Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 126
O‘ZBEKISTONDA DAVLAT BOSHQARUVI VA ILMIY MEROS: ALISHER
AZIZXO‘JAYEV TA’SIRI
Umbarov Madaminbek G’ayratjon o’gli
TDYU Ommaviy huquq fakulteti 3-kurs talabasi
El.pochta:
Tel: 937017114
Annotatsiya
: Alisher Azizxo‘jayev Abbosovich (1953–2012) o‘zbek olimi, yuridik
fanlar doktori, professor va siyosiy arbob sifatida O‘zbekiston Respublikasining
mustaqillik davrida muhim iz qoldirgan shaxsdir. U o‘zining ilmiy faoliyati, davlat
boshqaruvidagi xizmatlari, madaniyat va sport sohasiga qo‘shgan hissasi hamda
huquqshunoslik maktabining rivojlanishiga qo‘shgan ulkan yordami bilan tanilgan. Ushbu
maqola uning hayoti, faoliyati, merosi va xotirasiga bag‘ishlangan xalqaro konferensiyaga
bag‘ishlanadi.
Kalit so’zlar:
huquqshunos olim, ilmiy faoliyat, ilmiy anjuman, jamoatchilik
faoliyati,siyosat.
Alisher Azizxo‘jayev 1953 yilda Farg‘ona viloyatining Rishton tumanida dunyoga
kelgan. Uning otasi Farg‘ona viloyatidagi huquqni himoya qilish tashkilotlarida faoliyat
yuritgan bo‘lib, bu yosh Alisherning huquq va adolat tushunchalariga erta tanishishiga
zamin yaratgan. 1970 yilda u Lenin nomidagi Toshkent davlat universitetining (hozirgi
O‘zbekiston Milliy universiteti) yuridik fakultetini tamomlagan. Keyinchalik aspirantura
orqali ilmiy yo‘lni davom ettirib, nomzodlik va doktorlik dissertatsiyalarini muvaffaqiyatli
himoya qilgan. Yuridik fanlar doktori unvoniga ega bo‘lgan Azizxo‘jayev Toshkent davlat
yuridik institutida professor sifatida dars bergan va ko‘plab yosh huquqshunoslarni
tayyorlashga hissa qo‘shgan.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 127
Siyosatda,
O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, Alisher Azizxo‘jayev davlat
boshqaruvida faol ishtirok etdi. Uning siyosiy faoliyati quyidagi muhim lavozimlarda
namoyon bo‘ldi:
1996–1998 yillar
: O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri o‘rinbosari
sifatida madaniyat va ta’lim sohasini nazorat qilgan. Bu davrda u madaniy merosni
saqlash va ta’lim tizimini rivojlantirish bo‘yicha bir qator islohotlarni boshqargan.
1998 yil
: Axborot faoliyati va ma’lumotlarni uzatishni samaradorligini
oshirish bo‘yicha Muassasalararo muvofiqlashtiruvchi komissiya raisi o‘rinbosari.
2003–2004 yillar
: Yana Bosh vazir o‘rinbosari sifatida madaniyat
ishlari bo‘yicha xizmat qilgan. Shu bilan birga, ma’naviyat va ma’rifat ishlari
bo‘yicha Respublika kengashi raisi lavozimini egallagan.
2004–2006 yillar
: O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari
vaziri sifatida faoliyat yuritgan. Bu davrda u milliy sport turlarini, xususan, kurashni
rivojlantirishga katta e’tibor qaratgan.
2006–2007 yillar
: O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining matbuot
kotibi sifatida xizmat qilgan.
2007 yildan
: Toshkent davlat yuridik institutida kafedra mudiri sifatida
ilmiy va pedagogik faoliyatini davom ettirgan.
Azizxo‘jayevning davlat xizmatidagi eng muhim yutuqlaridan biri O‘zbekiston
Respublikasi kurash federatsiyasi prezidenti sifatida milliy kurashni xalqaro maydonda
targ‘ib qilishi bo‘ldi. Uning rahbarligida kurash nafaqat O‘zbekistonda, balki jahon
miqyosida ommalashdi.
