Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 244
ZANGIOTA ZIYORATGOHI: TARIX VA MA’NAVIYATNING MUQADDAS
BIRLASHUVI
Baxromova Jamila
Toshkent davlat sharqunoslik universiteti 1-bosqich talabasi
TDSHU katta o‘qituvchisi, t.f.b.f.d. PhD
V.E. Abirov
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Zangiota ziyoratgohi va u joydagi tarixiy va
muqaddas obidalar ma’naviyatimizning muqaddas birlashuvi ekanligi to’g’risidagi
ma’lumotlar aytib o’tilgan.
Kalit so’zlar:
Zangiota, Anbar Bibi maqbarasi, ruhoniy, uyg’onish davri, Oyxo’ja.
O‘zbekiston yerida qadimdan buyuk allomalar, mutasavviflar va avliyolar yashab
o‘tgan. Ularning izlari o‘z davrida nafaqat diniy-ma’naviy hayotda, balki jamiyatning
ijtimoiy-siyosiy taraqqiyotida ham muhim o‘rin tutgan. Shunday ulug‘ zotlardan biri
Zangiota bo‘lib, uning nomi va siymosi asrlar davomida xalq qalbida chuqur iz qoldirgan.
Toshkent viloyatining Zangiota, tumanida joylashgan Zangiota ziyoratgohi esa tarix va
ma’naviyatning muqaddas birlashuvi sifatida ajralib turadi. Bu muqaddas qadamjo nafaqat
O‘zbekiston, balki butun Markaziy Osiyo musulmonlari uchun qadimiy, aziz va tabarruk
joylardan biridir. Ziyoratgohning tarixi, arxitekturasi, ruhiy-ma'naviy ahamiyati va unga
bog‘liq afsonalar har bir yurtdoshimiz qalbida iftixor, g‘urur va ehtirom tuyg‘ularini
uyg‘otadi.
Zangi ota nomi bilan tanilgan Shayx Oyxo‘ja ibn Tojxo‘ja IX–XII asrlarda yuz
bergan Sharq Uyg‘onish davrining yuksak siymolaridan biri bo‘lgan. U tasavvuf ilmini
chuqur o‘rganib, xalq orasida o‘zining ma’naviy ziyosi, donishmandligi va hikmatlari bilan
mashhur bo‘lgan avliyolardandir. Tarixiy rivoyatlarga ko‘ra, “Zangi” laqabi unga
terisining qora rangi sababli berilgan. Uning yoshligi Movarounnahrning eng yirik shahri
— qadimiy Binkentda (hozirgi Toshkent) o‘tgan. Hayotining so‘nggi qariyb 40 yilini esa
Anbar ona bilan birga hozirgi Zangiota qishlog‘ida yashab o‘tkazgan. Bu yerda u oddiy
xalq – dehqonlardan tortib, yuqori tabaqali insonlargacha bo‘lgan keng qatlamlarga
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 245
ustozlik qilgan. Diniy-ma’naviy targ‘ibot ishlari bilan shug‘ullangan. Mo‘g‘ullar istilosi
davrining og‘ir sharoitlarida, u kishining sabr-toqat, insonparvarlik, vatanparvarlik va
mehr-oqibatga asoslangan ta’limoti odamlarning najotiga aylangan. Zangiota Ahmad
Yassaviy hazratlarining muridi, Sulaymon Boqirg‘oniyning shogirdi bo‘lgan. Ana shu
izchillik uning ruhiy maktabini yanada mustahkam qilgan.
