Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 232
“INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNING TA’LIM SOHASIGA KIRIB
KELISHI VA XORIJIY TILLARNI O’QITISHDAGI AHAMIYATI”
Ikromova Durdonaxon Ilhomjon qizi
“O’zbekiston davlat Jahon tillari universiteti” talabasi
Anarkulova Zubayda
“O’zbekiston davlat Jahon tillari univeristeti” o’qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada innovatsion texnologiyalarning ta’lim tizimiga kirib
kelishi va ularning ayniqsa xorijiy tillarni o’qitish jarayonidagi o’rni yoritib berilgan.
Bugungi kunda raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, onlayn platformalar, interaktiv
dasturlar va mobil ilovalar xorijiy tillarni o’rganish imkoniyatlarini kengaytirmoqda.
Maqolada bu texnologiyalar orqali o’quvchilarning til ko’nikmalarini- eshitish, o’qish,
yozish va so’zlashish- qanday rivojlantirish mumkinligini tahlil qilingan. Shunigdek,
innovatsion yondashuvlar o’qituvchilarning dars jarayonini yanada samarali tashkil
etishida tutgan o’rni haqida ham fikr yuritilgan. Tadqiqot natijalari ta’lim jarayonini
zamonaviy texnologiyalar bilan uyg’unlashirish xoriiy til o’rgatishda muhim kalit ekanini
ko’rsatadi.
Kalit so’zlar:
Innovatsion texnologiyalar, sun’iy intellekt, xorijiy til
Kirish.
Zamonaviy axborot texnologiyalari hayotimizning barcha jabhalarida,
xususan ta’lim sohasida keng qo‘llanilmoqda. Ta’lim tizimining raqamlashtirilishi va
innovatsion texnologiyalarning joriy etilishi an’anaviy o‘qitish uslublarini yangi bosqichga
olib chiqmoqda. Ayniqsa, xorijiy tillarni o‘qitish jarayonida bu texnologiyalar alohida
ahamiyat kasb etadi. Onlayn platformalar, multimedia vositalari, sun’iy intellekt
yordamchilari va mobil ilovalar orqali o‘quvchilar til o‘rganishni interaktiv, tezkor va
shaxsiylashtirilgan tarzda amalga oshira oladilar. Ushbu kirishuv jarayonida ta’limning
sifat va samaradorligi oshib, o‘quvchilarda mustaqil o‘rganish ko‘nikmalari shakllanadi.
Shu sababli, innovatsion texnologiyalarning xorijiy tillarni o‘qitishdagi o‘rni va
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 233
ahamiyatini chuqur o‘rganish bugungi kun ta’limchilari oldidagi dolzarb vazifalardan
biridir.
Ta'lim tizimida innovatsiya orqali imkon qadar eng yuqori natijaga erishish ko'zda
tutiladi. Innovatsiyalarning har qanday yangilikdan farqi shundaki, u boshqarish va nazorat
qilishga imkon beradigan o'zgaruvchan mexanizmga ega bo'lishi zarur. Barcha sohalarda
bo'lgani kabi ta'limda ham "innovatsiya" tushunchasi "novatsiya", "innovatsiya" hamda
ularning mohiyatini ifodalovchi faoliyat sifatida talqin qilinadi. Agar faoliyat qisqa
muddatli, yaxlit tizim xususiyatiga ega bo'lib, faqatgina tizimdagi ayrim elementlarni
o’zgartirishga xizmat qilsa u novatsiya (yangilanish) deb yuritiladi. Bordi-yu, faoliyat
ma'lum konseptual yondashuv asosida amalga oshirilib, uning natijasi muayyan tizimning
rivojlanishiga yoki uni tubdan o'zgartirishga xizmat qilsa, u innovatsiya (yangilik kiritish),
deb ataladi. Bugungi globallashuv davrida xorijiy tillarni o'rganish har bir inson uchun
zaruratga aylanmoqda. Ayniqsa, ingliz tili - xalqaro aloqa vositasi sifatida nafaqat ta'lim,
balki biznes, diplomatiya va texnologiyalar olamida ham muhim o'rin tutmoqda.
