Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 332
PSIXOLOGIK MASLAHAT BERISHDA PEDAGOG-PSIXOLOGNING O’RNI
Jumanazarova Feruza Erkinovna
Toshkent viloyati Oqqo‘rg‘on tumani
MMTB ga qarashli 43-umumta’lim maktabi psixologi
Annotatsiya:
ushbu maqolada
psixolog-maslahatchi tomonidan mijozga beriladigan
maslahat va takliflar ko’p hollarda mijoz psixolog-maslahatchi yordamisiz o ‘z
muammosini o’zi to’la hal eta olishiga qаrаtilgаnligi haqida fikr yuritilgan.
Kalit so‘zlar
psixolog, psixologik maslahat, soat, maxsus jihozlangan xona va
yakkama-yakka, yuzma-yuz.
Psixologik maslahat-muhtoj bo’lganlarga maslahat va tavsiyalar sifatida mutaxassis
psixolog tomonidan bevosita beriladigan psixologik yordam ko’rsatish bilan bog’liq
bo’lgan amaliy psixologiyaning alohida sohasiga aytiladi. Ular psixolog tomonidan mijoz
hayotida duch kelgan muammoni dastlab o’rganib chiqish va shaxsiy suhbat asosida
beriladi. Ko’pincha psixologik maslahat oldindan belgilangan soatda, buning uchun
maxsus jihozlangan xonada, odatda begona odamlardan xoli va yakkama-yakka, yuzma
yuz o’tkaziladi. Psixologik maslahat bir soatdan uch soatgacha davom etadigan
psixologning mijoz bilan shaxsiy suhbati shaklida o’tkaziladi. Mana shu suhbat davomida
mijoz o’z muammolari, o’zi to’g’risida gapirib beradi.
Psixolog o’z navbatida muommoning mohiyatini tushunib yetish, bu muammoni o
‘zi uchun ham , mijoz uchun ham oydinlashtirishga harakat qilib diqqat bilan tinglaydi,
maslahatlar davomida mijozning shaxsi baholanadi, uning shaxsiy xususiyatlarini hisobga
olib mijozga uning muammosini qanday qilib amaliy hal etish bo’yicha ilmiy, asosli
tavsiyalar beriladi.
Psixolog-maslahatchi tomonidan mijozga beriladigan maslahat va takliflar ko’p
hollarda mijoz psixolog-maslahatchi yordamisiz o ‘z muammosini o’zi to’la hal eta
olishiga qaratilgan bo’ladi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 333
Psixologik maslahat - bu inson hayotida yuzaga keladigm barcha psixologik
muammolarni hal eta olishiga, ishonchiga asoslangan odamlarga amaliy psixologik
yordam ko’rsatish uchun yuzaga kelgan amaliyotdir. Lekin mijoz har doim ham uning
muammosi mohiyati nimadan iborat ekanligini va o’zining kuchi va imkoniyatlariga
tayanib, uni qanday qilib hal etishni aniq bilmaydi va tushunmaydi.
Professional tayyorlangan psixolog-maslahatchi mana shu bo’yicha unga yordam
ko’rsatishi kerak. Psixologik maslahatning asosiy vazifasi mana shundan iborat. Maslahat
berish davomida psixolog odatda qisqa vaqt ichida mijoz muammosini amaliy hal etish
usulini topish va aniq ifoda etish uchun qaratilgan maxsus ish uslublari va unga ta’sir
ko’rsatish metodlarini qo’llaydi. Shu bilan birga ushbu yechim mijoz amalga oshirishi
uchun tushunarii va mumkin bo’ladigan qilib amalga oshiriladi.
Psixolog-maslahatchining mijoz bilan uchrashuvi ko’pincha birikki uchrashuv bilan
cheklanmaydi. Ko’pchilik hollarda mijoz bilan uch marta va lindan ko’p uchrashib ancha
uzoq muddat davomida maslahat berib borish talab etiladi. Bunday uzoq muddatli
maslahatlarning zarurligi quyidagi odatiy hollarda yuzaga keladi: - Mijozning muammosi
shunday murakkab boladi-ki, birikki soat davomida uni tushunib olish deyarli mumkin
emas.
Mijozning bir emas, balki bir necha muammolari mavjud, ularning har birini hal
etish alohida maslahatni talab etadi;
1.
Taklif etilayotgan muammoning yechimi mijoz tomonidan darhol va to’la
mustaqil amalga oshirilishi mumkin emas va maslahatchi tomonidan qo’shimcha yordam
ko’rsatishni talab etadi.
2.
Mijozning individual xususiyatlari sababli psixolog-maslahatchi uning
muammosini darhol va qo’shimcha yordamsiz hal eta olishiga to’la ishonmaydi.
Agarda mijoz o’ziga yetarlicha ishonmasa, o’z hayajonlari va xulqini boshqara
olmasa, agarda uning intellektual rivojlanish darajasi qiyin vaziyatlarda oqilona, to’g’ri
yechimni mustaqil qabul qilish uchun yetarli bo’lmaganda bunday hollar uchrab turadi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 334
Ko’pincha aholining o’rta qatlami deb ataluvchi jismoniy va sog’lomlik holati
bo’yicha yuksak xavf zonasida bo’lgan odamlar psixolog-maslahatchiga murojaat etadilar.
Yuksak xavf zonasi deganda nerv, psixik hamda jismoniy kasallanishi oson bo’lgan
odamlar va haqiqatdan ham kasal bolib qolishlari mumkin bo’lgan vaziyatlar tushuniladi.