Tarixiy haqiqatlar bilan birga, Zangiota ziyoratgohiga oid xalq orasida avloddan
avlodga o‘tgan rivoyatlar ham mavjud. Eng mashhur rivoyatlardan birida aytilishicha,
Amir Temur Yassaviy hazratlari uchun Turkistonda maqbara qurish niyatida bo‘lganida,
ish bir necha marta to‘xtab qoladi. Buning sababini tushunmagan sohibqiron bir kechasi
tushida nuroniy zotni ko‘radi. U zot unga: “Avvalo Zangi otaning qabri ustiga maqbara
qur”, deydi. Ana shundan keyin Amir Temur Toshkentga yo‘l olib, Zangiota qabrini obod
qilishga buyruq beradi. Bu tarixiy buyruq natijasida maqbara tiklanib, uning qurilishi
Mirzo Ulug‘bek tomonidan 1420-yilda nihoyasiga yetkaziladi. Bu rivoyat o‘z ichiga
tarixiy asosni ham olgan bo‘lib, Zangiota siymosining shunchaki mahalliy avliyo emas,
balki umumxalq e’tirofiga sazovor ruhoniy yetakchi bo‘lganini ko‘rsatadi.
Zangiota maqbarasi dastlab ikki xonali sodda imorat — ziyoratxona va hilxonadan
iborat bo‘lgan. Peshtoqi va bezaklari bo‘lmagan ushbu bino g‘oyat sodda arxitektura
namunasi bo‘lsa-da, o‘ziga xos ruhiy salobat bilan ajralib turgan. Xonalarning devorlari
ravoqli chorsi asosda qurilib, burchaklardagi ravoqlar orqali sakkiz qirrali poydevor ustiga
turli o‘lchamdagi gumbazlar qad rostlagan. Yorug‘lik xonalarga tobdonlar orqali kirgan.
Ayniqsa, oq marmardan ishlangan qabrtosh e’tiborni tortadi. Undagi o‘yma naqshlar va
arabiy yozuvlar uslubining nozikligi, bu yodgorlikning naqadar qadimiy ekanligidan
dalolat beradi.
Majmua tarkibida joylashgan
Anbar Bibi maqbarasi
ham tarixiy va diniy
ahamiyatga ega. Zangiotaning turmush o‘rtog‘i bo‘lgan Anbar onaning maqbarasi peshtoq,
ziyoratxona va go‘rxonadan iborat. Qabrtoshi marmardan bo‘lib, ustidagi yozuv va
naqshlar uni qadrlaydigan kishilar uchun alohida ta’sir bag‘ishlaydi.
Mustaqillik yillarida Zangiota ziyoratgohi keng ko‘lamda restavratsiya qilindi.
Yodgorlik atrofi g‘isht bilan o‘rab chiqildi, qadimiy maqbaralar qayta ta’mirlandi. 150
metrlik yo‘lakka shaklli g‘ishtlar yotqizilib, masjid hovuzi atrofida beshta supa bunyod
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 246
etildi. Hozirgi kunda majmua hududida mehmonxona, do‘konlar, hatto
“Zangiota patiri”
tayyorlanadigan nonvoyxona ham mavjud. Ziyoratchilar bu yerga nafaqat ruhiy
osoyishtalik topish uchun, balki tarix va madaniyatdan bahramand bo‘lish uchun ham
tashrif buyurishadi.
Bugun bu ziyoratgoh har kuni ko‘plab tashrif buyuruvchilarni qabul qiladi. Ularning
orasida mahalliy aholi bilan birga, xorijlik sayyohlar ham bor. Bunday maskanlar yurtimiz
ma’naviy turizmining ko‘zgu sohibi, xalqimiz tarixiy xotirasining tirik namunasidir.
Zangiota ziyoratgohi nafaqat tarixiy obida, balki xalqimizning ma’naviy xotirasi,
diniy e’tiqodi va ruhiy uyg‘onishining yorqin timsolidir. Bu maskan – asrlar davomida
tarix shamoliga bardosh bergan, xalq e’tiqodi va muhabbatida yashab kelayotgan tabarruk
joydir. Zangiotaning hayoti va faoliyati bizga shuni ko‘rsatadiki, har qanday zulmat va
sinovlarga qaramay, ilmu-hikmat, sabr va rahm-shafqat yo‘li doimo insoniyatga najot va
nur olib kelgan. Ushbu maqbara nafaqat o‘tmishdagi buyuk shaxsning qabri ustiga qurilgan
imorat, balki hozirgi avlod uchun saboq, ibrat va ruhiy tarbiya maktabidir. Zangi ota
avlodlarga faqatgina ilm va ma’rifatni emas, balki hayotga umid, elga muhabbat, yurakka
sabr va fidoyilikni o‘rgatgan. Aynan shuning uchun ham u kishining mozoriga bugun
minglab odamlar kelmoqda, duo qilmoqda, qalblariga nur olib qaytmoqda.
