World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-38_Issue-1_April-2025
254
O’QUVCHILARGA INGLIZ TILINI O’RGATISHDA
PEDAGOGIK METODLARDAN FOYDALANISH
Abduraxmonova Dilshoda Xudoynazar qizi
Norqo’ziyeva Zilola Baxrom qizi
Shukurova Sevinch Sohibjon qizi
Chirchiq Davlat Pedagogika Universiteti Turizm fakulteti
Xorijiy til va adabiyot:ingliz tili yo’nalishi 2-bosqich talabalari
Scientific leader:
Abdixodirova G.E
guzalyaabdukadirova01@gmail.com
dilshodaabdurahmonova557@gmail.com
Annotatsiya
: Ushbu maqolada ingliz tili hozirgi kunda global kommunikatsiya
va axborot almashishning asosiy vositalaridan biriga aylangan. Ingliz tilini o'rganish
nafaqat til ko'nikmalarini rivojlantirish, balki turli madaniyatlarni o'rganish,
dunyoqarashni kengaytirish, shuningdek, turli sohalarda, jumladan ta'lim, biznes va
ilmiy izlanishlarda muvaffaqiyatga erishish imkoniyatlarini yaratadi. O'quvchilarga
ingliz tilini o'rgatishda pedagogik metodlar samarali bo'lishi uchun to'g'ri yondashuv
va o'quvchilarni jalb qilish zarur. Ushbu maqolada ingliz tilini o'rgatishda
qo'llaniladigan asosiy pedagogik metodlar, ularning samaradorligi va o'quvchilarni
motivatsiya qilishda metodlarning ahamiyati haqida batafsil ma'lumot beriladi.
Kalit
so’zlar:
Global
kommunikatsiya,til
ko’nikmalari,ilmiy
izlanishlar,pedagogik
medotlar,o’quvchilarni
jalb
qilish,asosiy
pedagogik
metodlar,kommunikativ metod.
Аннотация:
В этой статье обсуждается, как английский язык стал сегодня
одним из основных инструментов глобального общения и обмена
информацией. Изучение английского языка не только развивает языковые
навыки, но и открывает возможности для знакомства с разными культурами,
расширения кругозора и достижения успеха в различных областях, включая
образование, бизнес и научные исследования. Для того чтобы педагогические
методы обучения английскому языку студентов были эффективными,
необходим правильный подход и вовлечение студентов. В статье представлена
подробная информация об основных педагогических методах, используемых
при обучении английскому языку, их эффективности и значении методов в
мотивации студентов.
Ключевые слова:
Глобальная коммуникация, языковые навыки, научные
исследования, педагогические методы, вовлеченность студентов, основные
педагогические методы, коммуникативный метод.
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-38_Issue-1_April-2025
255
Abstract:
This article discusses the fact that English has become one of the main
tools for global communication and information exchange today. Learning English
not only develops language skills, but also creates opportunities for learning different
cultures, broadening one's horizons, and achieving success in various fields, including
education, business, and scientific research. In order for pedagogical methods to be
effective in teaching English to students, it is necessary to have the right approach and
involve students. This article provides detailed information about the main
pedagogical methods used in teaching English, their effectiveness, and the importance
of methods in motivating students.
Keywords:
Global communication, language skills, scientific research,
pedagogical methods, student involvement, basic pedagogical methods,
communicative method.
