Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 108
O‘QUVCHILAR TA'LIM-TARBIYASIDA TASVIRIY SAN’AT FANINING
O‘RNI
Shukrillayeva Diyora Nusratillayevna
Navoiy viloyati G‘ozg‘on shahridagi
3-umumiy o‘rta ta’lim maktabi o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada o‘quvchilarni har tomonlama barkamol shaxs
sifatida shakllantirish jarayonida tasviriy san’at fanining tutgan o‘rni yoritib berilgan.
Tasviriy san’atning estetik tarbiya, ijodiy fikrlash, did tarbiyasi va ma’naviy qadriyatlarni
singdirishdagi ahamiyatiga alohida urg‘u berilgan. Shuningdek, bu fanning o‘quvchilar
tasavvurini boyitish, ularning atrof-muhitni idrok etish qobiliyatini rivojlantirish va milliy
madaniyatga hurmat tuyg‘usini shakllantirishdagi ta’siri tahlil qilinadi. Maqolada
zamonaviy ta’lim metodlari bilan uyg‘unlashgan tasviriy san’at darslari orqali
o‘quvchilarda estetik did va ijodiy salohiyatni rivojlantirish yo‘llari ko‘rsatilgan. Tadqiqot
pedagogik faoliyatda tasviriy san’atdan samarali foydalanish bo‘yicha amaliy tavsiyalar
bilan boyitilgan.
Kalit so‘zlar.
tasviriy san’at, ta’lim-tarbiya, estetik tarbiya, barkamol shaxs, tasviriy
san’at orqali tarbiya.
Mustaqil O‘zbekistonning taraqqiyoti, avvalo, ma’naviy barkamol, har tomonlama
yetuk shaxsni shakllantirishga bog‘liq. Shu nuqtai nazardan, ta’lim-tarbiya tizimining
barcha bosqichlarida o‘quvchilarni har tomonlama rivojlantirish, ularning estetik didini
shakllantirish va go‘zallikni anglash madaniyatini yuksaltirish eng dolzarb vazifalardan
biridir. Bu borada tasviriy san’at fanining ahamiyati beqiyosdir.
Tasviriy san’at nafaqat amaliy ko‘nikmalarni, balki inson qalbida go‘zallik, badiiyat,
milliy qadriyatlar, mehr-oqibat, ona tabiatga mehr kabi tuyg‘ularni shakllantiradi.
O‘quvchilarning tafakkuri, tasavvuri, ranglar va shakllarni idrok etish qobiliyatini
rivojlantirishda bu fanning o‘rni alohida e’tiborga loyiq.
Tasviriy san’at – bu inson tafakkurining mahsuli sifatida moddiy va ma’naviy boylik
yaratishga xizmat qiluvchi fanlardan biridir. Bu fanning asosiy vazifasi:
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 109
O‘quvchilarga chizmachilik, rasm solish, bo‘yash, kompozitsiya yaratish kabi
ko‘nikmalarni berish;
Ularning estetik didini shakllantirish;
Milliy va jahon san’at namunalarini o‘rgatish orqali estetik tarbiya berish;
Mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvga undash.
Bu fan orqali bolalar dunyoni obrazlar orqali idrok etishni, atrof-muhitdagi
go‘zallikni ko‘ra olishni va uni asrashga intilishni o‘rganadilar.
Tasviriy san’atning ta’lim-tarbiyadagi o‘rni quyidagilardan iborat:
Estetik tarbiya vositasi sifatida.
Estetik tarbiya – bu inson qalbida go‘zallikka
nisbatan mehr uyg‘otishdir. Tasviriy san’at darslari bolalarda badiiy didni, go‘zallikni
anglashni, ranglar uyg‘unligini sezish qobiliyatini shakllantiradi. Har bir rasm ortida bir
fikr, bir g‘oya bo‘lib, bu orqali bolalar tabiatni, inson munosabatlarini, urf-odatlarni badiiy
ifodalaydilar.
Ijodiy fikrlashni rivojlantirishda.
Rasm chizish, rang tanlash, obraz yaratish –
bularning barchasi o‘quvchilarda erkin fikrlash va ijodiy yondashuvni rivojlantiradi.
Tasviriy san’at darslarida berilgan topshiriqlar bolalarni fikrlashga, o‘z fikrini badiiy
shaklda ifodalashga undaydi.
Milliy qadriyatlarni singdirishda.
Tasviriy san’at orqali xalq amaliy san’ati, milliy
naqshlar, tarixiy obidalar, milliy kiyimlar va an’analar o‘rgatiladi. Bu esa yosh avlodning
o‘z milliy qadriyatlariga hurmat bilan qarashiga, uni ardoqlashiga zamin yaratadi.
Psixologik va ruhiy barqarorlikni ta’minlashda.
