Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 352
SANLÍQ TUWRALÍ TÚSINIK HÁM QATARLÍQ SANLÍQ TEMASÍNDA
SABAQTÍ REJELESTIRIW.
Taumuratova Shiyrinxan Komekboyevna
Qaroqolpog’iston Respublikasi Qo’n’g’irot tumani
3-umumta’lim maktabi qaroqolpoq tili fani o’qituvchisi
Annotatsiya
: Bul maqalada “Sanlıq tuwralı túsinik hám qatarlıq sanlıq temasında
sabaqtı rejelestiriw” temasın pánler arasındaǵı baylanıstı kúsheytiw máqsetinde,
oqıtıwshınıń oqıwshı jasına say temanı durıs rejelestiriw qaǵıydaların úyreniw tolıq
kórsetilgen.
Sabaq sıpatı ayrıqsha nátiyjelerge erisiw ushın , sabaqtıń maqseti hám mazmunına
ayrıqsha áhmiyet beriledi. Sabaqtıń tiykarın quraytuǵın metodlardı tańlaw usılları berilgen
hám tema tiykarında metodlar qollanılǵan. Bunnan basqa sabaqtıń basqa tarawlar menen
baylanısı áhmiyetke iye. Bul jerde pánler ara baylanıs anıqlastırılıp berilgen. Bul
metodikalıq usınısta kórsetilgen metodlar 6-klass oqıwshılarına sáykeslendirip jazılǵan.
Gilt sózler:
tálim metodları,toparlarda jumıs islew, pánler ara baylanıs,
“Bumerang” “BBB”, bahalaw, ózlestiriw.
Kirisiw:
Sabaqtı rejelestiriw-kútilgen oqıw nátiyjelerine erisiw máqsetinde oqıw
procesine tayarlıq kóriw:tálim metodların tańlaw, tarqatpa materiallar hám oqıw-didaktik
qurallar tayarlaw.
Barlıq imkaniyatlardı inabatqa alǵan halda,bir márte dúzilgen rejede ózgerisler
bolmawına háreket etiw kerek.
Oqıtıwshı ushın rejelestiriw-sabaq barısın basqarıwda qátelerge jol qoymaw zárúr.
Oqıwshı ushın rejelestiriw berilip atırǵan bilimnen nelerdi kútiw múmkinligi
haqqında anıq túsinikke iye bolamız.
Máqsetler: Ne ushın?
Hárbir ótilip atırǵan taza tema aldınnan belgilengen máqsetke ámel etiwi kerek.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 353
• Sanlıq túsinigi, onıń túrleri,búgingi sabaqta rejege tiykarlanıp qatarlıq
sanlıqtı da úyreniw kerek.
• Bilim beriwshilik: Oqıwshılarǵa sanlıq sóz shaqabı hám onıń túrleri
haqqında túsinik beriw hám qollanılıw ózgesheligin úyretiw. Oqıwshılarda
tema boyınsha bilim hám kónlikpelerdi payda etiw;
• Tárbiyalılıq: Jańa bilim beriw barısında oqıwshılardı watanǵa hám ana
tábiyatqa súyiwshilik, onı qásterlewge, ana tilimizge húrmet ruwxında
tárbiyalawǵa hám óz ana tilinde durıs hám qátesiz jazıwǵa úyretiw;
Rawajlandırıwshılıq: Oqıwshılardıń oy-órisin, sóylew mádeniyatın hám jazba
sawatlılıǵın rawajlandırıw, shaqqanlıqqa, doslıqqa hám pikirin erkin ayta alıwǵa hám tekst
penen islesiwge úyretiw.
Maqset: Ne ?
Belgilengen oqıw máqsetlerine muwapıq ráwishte berilgen bilimler temanıń
mazmunın belgileydi.Bul jerde kerekli dáslepki bilimlerin hám basqa búgingi temaǵa say
tapsırmalardı orınlaw ushın kerekli arnawlı metodlardan paydalanıp,olardı ámelde
qollanıwdı úyreniw.
Zattıń sanın, shamasın, qatar tártibin, bólsheklerin bildiretuǵın sózler sanlıq dep
ataladı.
Sanlıq - Neshe? Neshinshi? Neshew? Qansha? Qanshadan? Degen sorawlarǵa juwap
beredi. Zattıń sanın, shamasın, qatar tártibin, bólsheklerin bildiretuǵın sózler sanlıq dep
ataladı.