KIRISH
Bugungi kunda ingliz tili butunjahon muloqot vositasi sifatida o‘z ahamiyatini
tobora oshirib bormoqda. Globalizatsiya jarayonining jadallashuvi, xorijiy
mamlakatlar bilan iqtisodiy, madaniy va ilmiy aloqalarning kengayishi natijasida
ingliz tilini bilish zarurati yanada oshdi. Ayniqsa, yoshlarga ingliz tilini o‘rgatish
ta’lim tizimining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylangan. Shu sababli, maktab va
oliy ta’lim muassasalarida chet tilini o‘rgatishda samarali pedagogik metodlardan
foydalanish muhim omil hisoblanadi.Ingliz tilini o‘rgatishda faqatgina grammatik
qoidalarni yodlatish yoki so‘z boyligini oshirish emas, balki o‘quvchilarda til orqali
muloqot qilish, fikr bildirish, eshitish va tushunish kabi ko‘nikmalarni shakllantirish
zarur. Bunga erishish uchun esa zamonaviy, kommunikativ va interfaol metodlardan
foydalanish talab etiladi. Masalan, kommunikativ yondashuv, CLT (Communicative
Language Teaching), task-based learning (vazifaga asoslangan ta’lim), audio-lingual
metod, total physical response (TPR), va boshqa metodlar orqali o‘quvchilarning tilga
bo‘lgan qiziqishi ortadi, ularning darsda ishtirok etish faolligi kuchayadi.Pedagogik
metodlar tanlanayotganda o‘quvchilarning yosh xususiyatlari, bilim darajasi,
qiziqishlari va ehtiyojlari inobatga olinishi zarur. Har bir metod o‘ziga xos afzallik va
kamchiliklarga ega bo‘lib, ular to‘g‘ri uyg‘unlashtirilgandagina yuqori natijaga
erishish mumkin. Shu bilan birga, zamonaviy texnologiyalar, multimedia vositalari,
internet platformalaridan foydalanish orqali darslarni yanada samarali tashkil etish
imkoniyati yaratiladi.Mazkur maqolada o‘quvchilarga ingliz tilini o‘rgatishda
qo‘llaniladigan asosiy pedagogik metodlar, ularning afzalliklari va qo‘llash amaliyoti
batafsil tahlil qilinadi. Shuningdek, metodlarning ta’lim jarayoniga ta’siri,
o‘quvchilarning faolligi va mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirishdagi o‘rni
yoritib beriladi. Chet tillarini, xususan ingliz tilini o‘rgatishning samaradorligi
bevosita foydalanilayotgan pedagogik yondashuvlarga bog‘liq. O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2021-yil 6-apreldagi “Chet tillarini o‘rganish tizimini
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-38_Issue-1_April-2025
256
yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–5052-sonli qarori bu
borada tub burilish yasadi. Unda ta’lim muassasalarida chet tillarini o‘rgatishda
innovatsion va zamonaviy metodlardan keng foydalanish zarurligi ta’kidlangan. Shu
bilan birga, BMT, YUNESKO kabi xalqaro tashkilotlar tomonidan ham ingliz tilini
erta yoshdan boshlab o‘qitish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Pedagogik metodlar — bu o‘quvchilarda bilim, ko‘nikma va malakalarni
shakllantirishga qaratilgan usul va yondashuvlar majmuasidir. Har bir metod ma’lum
didaktik tamoyillarga asoslangan bo‘lib, dars jarayonini tashkil etish, o‘quvchilarni
rag‘batlantirish, ularning faolligini oshirish va mustaqil fikrlashini rivojlantirishda
muhim rol o‘ynaydi. Ayniqsa, ingliz tilini o‘rgatishda interfaol metodlar — “aql
hujumi” (brainstorming), “klaster”, “rol o‘ynash” (role play), “dialog yaratish”,
“muammoli vaziyat” usullari juda samaralidir. Bu usullar orqali o‘quvchilar nafaqat
tilni o‘rganadi, balki uni amaliyotda qo‘llash, muloqotga kirishish, o‘z fikrini erkin
ifodalashni ham o‘rganadilar. Bundan tashqari, ingliz tili o‘qituvchilari uchun tilni
o‘rgatish metodologiyasini chuqur o‘zlashtirish, o‘z ustida doimiy ishlash va ilg‘or