Ilmiy faoliyatida, Alisher Azizxo‘jayev yuridik fanlar sohasida chuqur izlanishlar
olib borgan. Uning ilmiy ishlari asosan huquqni muhofaza qilish tizimi, davlat boshqaruvi
va madaniy merosni himoya qilish masalalariga bag‘ishlangan. Professor sifatida u
Toshkent davlat yuridik institutida ko‘plab talabalarni tarbiyalagan va yuridik ta’limni
rivojlantirishga hissa qo‘shgan. Uning ilmiy maqolalari va kitoblari O‘zbekiston
huquqshunoslik maktabining rivojlanishida muhim o‘rin tutadi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 128
Xotirasiga bag‘ishlangan xalqaro konferensiyada,
2025 yilda Toshkent davlat
yuridik universitetida (TDYU) “Yangi O‘zbekistonda konstitutsiyaviy huquq fanining
dolzarb muammolari” mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazildi. TDYU
Konstitutsiyaviy huquq kafedrasi tashabbusi bilan yuridik fanlar doktori, professor Alisher
Azizxo‘jayev xotirasiga bag‘ishlangan ushbu anjuman nufuzli olimning ilmiy merosini
e’zozlash va konstitutsiyaviy huquq sohasidagi muammolarni muhokama qilish maqsadida
tashkil etildi.
Konferensiyada O‘zbekistonning nufuzli oliy ta’lim muassasalari, jumladan,
TDYU, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, Huquqni muhofaza qilish
Akademiyasi, IIV Akademiyasi, Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti, Jamoat
xavfsizligi universiteti, Yuristlar malakasini oshirish markazi, Sudyalar oliy maktabi kabi
tashkilotlar vakillari ishtirok etdi. Shuningdek, xorijiy mutaxassislar, jumladan, Buyuk
Britaniyaning Birmingem universiteti, Hindistonning “Christ University” va Rossiya
Federatsiyasining Qozon federal universiteti professor-o‘qituvchilari ham faol qatnashdi.
Anjuman avvalida professor Alisher Azizxo‘jayevning yaqinlari, hamkasblari,
shogirdlari va oila a’zolari so‘z olib, uning hayot yo‘li, ilmiy salohiyati, faoliyati va shaxsiy
fazilatlari haqida iliq xotiralarni yodga olishdi. Shuningdek, Azizxo‘jayev xotirasiga
bag‘ishlangan hujjatli film namoyish etildi, unda uning hayoti va faoliyatining muhim
lahzalari aks ettirildi.
Konferensiya doirasida Alisher Azizxo‘jayev nomidagi o‘quv xonasining ochilish
marosimi o‘tkazildi. Ushbu xonada anjuman ishtirokchilari Azizxo‘jayevning hayot yo‘li
va faoliyatiga oid suratlar bilan tanishdi, bu esa uning merosini yanada yorqin namoyon
etdi.
Ilmiy qismda O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalari professor-o‘qituvchilari va
tadqiqotchi-olimlari bilan birga xorijiy mutaxassislar, jumladan, Birmingem universiteti
professori Kris Tornxill, Qozon federal universiteti professori, yuridik fanlar doktori
Yevgeniy Sultanov va Hindistonning “Christ University” dosenti Prabxreet Singx
konstitutsiyaviy huquqning dolzarb muammolariga bag‘ishlangan ma’ruzalar qildi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 129
Ma’ruzalarda sohada uchrayotgan muammolarni bartaraf etish bo‘yicha taklif va tavsiyalar
ishlab chiqildi.
Alisher Azizxo‘jayev 2012 yil 9 yanvarda 58 yoshida saraton kasalligidan vafot etdi.
Uning o‘tgan hayoti davomida ko‘rsatgan xizmatlari O‘zbekistonning mustaqillik davri
tarixida muhim o‘rin tutadi. U nafaqat olim va siyosatchi, balki milliy madaniyat, sport va
huquqshunoslikni rivojlantirishga sodiq xizmat qilgan vatanparvar sifatida yodda qoldi.
Azizxo‘jayevning faoliyati o‘zbek xalqining ma’naviy va madaniy merosini asrash,
huquqiy davlat qurish va milliy sport turlarini rivojlantirish yo‘lidagi sa’y-harakatlarning
yorqin namunasidir. Uning xotirasiga bag‘ishlangan xalqaro konferensiya va o‘quv
xonasining ochilishi uning ilmiy va jamoatchilik faoliyatidagi muhim o‘rnini yana bir bor
tasdiqladi. Alisher Azizxo‘jayevning ismi O‘zbekistonning zamonaviy tarixida hurmat
bilan tilga olinadi.
Foydalanilgan manbalar:
1.
Azizxo‘jayev Alisher Abbosovich - arboblar.uz
2.
Alisher Azizxoʻjayev - Vikipediya - uz.wikipedia.org
3.
Toshkent davlat yuridik universiteti yangiliklari, 2025 yil
4.
Toshkent davlat yuridik universiteti professori, yuridik fanlari doktori
Eshmuhammad Qodirov maqolasi “Davlat va jamiyat boshqaruvining inson xarakteri bilan
uyg’unligi”;
5.
Davlat boshqaruvi akademiyasining rasmiy veb sayti dba.uz;