Boshqa, jismoniy va psixik jihatdan kuchli, ancha sog’lom odamlar bunday vaziyatlardan
faqatgina toliqish yoki noqulaylikni his etish bilan chiqib ketadilar. Psixologik maslahatga
murojaat etuvchilar - bu odatda hayotga yetarlicha yaxshi moslashib olmagan va o’z ishida
unchalik band bo’lmagan odamlar bo’ladi, chunki psixologning to’la, batafsil maslahatini
olish uchun vaqt talab etiladi.
Psixolog-maslahatchiga hayotda va hammadan ham ko’p yordam so’rab murojaat
etuvchilar orasida ko’plab omadsiz odamlar bor, aynan omadsizlik o’zini jismoniy
nosog’lom deb o’ylovchi mana shu odamlar psixolog tomonidan yordam kutishga majbur
etadi. Psixolog-maslahatchiga murojaat etuvchilar orasida u voki bu emotsional
chetlanishga ega odamlar uchraydi, bu chetlanishlar o’z navbatida ko’plab ruhsizlik holati
va umidsizlik oqibati hisoblanadi. Bu odamlar qachon psixologdan faol yordam izlashni
boshlaydilar. Bu odatda ularda muammo paydo bolishi bilan darhol sodir bo’lmaydi, balki
ularning hayotida eng og’ir damlar boshlanganida murojaat etadilar. Odam nima qilishni
bilmaganida, yoki o’z muammosini mustaqil hal etish uchun uning imkoniyatlari
qolmaganda psixologmaslahatchiga yordam so’rab keladi.
Ruhiy holati yomon bo’lganida, uning xayolida u bilan yoki unga yaqin odamlar
bilan qandaydir qo’rqinchli holat sodir bo’layotgandek, yom on oqibatlarga olib kelishi
mumkindek tuyulganda odam yordam so’rab psixologga murojaat etishi mumkin. Odamlar
psixolog-masiahatchidan nimani kutishadi? Nima uchun unga murojaat etishadi? Bu
savollarga quyidagicha javob berish mumkin:
1.
Ba’zi mijozlar o’z muammolarini umuman qanday hal etishni biladilar va
psixolog-maslahatchidan faqat ruhiy madad izlab boradilar.
2.
Boshqalari muammoni qanday qilib hal etishni bilmaydilar va maslahat so’rab
boradilar.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 335
3.
O’zlariga to’ia ishonmaydiganlar yoki o’z muammolarini hal etish uchun
mavjud imkoniyatlaridan qaysi birini tanlashni bilmaydiganlar. Ularni ishontirish va
ularning faolliklarini kerakli tomonga yo’naltirish kerak.
4.
Bu ko’pincha bir o’zi yakka bo’lgan odamlar - shunchaki kim bilandir
yurakdan gaplashib olish kerak, ularda odatda jiddiy psixologik muammolar bolmaydi,
lekin vaqti-vaqti bilan diqqat bilan eshitadigan va mehribon suhbatdoshga juda muhtoj
bo’ladilar.
XULOSA
Psixologik maslahat mijozlari orasida shunchaki qiziquvchanlik yoki shunchaki u
bilan bahslashish istagi psixolog-maslahatchiga olib keladiganlari ham uchrab turadi.
Ba’zilar haqiqatan ham psixolog - maslahatchi nima ekanligini va u nima bilan
shug’ullanishini bilishni xohlaydilar, boshqalar oldindan ular psixologmaslahatchiik
maslahat davomida mijoz xulqini kuzatish natijaiariga tayanishi kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Olimov, T. H. (2019). Spiritual And Moral Aspects Of The Formation Of
Civil Culture In Future Specialists Of Higher Education.
Theoretical & Applied Science
,
(12), 662-665.
2.
Olimov, T. H. (2020). The Image Of A Modern Teacher In The Formation Of
Civic Culture Among Future Highly Educated Specialists.
Pedagogical Skillbukhara
,
5
.
3.
Olimov, T. H. (2019). Development Issues Of Civil Society And Culture In
The Work Of Eastern Thinkers.
Pedagogical Skill-Bukhara
,
2
.
4.
Olimov, T. H. (2016). Formation Of Self-Awareness In Youth.
Social And
Humanitarian Sciences In The Educational System.-Tashkent
,
4
.
5.
Olimov,
T.
(2020).Bo’lajak
Oliy
Ma’lumotli
Mutaxasislarda
Fuqarolik Madaniyatini
Shakllantirishning Ayrim Yo’nalishlari.
Fan, Ta'lim Va
Amaliyotning Integrasiyasi
,
1
(1), 20-27.
6.
Xolboyeva, G., &
Olimov,T.(2023).O‘smirlar
Ma’naviyatini
Shakllantirishning Ijtimoiy-Psixologik
Xususiyatlari.
Ilm-Fan Va Ta'lim
,
1
(7).
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 336
7.
Xolboyeva, G., & Olimov, T. (2023). O ‘Smirlarda Stressli Vaziyatlarda
Koping Xulq-Atvor Strategiyalari Namoyon Bo ‘Lishining Ijtimoiy Psixologik
Xususiyatlari.
Ilm-Fan Va Ta'lim
,
1
(7).
8.
Olimov, Т. The Role Of National Spirituality And Values In The
Development Of Civil Culture In Future Specialists With Higher Education.
9.
Olimov, Т. The Role Of National Spirituality And Values In The
Development Of Civil Culture In Future Specialists With Higher Education.
10.
Сайфуллаева, Н. Б. (2021). Важные Аспекты Использования Цифровых
Технологий В Системе Классных Уроков. Вестник Науки И Образования, (15-3
(118)), 40-42.
11.
Sobirovna, S. Y. (2023). Maktabgacha Ta’lim Yoshidagi Bolalarga Ekologik
Tarbiya Berish. Samarali Ta’lim Va Barqaror Innovatsiyalar, 1(4), 160-166.