Innovatsion texnologiyalar - bu ta'lim jarayoniga zamonaviy texnik vositalar, dasturiy
platformalar, interaktiv metodlar va yangicha yondashuvlarni tatbiq etishdir. Bu
texnologiyalar orqali o' quvchi darsga faol jalb etiladi, axborotni vizual, audio va interaktiv
shaklda qabul qiladi, bu esa bilimni samarali o'zlashtirishga olib keladi.
Innovatsion texnologiyalar – bu mavjud ta’lim jarayonlarini takomillashtirish va
yangicha yondashuv asosida o‘quvchilarning bilim olishini samarali tashkil etishga xizmat
qiluvchi texnologiyalar to‘plamidir. Ular o‘z ichiga zamonaviy axborot-kommunikatsiya
vositalari, internet resurslari, raqamli platformalar, sun’iy intellekt, mobil ilovalar, virtual
haqiqat (VR) va kengaytirilgan haqiqat (AR), gamifikatsiya, hamda interaktiv o‘quv
modullarini oladi. Ushbu vositalar ta’lim tizimining deyarli barcha bosqichlarida
qo‘llanilmoqda va quyidagi asosiy jihatlar bo‘yicha ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda:
1
. Shaxsiylashtirilgan ta’lim imkoniyatlari
Innovatsion texnologiyalar har bir o‘quvchining individual ehtiyojlarini inobatga
olgan holda o‘quv materiallarini taklif etadi. Masalan, sun’iy intellekt asosidagi o‘qitish
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 234
platformalari o‘quvchining o‘zlashtirish darajasiga qarab mashqlar, testlar va
videodarslarni avtomatik tarzda moslashtiradi. Bu esa bilimlarni mustahkamlashga yordam
beradi va ortda qolgan o‘quvchilarning bilim darajasini ko‘tarishga xizmat qiladi.
2
. Interaktivlik va darsga qiziqishni oshirish
Raqamli doskalar, virtual laboratoriyalar, animatsiyalangan taqdimotlar va o‘yin
elementlari (gamifikatsiya) yordamida darslar qiziqarli va jonli o‘tadi. O‘quvchilar
faqatgina eshituvchi emas, balki faol ishtirokchiga aylanadi. Bu metodlar ayniqsa yosh
avlod vakillarining diqqatini jamlash va motivatsiyasini oshirishda katta ahamiyatga ega.
3. O‘qituvchilarning ishini yengillashtirish
Innovatsion texnologiyalar o‘qituvchilarga dars rejalashtirish, test tuzish, baholash
va tahlil qilish jarayonlarida katta yordam beradi. Maxsus platformalar yordamida
o‘quvchilarning faoliyati avtomatik tarzda tahlil qilinadi, statistik ma’lumotlar
shakllantiriladi va dars samaradorligi aniq ko‘rinadi. Bu esa o‘qituvchiga darsni doimiy
tahlil qilib, kerakli tuzatishlar kiritish imkonini beradi.
4
. Masofaviy va mustaqil o‘qitish imkoniyati
Onlayn platformalar (Moodle, Coursera, Google Classroom, Zoom, Microsoft
Teams va boshqalar) yordamida darslar masofadan turib olib borilishi mumkin. Bu
imkoniyat ayniqsa pandemiya davrida global ta’lim tizimining izdan chiqmasligida muhim
rol o‘ynadi. O‘quvchilar darslarni yozib olib ko‘rishlari, uy vazifalarini elektron tarzda
topshirishlari, o‘qituvchilarga real vaqtda savol berishlari mumkin.