Zangiota ziyoratgohi — bu oddiygina tarixiy yodgorlik emas, balki xalqimiz
ruhiyatini, ma’naviy o‘zligini aks ettiruvchi muqaddas maskandir. Bu yerda tarix va
ma’naviyat, moddiy va ma’naviy qadriyatlar uyg‘unlashgan. U bizni ajdodlarimiz ruhiy
merosini asrab-avaylash, uni yangi avlodga yetkazish yo‘lida mas’uliyatli bo‘lishga da’vat
etadi. Zangiotaga qadam qo‘ygan har bir inson o‘z qalbida nur, ruhida totuvlik va yuragida
imon his qiladi.
Mustaqillik yillari Zangiota me‟moriy majmui ham o„zgacha chiroy ochdi.
Qabriston g„isht bilan sharqona usulda qayta o„raldi, ark qurildi. Ta‟mirtalab bo„lib
yotgan Anbar bibi yodgorligi asliga keltirildi. Qabriston ichidagi yodgorlikning 150 metr
yo„lagiga shaklli g„ishtlar yotqizildi. Masjid hovuzi atrofi ta‟mirlanib, beshta supa qurildi.
Ayniqsa, muhtasham mehmon-xonaning bunyod etilishi ziyoratchilar uchun yaxshi sovg„a
bo„ldi. Majmua yonginasida tashkil etilgan do„konlar qatorida mo„„jazgina nonvoyxona
bo„lib, ziyoratchilar yoki sayyohlar mazasi betakror asl Zangi ota patiridan bahramand
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 2 –to’plam May 2025
Sahifa: 247
bo„lishlari mumkin. Usta nonpaz esa qiziquvchilar o„rtasida “Zangi ota” yozuvi
tushurilgan xushbo„y non tayyorlash sirlarini namoyish etishdan charchamaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Nozilov D.A. Markaziy Osiyo me‟morchiligida inter‟er.-Toshkent, 2005.
2. Uralov A.S., Mahmatqulov I.T. O„bekistonning o„tmishdagi tasavvuf
maskanlari - xonaqohlar arxitekturasini tadqiq qilish // Arxitektura, qurilish, dizayn
jurnali. -Toshkent: TAQI, 2019 yil, №4. -23-27 betlar.
3. Maxmatqulov, I. T., & Zubaydullayev, U. Z. (2021). Typology of Architectural-
Compositional Solutions of Khanaka Buildings in Central Asia. CENTRAL ASIAN
JOURNAL OF ARTS AND DESIGN, 2(10), 27-29.
4. Zubaydullayev, U. Z., & Maxmatqulov, I. T. (2021). ARCHITECTURE SELF-
BUILT KHANAKA BUILDINGS OF MEDIEVAL CENTRAL ASIA. World Bulletin
of Management and Law, 3, 56- 59.
5. Maxmatqulov, I. T. (2022). Proposals for the Use of Historic Shopping Malls in
Uzbekistan for Modern Purposes. Middle European Scientific Bulletin, 21, 198-201.
6. Uralov, A. S., Makhmatkulov, I. T., & Kidirbaev, B. Y. FUNCTIONAL
FEATURES, TYPES AND COMPOSITION OF PREMISES OF KHANAKA
BUILDINGS IN CENTRAL ASIA. Science and Education in Karakalpakstan ISSN
2181-9203, 46
