8
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON (YOʻITJ)
AMERIKA QO’SHMA SHTATLARIDA PEDAGOG
KADRLARNI TAYYORLASH TIZIMI
Komiljonova Sarvinoz G’ulomboy qizi.
Urganch RANCH texnologiya Universiteti Pedagogika
mutaxassisligi magistranti.
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15619950
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 01-iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 03-iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 08-yanvar 2025 yil
Ushbu maqolada Amerika Qo‘shma Shtatlarida pedagog
kadrlarni tayyorlash tizimi tahlil qilinadi. Maqolada
tizimning asosiy bosqichlari, tayyorlash darajalari,
amaliyot va sertifikatlash jarayonlari ko‘rib chiqiladi.
Shuningdek, pedagogik tayyorgarlikning afzalliklari va
mavjud qiyinchiliklari, hamda ularni bartaraf etish
bo‘yicha takliflar keltiriladi. Tadqiqotda AQSh ta’lim
tizimining moslashuvchanligi, innovatsiyalarni joriy etish
va sifatli kadrlar tayyorlashdagi o‘rni yoritiladi. AQSH
ta’lim tizimining qaysi jihatlarini O’zbekiston ta’lim
tizimiga tatbiq qilsa o’rinli bo’lishi haqida ham fikr
mulohazalar keltirilgan.
KEY WORDS
pedagog kadrlar, ta’lim tizimi,
Amerika
Qo‘shma
Shtatlari,
pedagogik tayyorlash, amaliyot,
sertifikatlash, ta’lim innovatsiyalari
Pedagog kadrlarni tayyorlash tizimi har qanday mamlakatning ta’lim sohasida
rivojlanishining asosiy omillaridan biridir. Amerika Qo‘shma Shtatlari (AQSh) bu borada
dunyoda ilg‘or tizimlardan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada AQShdagi pedagog kadrlarni
tayyorlash tizimining asosiy xususiyatlari, strukturalari va uning zamonaviy talablar asosida
shakllantirilishi tahlil qilinadi.
1. Pedagog kadrlarni tayyorlash tizimining umumiy tavsifi
AQShda pedagoglar tayyorlash tizimi asosan oliy ta’lim muassasalari, ya’ni kollejlarda va
universitetlarda amalga oshiriladi. Ta’lim sohasi uchun talablar shtat darajasida farqlansa-da,
umumiy holda tayyorlash jarayoni akademik bilimlar, pedagogik ko‘nikmalar va amaliy
mashg‘ulotlarni o‘z ichiga oladi.
2. Tayyorlash darajalari va dasturlari
AQShda pedagog kadrlarni tayyorlashda bir nechta darajalar mavjud:
Bakalavr darajasi: Pedagogik yo‘nalishda boshlang‘ich tayyorgarlik. Odatda 4 yil davom etadi.
Magistr darajasi: Pedagogik sohada chuqurlashtirilgan bilim va malaka olish uchun.
Doktorlik darajasi: Ta’lim sohasida ilmiy-tadqiqot faoliyati yoki yuqori darajadagi pedagogik
boshqaruv uchun.
Shuningdek, turli sertifikatlashtirish va malaka oshirish kurslari ham mavjud.
3. Pedagogik tayyorgarlik jarayoni
Tayyorgarlik jarayoni quyidagi bosqichlardan iborat:
9
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON (YOʻITJ)
Nazariy tayyorgarlik: Psixologiya, pedagogika, metodika va soha fanlarini o‘rganish.
Amaliyot: Maktablarda o‘qituvchi sifatida stajirovkalar o‘tish.
Sertifikatlash: Ta’lim muassasasida ish boshlashdan oldin talab qilinadigan rasmiy imtihonlar
va litsenziya olish.
4. AQShda pedagog kadrlarni tayyorlash tizimining afzalliklari
Moslashuvchanlik: Har bir shtat o‘zining ta’lim standartlarini belgilashi, talablar va
dasturlarni mahalliy ehtiyojlarga moslashtirishi.
Amaliy yo‘nalish: Nazariy bilimlar bilan birga amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirishga katta
e’tibor beriladi.
Innovatsiyalarni joriy etish: Zamonaviy texnologiyalar va pedagogik metodlar tizimga
muntazam kiritiladi.
5. Qiyinchiliklar va takomillashtirish yo‘llari
AQSh ta’lim tizimida pedagoglarni tayyorlashda ayrim muammolar ham mavjud:
Ta’limga sarflanadigan mablag‘larning yetishmasligi.
Pedagoglarning ishga qiziqishi va malaka darajasining o‘zgaruvchanligi.
Qishloq va shaharlik maktablar o‘rtasidagi kadrlar sifati farqlari.
Bularni bartaraf etish uchun federal va shtat darajasida qo‘shimcha dasturlar, grantlar va
qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari ishlab chiqilmoqda.
Mazkur mavzudan kelib chiqib, quyidagicha savolni o’zimizga berib ko’rsak o’rinli bo’lar edi.
AQSH ta'lim tizimidan qaysi jihatlarni O'zbekiston ta'limiga tatbiq qilsa o'rinli bo'ladi?
AQSH ta’lim tizimining bir qancha jihatlari O‘zbekiston ta’lim tizimiga tatbiq qilinsa, ta’lim
sifatini oshirishda katta yordam beradi. Quyida AQSH ta’lim tizimidan O‘zbekistonga tatbiq
qilish mumkin bo‘lgan asosiy jihatlar ro‘yxatini keltirib o’tsam.
