Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 37
SUZISH SPORT TURIGA IXTISOSLASHGAN SPORTCHI QIZLARNING
JISMONIY ISH QOBILIYATINI OSHIRISH USULLARI
Zaynitdinova Dilfuza Shuxrat qizi
O'zDJTSU "Tibbiy - biologik fanlar" kafedrasi katta o'qituvchisi
dilfuzazaynitdinova1@gmail.com
Annotatsiya:
Suzish sportiga ixtisoslashgan sportchi qizlarning jismoniy ish
qobiliyatini oshirish usullari haqida so‘z yuritishdan avval, bu sport turining o‘ziga xos
xususiyatlarini chuqur anglash zarur. Suzish nafaqat kuch va chidamlilikni talab qiladigan
sport turi, balki u texnik mahorat, nafas olish tizimi, koordinatsiya va ruhiy tayyorgarlikni
ham o‘z ichiga oladi. Shu sababli, suzish sporti bilan shug‘ullanuvchi qizlarning jismoniy
ish qobiliyatini oshirish uchun kompleks va tizimli yondashuv talab etiladi.
Kalit so‘zlar:
suzish, qobiliyat, sport, suzish harakatlari, chidamlilik, interval
treninglar, plyometrik mashqlar.
Аннотация:
Прежде чем говорить о способах повышения физической
работоспособности спортсменок, специализирующихся на плавании, необходимо
глубоко понять специфику этого вида спорта. Плавание-это не только вид спорта,
требующий силы и выносливости, но и технических навыков, дыхательной системы,
координации и умственной подготовки. Поэтому для повышения физической
работоспособности девушек, занимающихся плаванием, необходим комплексный и
системный подход.
Ключевые слова:
плавание, способности, спорт, плавательные движения,
выносливость, интервальные тренировки, плиометрические упражнения.
Abstract:
Before talking about the methods of increasing the physical performance
of sports girls specializing in the sport of swimming, it is necessary to deeply understand
the peculiarities of this sport. Swimming is not only a sport that requires strength and
endurance, it also includes technical skill, respiratory system, coordination and mental
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 38
training. For this reason, an integrated and systematic approach is required to increase the
physical performance of girls engaged in swimming sports.
Keywords:
swimming, ability, sports, swimming movements, endurance, interval
training, plyometric exercises.
KIRISH
Jismoniy ish qobiliyati deganda inson organizmining turli sharoitlarda samarali
faoliyat olib borish qobiliyati tushuniladi. Suzish sportida bu ko‘proq mushaklarning
kuchi, chidamliligi, tezligi, koordinatsiyasi va suzish texnikasining mukammalligi bilan
bog‘liq. Shu bois, sportchi qizlarning jismoniy ish qobiliyatini oshirishda bir qator metod
va usullar samarali hisoblanadi. Kuch va chidamlilikni rivojlantirish suzish sportida asosiy
o‘rin tutadi. Suzish harakatlari mushaklarning kuchi va chidamliligiga bog‘liq bo‘lib, bu
ko‘rsatkichlar suzish samaradorligini belgilaydi. Mushak kuchini oshirish uchun maxsus
og‘irlik bilan ishlash mashqlari qo‘llaniladi. Plyometrik mashqlar mushaklarning tez va
kuchli qisqarishini rivojlantirishga xizmat qiladi, bu esa suzish harakatlarini yanada
samarali bajarishga yordam beradi. Chidamlilikni oshirish uchun uzoq davom etadigan
suzish mashqlari, interval treninglari va kardio yuklamalar bajariladi. Bu mashqlar yurak-
qon tomir tizimini mustahkamlash, kislorod yetkazilishini yaxshilash va mushaklarning
charchashiga qarshi kurashish imkonini beradi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA TADQIQOT METODOLOGIYASI
Nafas olish tizimini rivojlantirish suzish sportida juda muhimdir. Suzishda nafas
olishni boshqarish texnikasi suzish samaradorligini belgilovchi asosiy omillardan biridir.
Nafas olish mashqlari nafas olishni chuqurlashtirish, nafas olish va chiqarish vaqtini
boshqarishni o‘z ichiga oladi. Maxsus nafas olish texnikalarini o‘rgatish orqali sportchi
suzish paytida energiya sarfini kamaytirishi, charchashni kechiktirishi va umumiy
samaradorligini oshirishi mumkin. Texnika va koordinatsiyani rivojlantirish suzish
sportida muvaffaqiyatga erishishning asosiy omillaridan biridir. Suzish harakatlari
murakkab va aniq muvofiqlashtirilgan bo‘lishi kerak. Har bir suzish usulining o‘ziga xos
texnik jihatlari mavjud bo‘lib, ularni mukammal egallash jismoniy ish qobiliyatining
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 39
oshishiga xizmat qiladi. Sportchi qizlarga suzish texnikasini mukammallashtirish uchun
maxsus mashqlar, video tahlillar va trener nazorati ostida ishlash tavsiya etiladi.