tajribalarni o‘rganish muhim sanaladi. Chet el adabiyotlari, xalqaro tajribalar, onlayn
kurslar va seminarlardan foydalanish o‘qituvchilarga o‘z kasbiy mahoratini oshirish
imkonini beradi. PISA va TOEFL kabi xalqaro baholash tizimlarining natijalari shuni
ko‘rsatmoqdaki, innovatsion metodlar asosida olib borilgan ta’lim natijadorligi
an’anaviy usullarga qaraganda yuqoriroq bo‘ladi. Ingliz tili bugungi kunda xalqaro
diplomatiya, ilm-fan, texnologiya, biznes va ta’lim sohalarida eng ko‘p ishlatiladigan
til sifatida tan olingan. Statistika ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘yicha 1,5
milliarddan ortiq inson ingliz tilida so‘zlashadi yoki uni o‘rganmoqda. O‘zbekistonda
ham ingliz tilini o‘rganishga bo‘lgan qiziqish yildan-yilga ortib bormoqda. 2020-yilgi
rasmiy hisobotlarga ko‘ra, maktab, kollej va oliy ta’lim muassasalarida ingliz tili eng
ko‘p o‘qitiladigan chet tili hisoblanadi. Ingliz tilini o‘rgatishda o‘qituvchining
tanlagan metodikasi o‘quvchilarning muvaffaqiyatiga bevosita ta’sir qiladi. Shu bois
zamonaviy ta’lim metodikasi chet tilini o‘rgatishda faqat nazariy bilim emas, balki
kommunikativ ko‘nikmalarni rivojlantirishni ham maqsad qiladi. Bu esa o‘z
navbatida o‘qituvchidan interfaollik, innovatsion yondashuv va zamonaviy
texnologiyalardan foydalana olishni talab etadi. Jahon pedagogik tajribasida ingliz
tilini samarali o‘rgatish uchun ko‘plab yondashuvlar ishlab chiqilgan: kommunikativ
yondashuv (CLT), audiolingval metod, grammatika–tarjimaga asoslangan
yondashuv, tabiatga mos metod (natural approach), ko‘p darajali (multi-level) metod,
vazifaga asoslangan metod (task-based learning), va boshqalar. Har bir metod ma’lum
didaktik vazifani bajarishga qaratilgan bo‘lib, o‘quvchilarning yoshiga, bilim
darajasiga va o‘rganish muhitiga mos tanlanishi zarur. Chet tilini o‘rganish nafaqat
akademik bilimlarni rivojlantiradi, balki o‘quvchining tafakkuri, madaniy saviyasi va
xalqaro maydondagi raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi. Shu sababli ingliz
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-38_Issue-1_April-2025
257
tilini o‘rgatishda nafaqat o‘quv dasturining mazmuni, balki uni qanday metodlar
orqali yetkazilishi ham muhim ahamiyat kasb etadi.
Ayni paytda ingliz tilini o‘rgatish metodikasi doimiy yangilanib, texnologik
taraqqiyot bilan uyg‘unlashmoqda. Interaktiv doskalar, mobil ilovalar, onlayn
platformalar (Duolingo, Quizlet, Kahoot, Google Classroom va h.k.) orqali darslarni
qiziqarli va samarali o‘tkazish imkoniyati yaratilgan. Shuningdek, darslarda QR-
kodlar, video va audio materiallar, real muloqot vaziyatlarini yaratish orqali til
o‘rganish jarayoni tabiiy holatga yaqinlashtirilmoqda.
METODOLOGIYA
Tadqiqot jarayonida ingliz tilini o'rgatish va o'rganishning mashxur
usullaridan,internet manbalaridan foydalanildi.Maqolani yozish davomida nazariy-
deduktiv xulosa chiqarish,analiz va sintez mantiqiylik tamoyillardan foydalanildi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Kommunikativ yondashuv (CommunicativeLanguage Teaching – CLT) Bu
metod o‘quvchilarda chet tilini muloqot vositasi sifatida qo‘llashga urg‘u beradi.
Asosiy maqsad — grammatikani emas, balki fikralmashish, o‘z fikrini erkin ifoda
etish, savol berish va suhbatda ishtirok etish ko‘nikmasini shakllantirish. Afzalliklari:
O‘quvchi markazda bo‘ladi,darslar interfaol o‘tadi, og‘zaki nutq rivojlanadi.
Vazifaga asoslangan ta’lim (Task-Based Language Teaching – TBLT) Bu metod
o‘quvchilarga turli hayotiy vazifalarnibajarish orqali tilni o‘rgatishga asoslanadi.