1. Moslashuvchan va hududiy boshqaruv
AQSHda har bir shtat o‘z ta’lim siyosatini mustaqil shakllantiradi va mahalliy sharoitga
moslashtiradi. O‘zbekistonda ham hududlar (viloyatlar, tumanlar) ta’limni boshqarishda
ko‘proq mustaqillik va moslashuvchanlikka ega bo‘lsa, ta’lim sifatini yaxshilashga imkon
yaratiladi.
2. Pedagoglarni amaliyotga yo‘naltirilgan tayyorlash
AQSHda pedagog tayyorlashda maktablarda amaliyotga katta e'tibor beriladi. O‘zbekistonda
ham pedagoglar tayyorlash jarayonida nazariy bilimlar bilan bir qatorda amaliy ko‘nikmalarni
mustahkamlash uchun kengroq maktablarda stajirovkalar va mentorlik tizimini rivojlantirish
kerak.
3. Sertifikatlash va malaka oshirish tizimi
AQSHda o‘qituvchilar uchun muntazam sertifikatlash va malaka oshirish jarayoni mavjud.
O‘zbekistonda ham o‘qituvchilar malakasini doimiy oshirish, zamonaviy pedagogik
texnologiyalar bilan tanishtirish uchun tizimli sertifikatlash tizimini yo‘lga qo‘yish muhim.
4. Innovatsiyalar va texnologiyalardan keng foydalanish
10
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON (YOʻITJ)
AQSH ta’lim tizimida zamonaviy texnologiyalar, masofaviy ta’lim va interaktiv metodlar keng
qo‘llaniladi. O‘zbekistonda ta’limda digitalizatsiya, onlayn platformalar, multimedia
vositalaridan faol foydalanish ta’lim sifatini oshiradi.
5. Talaba markazlashgan yondashuv
AQSHda o‘quv jarayoni talabalar ehtiyojlari va qobiliyatlariga moslashtiriladi. O‘zbekistonda
ham o‘quv jarayonida individual yondashuvni kuchaytirish, talabalar qiziqishlari va
imkoniyatlariga qarab ta’limni tashkil etish samarali bo‘ladi.
6. Muloqot va hamkorlik tizimi
AQSHda o‘qituvchilar, ota-onalar va jamiyat o‘rtasidagi hamkorlik rivojlangan. O‘zbekistonda
maktablar, ota-onalar va jamiyat o‘rtasida samarali muloqot va hamkorlikni yo‘lga qo‘yish
ta’lim jarayonining yaxshilanishiga xizmat qiladi.
Xulosa
Amerika Qo‘shma Shtatlarida pedagog kadrlarni tayyorlash tizimi ko‘p bosqichli, sifatli va
zamonaviy talablar asosida shakllangan tizimdir. Bu tizim pedagogik sohaning doimiy
rivojlanishini ta’minlaydi, shuningdek, turli hududlarning o‘ziga xos ehtiyojlariga
moslashuvchanlikni kafolatlaydi. Kelajakda pedagoglarni tayyorlash jarayonini yanada
takomillashtirish uchun yangi pedagogik texnologiyalar va innovatsiyalarni keng joriy etish
zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar va manbalar:
I.
AQSH ta’lim tizimi va pedagog tayyorlash
1. Urban Teacher Residency Model. AQSHdagi shahar maktablarida yangi o‘qituvchilarni
tayyorlashda qo‘llaniladigan model haqida ma’lumot beradi.
2. "Better All the Time" maqolasi. O‘qituvchilarni doimiy ravishda malakasini
oshirishning ta’lim sifatiga ta’siri tahlil qilingan maqola.
3. "The $1.8-Billion Lawsuit Over a Teacher Test" maqolasi. O‘qituvchilarni
sertifikatlashda yuzaga kelgan irqiy tengsizliklar va ularning ta’lim tizimiga ta’siri
haqida maqola.
II.
O‘zbekiston ta’lim tizimi va pedagog tayyorlash
1. UNESCO maqolasi: "In-service teacher training system and Teacher professional
Development Models of Uzbekistan"
O‘zbekistondagi o‘qituvchilarni malakasini oshirish tizimi va uning rivojlanish yo‘llari
haqida ma’lumot beradi.
2. Creative Associates International maqolasi: "From policy to practice: Teacher
professional development for inclusive education in Uzbekistan"
Inklusiv ta’limni amalga oshirishda o‘qituvchilarni tayyorlashning ahamiyati haqida
tahlil.
3. UNESCO maqolasi: "Bright Partnership for Quality Education in Uzbekistan"
O‘zbekiston va UNESCO o‘rtasidagi ta’lim sohasidagi hamkorlik va uning natijalari
haqida ma’lumot.
4. "History of Teacher Training System in Uzbekistan and Changes in it" maqolasi
O‘zbekistondagi o‘qituvchilarni tayyorlash tizimining tarixiy rivojlanishi va
o‘zgarishlari haqida ilmiy maqola.
5. "EDUCATION SYSTEM OF UZBEKISTAN" maqolasi. O‘zbekiston ta’lim tizimi va uning
tarkibi, so‘nggi islohotlar haqida umumiy ma’lumot.