5. Til o‘rganishda innovatsion yondashuv
Xorijiy tillarni o‘rganishda sun’iy intellektga asoslangan ilovalar (Duolingo,
Memrise, ELSA Speak va boshqalar) talaffuz, eshitish, so‘z boyligini oshirishga
ko‘maklashadi. Shuningdek, tarjima vositalari va interaktiv lug‘atlar, real suhbat
simulyatsiyalari orqali o‘quvchilar til muhitiga yaqin sharoitda o‘rganish imkoniyatiga ega
bo‘ladilar.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 235
6. Baholash tizimining avtomatlashtirilishi
Innovatsion baholash tizimlari o‘quvchilarning bilim darajasini tezkor, adolatli va
aniqlik bilan aniqlash imkonini beradi. Testlar, interaktiv mashqlar, mini-proyektlar orqali
olingan natijalar avtomatik tahlil qilinadi, bu esa inson omilidan kelib chiqadigan
xatoliklarni kamaytiradi.
7
. Ijtimoiy hamkorlik va tajriba almashinuvi
Raqamli texnologiyalar orqali o‘qituvchilar va o‘quvchilar boshqa hudud, mamlakat
yoki kontinentdagi bilimdonlar bilan fikr almashish, loyihalarda birgalikda ishlash
imkoniga ega bo‘ladi. Bu ta’lim jarayonining ijtimoiy va madaniy ko‘lamini kengaytiradi.
8. Ijodiy va tanqidiy fikrlashni rivojlantirish
Innovatsion metodlar orqali berilgan topshiriqlar, interaktiv muammolar, loyiha
asosidagi ta’lim shakllari o‘quvchilarda ijodiy yondashuv, mustaqil fikrlash, yechim
topish, savol berish va tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Xorijiy tillarni o‘qitishda innovatsion texnologiyalardan foydalanish o‘quv
jarayonini nafaqat samarali, balki ancha interaktiv, qiziqarli va talabalarga qulay shaklga
keltirdi. Bu, ayniqsa, til o‘rganishda to‘rtta asosiy ko‘nikma — eshitish, o‘qish, yozish va
gapirish —ni rivojlantirishda katta ahamiyat kasb etadi.
Avvalo, interaktiv doskalar (smart board), multimedia projektorlar va kompyuter
laboratoriyalari kabi texnik vositalar yordamida o‘qituvchilar darsni jonlantirishlari,
mavzuni vizual materiallar orqali tushuntirishlari mumkin. Masalan, ingliz tilida
“Weather” mavzusini o‘rgatishda haqiqiy ob-havo videosi yoki simulyatsiyalarni
ko‘rsatish orqali o‘quvchilar mavzuni nafaqat eshitib, balki ko‘rib, his etib o‘zlashtiradilar.
Bu usul vizual hamda eshituv kanallari orqali ta’lim berishga xizmat qiladi, bu esa
axborotning yaxshi esda qolishiga olib keladi. Shuningdek, sun’iy intellekt (AI) va virtual
yordamchilar (masalan, ChatGPT, Google Assistant) yordamida o‘quvchilar o‘z
savollariga tez va aniq javob olishlari, so‘zlarni to‘g‘ri talaffuz bilan o‘rganishlari,
jumlalarni tahlil qilishlari mumkin. AI asosidagi platformalar o‘quvchining darajasini
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 236
aniqlab, unga mos topshiriqlarni taklif etadi. Bu esa individual yondashuvga asos bo‘ladi.
Shuningdek, virtual suhbat dasturlari orqali talabalar real muloqot muhiti bilan
tanishadilar, bu esa ularning kommunikativ kompetensiyasini mustahkamlashda muhim
rol o‘ynaydi. Yana bir muhim jihat — bu mobil ilovalar orqali til o‘rganish imkoniyati.