Masalan: menyu yaratish, mehmon kutib olish, telefon suhbati tashkil etish.
Afzalliklari: O‘quvchilar faolishtirok etadi, til amaliyot orqali mustahkamlanadi.
Audiolingval metod Bu metod takrorlash va yodlash orqali eshitish va
talaffuzko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan. Dialoglar, strukturalar va mashqlar
orqali
o‘rganiladi.
Afzalliklari:
To‘g‘ri
talaffuz
va
grammatik
tuzilmalarnimustahkamlashda foydali. Grammatik-tarjimaviy metod (Grammar-
Translation Method) Bu an’anaviy metodbo‘lib, grammatik qoidalar va tarjima qilish
orqali o‘rgatiladi. Asosan yozma til va grammatikani o‘zlashtirishga yordam beradi.
Afzalliklari: Nazariybilimlarni chuqur o‘rgatadi, ilmiy matnlar ustida ishlashda
foydali. Total Physical Response (TPR) Bu metod jismoniy harakatlar orqali
o‘rgatadi. O‘qituvchi buyruq beradi, o‘quvchi esauni harakat bilan bajaradi. Masalan:
“Stand up”, “Open the door”. Afzalliklari: Boshlang‘ich bosqichda samarali, kichik
yoshdagi o‘quvchilar uchun judafoydali. Natural Approach (Tabiiy yondashuv) Bu
metod tilni ona tilidek tabiiy o‘zlashtirish tamoyiliga asoslanadi. Tushunishgae’tibor
qaratiladi, talaffuz va grammatik xatolarga darhol e’tibor berilmaydi. Afzalliklari:
O‘quvchilar bosim sezmasdan tilni o‘zlashtiradi, ishonch hosilbo‘ladi. Interfaol
metodlar “Klaster”, “Insert”, “Aqliy hujum”, “Rol o‘ynash”, “Munozara” kabi
metodlar ingliz tilini o‘rganishda kengqo‘llaniladi. Afzalliklari: O‘quvchilar mustaqil
fikrlaydi, guruhlarda ishlaydi, darsga qiziqish ortadi. Multimediaga asoslangan
metodlar Audio,video, animatsiyalar, mobil ilovalar va onlayn platformalar
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-38_Issue-1_April-2025
258
(Duolingo, Quizlet, Kahoot) yordamida o‘rgatish. Afzalliklari: Darslar qiziqarli
bo‘ladi, eslabqolish osonlashadi, mustaqil o‘rganish ko‘nikmasi rivojlanadi. Sug‘urta
metod (Scaffolding Method) Bu metod o‘quvchining bilim olish jarayonini
bosqichma-bosqich tashkil etadi. O‘qituvchi dastlab yordam beradi,keyinchalik
o‘quvchi mustaqil ishlashga o‘tadi. Afzalliklari: O‘quvchiga murakkab topshiriqlarni
asta-sekinlik bilan tushunishga yordam beradi,o‘z-o‘zini rivojlantirishga olib keladi.
Differensial yondashuv (Differentiated Instruction) O‘quvchilarning bilim darajasi,
qiziqishlari va o‘rganish uslublariga qarab dars mazmuni vauslublari moslashtiriladi.
Afzalliklari: Har bir o‘quvchining o‘ziga xos ehtiyojlari inobatga olinadi, o‘qitishda
individual yondashuv bo‘ladi. Ko‘rgazmali metod (VisualMethod) Tasvirlar,
diagrammalar, real buyumlar (realia), videolar yordamida o‘rgatish. Ayniqsa yangi
so‘zlarni tushuntirishda samarali. Afzalliklari: Eslabqolish oson, ayniqsa vizual
o‘rganuvchilar uchun foydali. O‘yinli metod (Game-Based Learning) Til o‘rganish
jarayonida turli ingliz tilidagi o‘yinlar — lug‘ato‘yinlari, krossvordlar, role-play,
quizlar, domino, bingo kabi mashg‘ulotlar orqali o‘rgatiladi. Afzalliklari: Darsni
qiziqarli qiladi, o‘quvchilar ishtiyoqbilan qatnashadi, stress kamayadi.