Koordinatsiyani rivojlantirish uchun balans va muvozanat mashqlari, shuningdek,
harakatlarni aniq va tez bajarishga qaratilgan mashqlar bajariladi. Psixologik tayyorgarlik
suzish sportida muvaffaqiyat kalitlaridan biridir. Sportchi qizlarning ruhiy holati, stressga
chidamliligi va o‘ziga bo‘lgan ishonchi ularning jismoniy ish qobiliyatiga bevosita ta’sir
ko‘rsatadi.[1]
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Psixologik treninglar, motivatsiya mashqlari va stressni boshqarish usullarini
qo‘llash sportchining o‘z imkoniyatlarini to‘liq ochib berishiga yordam beradi. Ruhiy
tayyorgarlik sportchi uchun raqobatbardosh bo‘lish, musobaqalar paytida o‘zini
boshqarish va yuqori natijalarga erishishda muhim rol o‘ynaydi. Oziqlanish va tiklanish
jarayonlari ham jismoniy ish qobiliyatini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Suzish sporti
yuqori energiya sarfini talab qiladigan sport turi bo‘lgani uchun, sportchi qizlarning
ovqatlanish rejimi to‘g‘ri tashkil etilishi kerak. Protein, vitaminlar, minerallar va
uglevodlarning muvozanatli iste’moli mushaklarning tiklanishi, energiya zaxiralarining
to‘ldirilishi va umumiy sog‘liqni yaxshilash uchun zarur. Tiklanish uchun yetarli uyqu va
dam olish, massaj, fizioterapiya kabi usullar qo‘llaniladi. Bu organizmning tiklanishini
tezlashtiradi, jarohatlardan himoya qiladi va charchashni kamaytiradi.[2]
Mashg‘ulotlarning rejalashtirilishi sportchi qizning jismoniy ish qobiliyatini
oshirishda muhim ahamiyatga ega. Har bir sportchi qizning jismoniy imkoniyatlari, yoshi,
tajribasi va sog‘lig‘i hisobga olinib, mashg‘ulotlar dasturi ishlab chiqilishi lozim.
Mashg‘ulotlarning intensivligi va hajmi bosqichma-bosqich oshirilishi kerak. Bu
sportchining jismoniy ish qobiliyatini samarali va xavfsiz ravishda oshirishga xizmat
qiladi. Shuningdek, mashg‘ulotlarda turli xil metod va usullarni qo‘llash sportchining
qobiliyatlarini yanada rivojlantirishga yordam beradi.[3]
Suzish sportida muvaffaqiyatga erishish uchun jismoniy ish qobiliyatining
oshirilishi bilan birga, texnika va psixologik tayyorgarlikni ham doimiy ravishda
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 40
rivojlantirish zarur. Bu sportchi qizlarni raqobatbardosh qiladi, ularning sportdagi
natijalarini yaxshilaydi va sog‘lom turmush tarzini qo‘llab-quvvatlaydi. Kompleks
yondashuv orqali suzish sportiga ixtisoslashgan sportchi qizlarning jismoniy ish
qobiliyatini oshirish mumkin bo‘ladi.[4]
XULOSA
Shunday qilib, suzish sport turiga ixtisoslashgan sportchi qizlarning jismoniy ish
qobiliyatini oshirish uchun kuch va chidamlilikni rivojlantirish, nafas olish tizimini
yaxshilash, texnika va koordinatsiyani mukammallashtirish, psixologik tayyorgarlikni
kuchaytirish, to‘g‘ri oziqlanish va tiklanish jarayonlarini tashkil etish zarur. Bu omillar
birgalikda sportchining umumiy ish qobiliyatini oshiradi va yuqori natijalarga erishishga
yordam beradi. Ushbu yondashuvlar sportchi qizlarning sog‘lom va samarali faoliyat
ko‘rsatishiga xizmat qiladi hamda ularning suzish sportidagi muvaffaqiyatlarini
ta’minlaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Abdullaev M. "Suzish va uni o‘rgatish metodikasi". Toshkent: O‘zbekiston Milliy
universiteti nashriyoti, 2021.
2. Namangan Davlat Universiteti. "Suzish nazariyasi va uslubiyati mutaxassisligi".
Namangan: NamDU nashriyoti, 2024.
3. Namangan Davlat Universiteti. "Suzish nazariyasi va uslubiyati fani bo‘yicha
o‘quv-metodik qo‘llanma". Namangan: NamDU nashriyoti, 2024.
4. Ibragimov A. "Suzish mashqlarida mashq qilish va o‘rgatish". Toshkent: Sport
nashriyoti, 2023.
5. Karimova N. "Suzishni o‘rgatishda o‘yin usuli". Toshkent: O‘zbekiston Milliy
sport universiteti nashriyoti, 2022.
6. Tursunov S. "Suzish sportida jismoniy tayyorgarlikni rivojlantirish". Toshkent:
Sport nashriyoti, 2023.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 41
7. Mirzaev D. "Suzish sportida nafas olish tizimini rivojlantirish". Toshkent:
O‘zbekiston Milliy sport universiteti nashriyoti, 2024.
8. O‘zbekiston Milliy sport universiteti. "Suzish sportida mashg‘ulotlarni
rejalashtirish va nazorat qilish". Toshkent: O‘zbekiston Milliy sport universiteti nashriyoti,
2023.