Eger máqset hám mazmunlar anıq bolsa, soǵan sáykes metodlar tańlap alınıwı kerek
hám olar sol máqset hám mazmundı sáwlelendiretuǵın nátiyjege erisiw kerek.Bul jerde
“dástúriy” hám “interaktiv” metodlar oqıtıwshı tárepinen tańlap alınadı hám qollanıladı.“
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 354
Toparlarda jumıs islew”, “BBB”metodı, “Bumerang” texnologiyası)Bul qollanılǵan
metodlardan sabaqtıń mazmunı ashıp beriledi.
Mısalı, hár qıylı tarawlarǵa baylanıslı súwretlerdi shıǵarıp oqıwshılarǵa tarqatpa
materiallar túrinde bersek, oqıwshılar súwretlerge qarap sanlıq tuwralı mısallar keltirip
ótse maqsetke muwapıq boladı. Bul usıl baslısı, temanıń basqa tarawlar menen pánler ara
baylanısın, oqıwshılardıń oylaw qábiletin ,qızıǵıwshılıǵın kúsheytedi.Oqıwshılar óz
ústinde kóbirek izleniwin támiynleydi. Súwret-bul úlgerimi tómen bolǵan oqıwshınıń da
qızıwshılıǵın oyatıp,barlıq oqıwshılardıń belsendiligine alıp keledi.
Bul sabaǵımız kóp tarawlar menen ádebiyat,matematika, tariyx, medicina tarawları
menen baylanıstırsaq boladı Mısalı:
1.
Eki nárse meniń menen dos emes,
Eki nárse oshaǵımdı kósemes,
Biri-onıń xalıq aldanǵan ótirik,
Ekinshisi-sóyley beriw kópirip. (K.R)
1955-jıldıń 15-noyabrinde Sankt-Peterburgta, 1960-jılı Kievte, 1966-jılı Tbiliside,
1967-jılı Bakude, keyinirek Xarkovte, Novosibirskiyde jer astı jolları iske tústi
2.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 355
200+200=400; 10*10=100; 200:10=20; h.t.b
3.
Azanda erte turıp bir stakan limonlı suw ishiw insan densawlıǵına paydalı.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 356
Shıpaker nawqastıń eki búyreginde kórikten ótkerdi.
JUWMAQ.
Mine joqarıdaǵı mısallardan sanlıqtıń qaysıtema menen baylanıslıǵın biliwge
boladı. Sonday aq sanlıqlardı úyreniw sharwashılıq, diyxanshılıq hám balıqshılıq
kásiplerinde de qollanıladı.
Bahalaw-tálim sistemasınıń málim basqıshında oqıw maqsetlerine eriskenlik
dárejesin aldınnan belgilengen kriteriyalar tiykarında ólshew,nátiyjelerin anıqlaw hám
talqılawdan ibarat basqısh esaplanadı.
Bahalaw nátiyjesinde túsinik hám altın qaǵıydalardıń qaysı biri qıyın, qaysı biri
ańsat ózlestiriwi belgili boladı.
Ne ushın bahalaw kerek ?
.Oqıwshınıń maqsetlerge eriskenligin anıqlaw ushın ,
.Keyingi basqıshqa ótiwden aldın aldıńǵı ózlestiriw dárejesin anıqlaw ushın,
.Nátiyjege eriskenligin tastıyıqlaw ushın,
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 357
. Oqıwshınıń qızıǵıwların, jetiskenlik hám kemshiliklerin anıqlaw ushın, Neni
bahalaw kerek ?
. Názeriy hám ámeliy bilimlerin, . Minez-qulqı hám jeke páziyletlerin.
Sabaq barısında temaǵa sáykes ráwishte aldınnan tayarlanǵan tarqatpa materiallar
oqıtıwshılarǵa tarqatılıwı tiyis. Bul oqıw procesi sabaq alıp barıwdı jeńillestiredi. Biraq
temaǵa kirispey turıp tarqatpa materiallar tarqatılmaydı. Álbette, sabaq basqıshlarında
zamanagóy tálim qurallarınan ónimli paydalanıwımız tiyis.
Bunnan tısqarı qayta baylanıstıń da támiynleniwine alıp keledi. Toparlarda islesiw
ásirese bekkemlew basqıshında máqsetke muwapıq boladı. Paydalanǵan metodlarıńız
oqıwshılardıń temanı qanday dárejede ózlestirgenin kórsetip beredi
Paydalanǵan ádebiyatlar
1.
Qaraqalpaq tili (Oqıw basqa tillerde alıp barılatuǵın 6-klaslar ushın sabaqlıq)
A.Dáwletov, A.Nauruzbaeva, A.Ótemisov, Z.Ayjanova.
2.
“Kasbiy pedagogika” blokini óqitish metodikasi. Toshkent-2007.