Integratsiyalashgan metod (Integrated Skills Approach) Ingliz tilining barcha to‘rtta
asosiy ko‘nikmasi — tinglab tushunish, o‘qish, yozishva gapirish — bir vaqtning
o‘zida mashq qilinadi. Afzalliklari: O‘quvchilar tilni to‘liq va kompleks ravishda
o‘zlashtiradi. Kolaborativ metod (Collaborative Learning) Bu metod
guruhdaishlashga asoslangan. O‘quvchilar birgalikda muammoni hal qilish, suhbat
qurish, matn tahlil qilish orqali tilni o‘rganadilar.Afzalliklari: Jamoadaishlash, fikr
almashish va bir-biridan o‘rganish ko‘nikmasi shakllanadi. Konstruktiv metod
(Constructivist Approach) Bu metod o‘quvchilar o‘z bilimini faol tajriba asosida
“quradi”. O‘qituvchi ko‘proq yo‘llanma beradi,o‘quvchi esa faol tadqiqotchi rolini
bajaradi. Afzalliklari: Mustaqil fikrlash, tanqidiy tahlil qilish, ijodiy yondashuv
rivojlanadi.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Xulosa qilib aytganda, o‘quvchilarga ingliz tilini o‘rgatishda pedagogik
metodlardan to‘g‘ri va samarali foydalanish ularning til ko‘nikmalarini
rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Har bir metodning o‘ziga xos xususiyatlari
bo‘lib, ularni o‘quvchilarning yoshi, bilim darajasi, qiziqishi va ehtiyojlaridan kelib
chiqib tanlash kerak. Kommunikativ metod, topshiriq asosida o‘qitish, loyiha
asosidagi ta’lim kabi yondashuvlar o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, faol ishtirok,
muloqot qilish va real hayotiy vaziyatlarda tilni qo‘llash ko‘nikmalarini
shakllantiradi. Bugungi kunda ingliz tilini o‘rgatishda an’anaviy metodlardan ko‘ra
interaktiv va zamonaviy usullarga e’tibor qaratish dolzarb hisoblanadi.Takliflar:
O‘qituvchilar ingliz tilini o‘rgatishda bir nechta metodlarni birlashtirib,
kombinatsiyalangan yondashuvdan foydalansinlar. Har bir darsda o‘quvchilarning
faolligini oshiradigan metodlardan (CLT, TBLT) keng foydalanish tavsiya etiladi.
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-38_Issue-1_April-2025
259
Darslarda texnologiyalardan (videodarslar, interaktiv ilovalar) foydalanish til
o‘rganish samaradorligini oshiradi. O‘quvchilarning muloqot ko‘nikmalarini
rivojlantirish uchun rolli o‘yinlar, munozaralar va guruhli ishlar ko‘proq joriy etilishi
kerak. O‘qituvchilar doimiy ravishda malaka oshirish kurslarida qatnashib, yangi
metodlar bilan tanishib borishlari zarur.Qo‘shimcha Xulosa O‘quvchilarga ingliz
tilini o‘rgatishda pedagogik metodlarning o‘rni beqiyosdir. Har bir metod til
o‘rgatishda muayyan maqsadga xizmat qiladi va o‘quvchilarning individual
xususiyatlariga qarab mos tanlanishi kerak. An’anaviy yondashuvlar zamonaviy
ta’lim talablari bilan uyg‘unlashgan holda yangicha formatda qo‘llanilganda yanada
samarali bo‘ladi. O‘qituvchi nafaqat bilim beruvchi, balki yo‘naltiruvchi, motivatsiya
beruvchi, rag‘batlantiruvchi shaxs sifatida faoliyat yuritishi zarur. Til o‘rganish
jarayoni jonli, interaktiv va o‘quvchi markazli bo‘lishi kerak. Pedagogik
metodlarning to‘g‘ri qo‘llanilishi: O‘quvchining o‘rganishga bo‘lgan ishtiyoqini
oshiradi; Uzoq muddatli eslab qolishga yordam beradi; Dars jarayonini jonlantiradi;
Tilni faol qo‘llash ko‘nikmalarini rivojlantiradi; Mustaqil o‘rganishga asos yaratadi.