Rasm chizish – bu o‘ziga xos
terapiya. O‘quvchilar dars jarayonida o‘z his-tuyg‘ularini rasm orqali ifodalaydilar. Bu
ularning ruhiy holatini yengillashtiradi, stressni kamaytiradi. Shuningdek, tasviriy san’at
introvert bolalarning ichki dunyosini ochishda muhim rol o‘ynaydi.
Tasviriy san’at darslarining samaradorligini oshirish yo‘llari quyidagilardan iborat:
Innovatsion metodlardan foydalanish.
Zamonaviy ta’limda faqatgina ma’lumot
berish emas, balki o‘quvchilarni faol ishtirok ettirish, ularni izlanishga undash muhimdir.
Tasviriy san’at darslarida quyidagi metodlar katta samara beradi:
Interfaol metodlar (klaster, insert, “fikrlar hujumi”);
Amaliy mashg‘ulotlar asosida o‘qitish;
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 110
Tematik ko‘rgazmalar tashkil etish;
Multimedia texnologiyalaridan foydalanish.
Darsdan tashqari faoliyatni tashkil etish.
Tasviriy san’at bo‘yicha to‘garaklar, rasm
tanlovlari, devoriy gazeta va badiiy albomlar tayyorlash kabi faoliyatlar o‘quvchilarning
ijodiy salohiyatini ro‘yobga chiqarishda yordam beradi. Shuningdek, muzeylarga, san’at
galereyalariga ekskursiyalar ham ularning estetik dunyoqarashini kengaytiradi.
Differensial yondashuv.
Har bir o‘quvchining qiziqishi, qobiliyati va imkoniyati
turlicha. Shu sababli o‘qituvchi dars jarayonida har bir bolaga individual yondashishi, uni
rag‘batlantirishi, kuchli tomonlarini rivojlantirishi kerak.
Bugungi kunda bolalarni faollikka, o‘z fikrini erkin ifodalashga, jamiyatda munosib
o‘rin egallashga tayyorlash ta’limning asosiy maqsadidir. Tasviriy san’at darslari
bolalarning o‘zaro muloqot qilish, jamoada ishlash, bir-birini tinglash, baholash, yordam
berish kabi ijtimoiy ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Bu esa sog‘lom ijtimoiy muhitni
shakllantirishga xizmat qiladi.
O‘quvchilarning shaxs sifatida shakllanishida tasviriy san’at:
Ijobiy emotsiyalar uyg‘otadi;
Sabrlilik va puxtalikni o‘rgatadi;
Tinchlik va go‘zallikni qadrlashga undaydi;
Ichki intizom va mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini shakllantiradi;
O‘zini ifodalash madaniyatini oshiradi.
Tasviriy san’at – bu nafaqat rasm chizish, balki o‘quvchilarning ichki dunyosini
boyitish, ularni go‘zallik va badiiyat olamiga oshno qilish vositasidir. Bugungi kunda bu
fanning ta’lim-tarbiyadagi o‘rni beqiyos bo‘lib, uni to‘g‘ri tashkil etish orqali yosh avlodni
ma’naviy yetuk, estetik didli, milliy qadriyatlarga sodiq va ijodiy fikrlovchi inson qilib
tarbiyalash mumkin.
Shu bois, tasviriy san’at darslarini zamonaviy metodlar asosida tashkil etish,
o‘quvchilarning yosh va qiziqish xususiyatlarini hisobga olgan holda yondashish, ularning
ijodiy salohiyatini ro‘yobga chiqarishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 111
1. Sarsenova G.S. O‘quvchilar ta’lim-tarbiyasida tasviriy san’at roli va o‘rni //
“Zamonaviy dunyoda innovatsion tadqiqotlar: Nazariya va amaliyot” nomli ilmiy,
masofaviy, onlayn konferensiya materillari. Toshkent – 2024.
2. Konisbaeva K. Ta’lim jarayonini takomillashtirishda tasviriy san’atning o‘rni //
Вестник магистратуры. 2022. №6-1 (129). URL: https://cyberleninka.ru/article/n/ta-lim-
jarayonini-takomillashtirishda-tasviriy-san-atning-o-rni (дата обращения: 12.05.2025).
3. G‘aybullayeva N.M. Tasviriy san’at fanining maktab o‘quvchilarining
ta’limtarbiyasidagi tutgan o‘rni // Science and innovation. UIF-2022: 8.2 | ISSN: 2181-
3337. International scientific journal volume 1 issue 6.
4. Mamitaliev A.G., Adhamova O.R., Solijonova M.J. (2023). Kelajak avlod
tarbiyasida tasviriy san’atning o‘rni.
Educational Research in Universal Sciences
,
2
(1
SPECIAL), 56–62. Retrieved from http://erus.uz/index.php/er/article/view/1754
