250
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
BOSHLANGʻICH SINFLARDA TABIIY FANLARNI
OʻQITISHDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARDAN
FOYDALANISH
Xusanova Muborak Gʻafforovna
23-maktab. Boshlangʻich taʼlim oʻqituvchisi
https://doi.o
rg/
10.5281/zenodo.15600499
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:16-may 2025 yil
Ma’qullandi:18-may 2025 yil
Nashr qilindi: 31-may 2025 yil
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinflarda tabiiy
fanlarni o‘qitishda innovatsion texnologiyalarning
o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Darslarda AKT,
interaktiv platformalar, AR texnologiyalari va
loyihaviy yondashuvlardan foydalanish samaradorligi
misollar bilan tahlil etilgan. Shuningdek, dars
samaradorligini oshirish uchun o‘qituvchining roli,
pedagogik yondashuvlar va mavjud to‘siqlarni
bartaraf etish yo‘llari ko‘rsatib o‘tilgan.
KEY WORDS
boshlang‘ich ta’lim, tabiiy
fanlar, innovatsion texnologiyalar,
interaktiv metodlar, AKT, raqamli
vositalar.
Kirish
Zamonaviy dunyoda ta’lim tizimi oldida turgan asosiy vazifalardan biri – bu o‘quvchilarga
mustahkam, amaliy bilim berish bilan birga, ularni erkin fikrlovchi, ijodkor va tadqiqotga
moyil shaxslar etib tarbiyalashdir. Ayniqsa, boshlang‘ich ta’lim bosqichi bu jarayonning
negizidir. Boshlang‘ich sinflarda o‘quvchilar hayotiy voqealar va hodisalarni ilk bor chuqur
anglay boshlaydilar. Tabiiy fanlar esa aynan ana shunday ilmiy dunyoqarash, kuzatuvchanlik
va tafakkurni shakllantirishga xizmat qiladi. Bugungi kunda axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari, raqamli vositalar, interaktiv va innovatsion metodlarning dars jarayonlariga
keng joriy etilishi o‘quvchilarning darsga bo‘lgan qiziqishini oshirish, mavzularni chuqurroq
anglash, mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qilmoqda. Shu bois,
boshlang‘ich sinflarda tabiiy fanlarni o‘qitishda innovatsion texnologiyalardan foydalanish
o‘qituvchi uchun nafaqat metodik, balki strategik zaruratga aylangan.
Asosiy qism
Innovatsion texnologiyalar bu ta’lim jarayonini yangicha yondashuv asosida tashkil qilishni
nazarda tutadigan texnik va metodik vositalar majmuasidir. Ular quyidagi asosiy jihatlar bilan
ajralib turadi: Fanlararo integratsiyaga asoslangan; O‘quvchini markazga qo‘ygan; Mustaqil
o‘rganish va tadqiqot faoliyatini rag‘batlantiradigan; Raqamli vositalar, interaktiv dasturlar,
virtual muhitdan foydalanishni nazarda tutadi. Boshlang‘ich ta’limda tabiiy fanlarni o‘qitishda
quyidagi innovatsion texnologiyalardan keng foydalanilmoqda:
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT):
kompyuter, planshet, smart doska,
internet resurslar yordamida dars tashkil qilish.
Virtual laboratoriyalar:
biologik, kimyoviy, fizik tajribalarni simulyatsiya qilish.
Interaktiv platformalar:
Wordwall, Kahoot, LearningApps, Quizizz kabilar orqali o‘yin
tarzidagi topshiriqlar.
251
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
STEAM yondashuvi:
fan, texnologiya, muhandislik, san’at va matematikani uyg‘unlashtirish
asosida o‘quvchilarni kompleks fikrlashga yo‘naltirish.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari o‘zlariga xos psixologik xususiyatlarga ega bo‘lgan bo‘lib, ularda
eshitish, ko‘rish, harakat orqali o‘rganish ustuvor hisoblanadi. Shu bois, dars jarayonida
faqatgina og‘zaki ma’lumot yetkazish o‘rniga quyidagi usullardan foydalanish tavsiya etiladi:
Multimedia materiallardan foydalanish:
dars mavzusiga mos video, animatsiya, 3D
modellardan foydalanish orqali mavzuni vizual tushuntirish.