Takliflar metod tanlashda dars mavzusi va maqsadini chuqur tahlil qilish kerak. Har
bir metod har qanday mavzuga mos tushavermaydi. Har haftada kamida bir marta
innovatsion metodlardan foydalanish an’anaga aylansin. Masalan: rolli o‘yinlar,
“debate”, “storytelling”, “escape room” formatidagi darslar.O‘quvchilarni
baholashda faqat test emas, balki ijodiy ishlarga ham e’tibor qaratilsin. Prezentatsiya,
video tayyorlash, qiziqarli savol-javoblar orqali baholash shakllari joriy etilsin. Til
o‘rganishda muhit yaratish zarur. Sinfxona ingliz tilidagi plakatlar, iqtiboslar, lug‘at
stendlari bilan boyitilsin. Metodlarni milliy qadriyatlar bilan uyg‘unlashtirish
mumkin. Masalan, ingliz tilidagi darslarda o‘zbek madaniyatini tanishtirish orqali
o‘quvchilarda o‘ziga bo‘lgan ishonchni kuchaytirish mumkin. Darslarda “peer
teaching” usulidan foydalanish foydali. O‘quvchilar bir-biriga mavzuni tushuntirish
orqali ko‘proq bilimni o‘zlashtiradilar. Mahalliy sharoitga mos metodik qo‘llanmalar
ishlab chiqilsin. Qishloq va shahar maktablari sharoitini hisobga olgan holda darslik
va metodik materiallar yangilanishi kerak. Ingliz tili o‘qituvchilari uchun ochiq
darslar, vebinarlar va online master-klasslar tashkil etilsin. Bu metodlar almashinuvi
va tajriba orttirish uchun muhimdir. Ijtimoiy tarmoqlar orqali ham ingliz tilini
o‘rgatish mumkin. Telegram, YouTube, Instagram orqali qisqa darslar yoki
“challenge”lar o‘tkazish orqali o‘quvchilarni jalb qilish mumkin. O‘quvchilarga
“lifelong learning” – umrboqiy ta’lim g‘oyasi singdirilsin. Bu ularni faqat maktabda
emas, hayot davomida til o‘rganishga undaydi.
FOYDALANILGAN ADABYOTLAR RO’YXATI
1.
Harmer, Jeremy. The Practice of English Language Teaching. Longman, 2007.
2.
Ingliz tilini o‘qitishda eng mashhur kitoblardan biri. Asosiy metodlar va ularni
amaliyotda qo‘llash haqida tushunchalar berilgan.
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-38_Issue-1_April-2025
260
3.
Brown, H. Douglas. Principles of Language Learning and Teaching. Pearson
Education, 2000. Til o‘rganish nazariyalari va pedagogik yondashuvlar haqida.
4.
Larsen-Freeman, Diane. Techniques and Principles in Language Teaching.
Oxford University Press, 2011. Har xil metodlarning taqqoslanishi va darsda
qanday qo‘llanilishi.
5.
Scrivener, Jim. Learning Teaching: A Guidebook for English Language
Teachers. Macmillan Education, 2011. Amaliy tavsiyalar va sinfda
foydalaniladigan mashqlar.
6.
5. Richards, Jack C. & Rodgers, Theodore S. Approaches and Methods in
Language Teaching. Cambridge University Press, 2014. Til o‘qitish
yondashuvlari va ularning tarixiy rivojlanishi.
7.
Ur, Penny. A Course in Language Teaching: Practice and Theory. Cambridge
University Press, 1996. Dars rejalashtirish, faoliyatlar, va til ko‘nikmalarini
rivojlantirishga oid g‘oyalar.
https://namdu.uz/media/Books/pdf/2024/06/05/NamDU-ARM-4078-
CHET_TIL_0_QITISH_METODIKASI.pdf
9.
https://library-tsul.uz/yo-ubov-i-oshimov-i-ingliz-tili-u-itish/