Masalan, Duolingo, Busuu, Rosetta Stone, Memrise kabi ilovalar turli mavzular bo‘yicha
so‘z boyligini oshirish, grammatikani mustahkamlash, eshitish va talaffuzni rivojlantirish
uchun o‘quvchilarni muntazam mashq qilishga undaydi. Ushbu ilovalar orqali o‘quvchilar
darsdan tashqari vaqtda ham til bilan shug‘ullanish imkoniga ega bo‘ladilar. Bu esa til
o‘rganishda doimiylik va muntazamlikni ta’minlaydi. Bundan tashqari, ta’limiy
platformalar (Google Classroom, Moodle, Edmodo) orqali topshiriqlarni topshirish,
baholash va o‘zaro fikr almashish jarayonlari avtomatlashtirilgan. Bu esa o‘qituvchiga
ham, o‘quvchiga ham vaqt tejash, nazoratni kuchaytirish va samaradorlikni oshirish
imkonini beradi. O‘quvchilar o‘zlarining bilim darajasini tez-tez onlayn testlar,
viktorinalar va mini-imtihonlar orqali baholashlari mumkin. Masalan, Kahoot, Quizizz va
Wordwall kabi servislar bu borada keng qo‘llaniladi. Innovatsion texnologiyalarning yana
bir foydali jihati — bu ta’limni shaxsiylashtirishdir. Har bir o‘quvchi o‘z qiziqishi, bilimi
va ehtiyojiga qarab material tanlay oladi. Misol uchun, ingliz tilini o‘rganayotgan
boshlang‘ich darajadagi o‘quvchi uchun sodda videodarslar, rasmli lug‘atlar yoki
audiodarslar mos bo‘lsa, ilg‘or darajadagilar uchun autentik maqolalar, intervyular, TED
Talks kabi murakkab materiallar tavsiya etiladi. Bundan tashqari, virtual reallik (VR) va
raqamli laboratoriyalar kabi ilg‘or texnologiyalar til o‘rganishda yangi yondashuvlarni
taklif qilmoqda. Masalan, VR yordamida o‘quvchi chet elga virtual sayohat qilgandek
bo‘lib, haqiqiy hayotdagi muloqot muhitida tilni amalda qo‘llash imkoniga ega bo‘ladi. Bu
esa ayniqsa kontekstual o‘qitish uchun nihoyatda foydalidir. O‘qituvchi uchun ham
innovatsion texnologiyalar katta yordamchi hisoblanadi. Darsni rejalashtirish, resurslar
tayyorlash, baholash tizimini yuritish, o‘quvchilarning faoliyatini tahlil qilishda bu
texnologiyalar qulaylik yaratadi. Ayniqsa, zamonaviy o‘qituvchilardan raqamli
savodxonlik talab etiladi, chunki ular texnologiyalarni nafaqat qo‘llash, balki
o‘quvchilarga ularni o‘rgatish mas’uliyatiga ham egadirlar.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 237
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, innovatsion texnologiyalarning ta’lim sohasiga kirib
kelishi, ayniqsa xorijiy tillarni o‘qitishda, o‘quv jarayonini tubdan o‘zgartirdi. An’anaviy
usullarning cheklangan imkoniyatlarini yengib o‘tgan zamonaviy texnologiyalar
o‘quvchilarga tilni real hayotga yaqin, qiziqarli va samarali tarzda o‘rganish imkonini
bermoqda. Multimedia vositalari, interaktiv platformalar, mobil ilovalar, sun’iy intellekt
va virtual reallik kabi vositalar o‘qitish sifatini oshirish, o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi,
kreativligi va muloqotga kirishish qobiliyatini rivojlantirishda muhim rol o‘ynamoqda.
Shunisi boiskiy, bugungi raqamli asrda xorijiy tillarni o‘qitishda innovatsion yondashuvlar
va texnologik vositalardan samarali foydalanish nafaqat zamon talabi, balki sifatli ta’lim
berishning ajralmas shartiga aylangan. Kelajakda bu jarayon yanada takomillashib,
o‘quvchilarning til o‘rganishdagi muvaffaqiyatlariga keng yo‘l ochadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1)
Ashurov.Sh(2022). Xorijiy tillarni o’qitishda innovatsion texnologiyalarni
joriy etishning ahamiyati.
2)
Ishmuxamedov.R.J.
Innovatsion
texnologiyalar
yordamida
ta’lim
samaradorligini oshirish yo’llari T:TDPU,(2004)
3)
Kushiyeva NX. Xorijiy tillarni o'qitishda zamonaviy texnologiyalar: onlayn
platformalarning roli. "Xorijiy tillarini o'qitishda innovatsion yondashuvlar: nazariyaning
amaliyotga tatbiqi" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani.