Ochiq darslar va ekskursiyalar:
bog‘, dala, muzey, ob-havo stansiyalariga borish orqali
mavzularni amaliy o‘rganish.
Mobil ilovalar va AR texnologiyalari:
Quiver, Merge Cube kabi augmented reality ilovalari
yordamida jonlantirilgan tasvirlar orqali bilim berish.
Kichik tajribalar o‘tkazish:
maktab sharoitida xavfsiz va oddiy tajribalar orqali ilmiy
natijaga erishish. Masalan, "Moddalar holati" mavzusida o‘quvchilar suvning bug‘lanishi,
muzlashini oddiy tajriba bilan kuzatishadi. Bu holatlarni video orqali tomosha qilish va
ularning sabablari ustida fikrlashuv jarayoni bilimni chuqurlashtiradi.
Innovatsion texnologiyalarni muvaffaqiyatli joriy qilishda o‘qituvchining o‘zi muhim omil
hisoblanadi. O‘qituvchi zamonaviy metodik yondashuvlarga ega bo‘lishi, AKT bilan ishlay
olishi, virtual platformalarda dars mazmunini moslashtira olishi zarur. Bunda quyidagi
uslublar katta foyda beradi:
Tahliliy o‘quv uslubi:
mavzuni real hayot misollarida tahlil qilish orqali o‘rganish;
Ijtimoiy faoliyatga yo‘naltirilgan topshiriqlar:
ekologik muammolar, iqlim o‘zgarishlari
haqida mustaqil fikr bildirish;
Muammo asosida o‘rgatish:
o‘quvchiga savol berish orqali mavzuni o‘zlashtirishga undash;
Gamifikatsiya:
darsda o‘yin elementlarini qo‘llab, qiziqarli muhit yaratish.
Tajriba asosida olib borilgan darslar shuni ko‘rsatadiki, innovatsion texnologiyalar asosida
tashkil etilgan tabiiy fan darslarida o‘quvchilarning: Faolligi 95% dan yuqori bo‘lgan; Mustaqil
fikrlash ko‘nikmalari ancha rivojlangan; Mavzuni tushunish darajasi va test natijalari yuqori
bo‘lgan. Masalan, "Hayvonot olami" mavzusida AR texnologiyasi yordamida o‘quvchilar
hayvonlar suratlarini telefonda jonlantirib, ularning harakati, ovozi va yashash joylarini
bevosita o‘rganishgan. Bu orqali ular nafaqat eshitgan, balki ko‘rgan, his qilgan va bu bilim
mustahkam o‘zlashtirilgan.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, boshlang‘ich sinflarda tabiiy fanlarni innovatsion texnologiyalar
yordamida o‘qitish nafaqat fan mazmunini chuqurroq anglashga, balki o‘quvchilarning ijodiy
fikrlashi, muammoni hal etish, kuzatish va xulosa chiqarish ko‘nikmalarini rivojlantirishga
xizmat qiladi. Zamonaviy texnologiyalar o‘quvchilarni faollashtiradi, darsni qiziqarli va
samarali qiladi. O‘qituvchi esa bu jarayonda boshqaruvchi, yo‘naltiruvchi va motivatsiya
beruvchi shaxs sifatida harakat qilishi kerak. Shunday yondashuv orqali biz raqamli asrga mos,
bilimli, ekologik ongli, tabiatga mehr bilan qaraydigan yosh avlodni tarbiyalaymiz.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
T.Nosirova. "Innovatsion ta'lim texnologiyalari". Toshkent, 2022.
252
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
2.
Sh. Mirziyoyev. "Yangi O‘zbekiston – yangi ta’lim" konsepsiyasi. T., 2020.
3.
www.ziyonet.uz ta’lim portali
4.
Akramova N. "Boshlang‘ich ta’limda tabiiy fanlarni o‘qitish metodikasi". Toshkent,
2019.
5.
Ganieva D. "Multimedia texnologiyalar asosida fan o‘qitish". Ta’lim jarayonida AKT,
2021.
