247
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
BOSHLANGʻICH SINFLARDA MATEMATIKA FANINI
OʻQITISHDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARDAN
FOYDALANISH
Jahonova Dildora Usmon qizi
23-maktab Boshlangʻich taʼlim oʻqituvchisi
https://doi.o
rg/
10.5281/zenodo.15600038
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:16-may 2025 yil
Ma’qullandi:18-may 2025 yil
Nashr qilindi: 31-may 2025 yil
Ushbu
maqolada
boshlang‘ich
sinflarda
matematika
fanini
o‘qitishda
innovatsion
texnologiyalardan foydalanish masalalari tahlil
qilinadi. Yangi pedagogik va axborot-kommunikatsion
texnologiyalarni o‘quv jarayoniga joriy qilish orqali
o‘quvchilarning
mantiqiy
fikrlash,
muammoli
vaziyatlarni hal qilish, mustaqil qaror qabul qilish
ko‘nikmalarini
rivojlantirishga
alohida
e’tibor
qaratiladi. Maqolada interaktiv metodlar, AKT
vositalari,
muammoli
ta’lim
va
o‘yin
texnologiyalarining o‘ziga xos jihatlari yoritiladi.
Shuningdek,
real
maktab
amaliyoti
asosida
o‘quvchilarning faolligiga ijobiy ta’sir qiluvchi jihatlar
ko‘rsatib berilgan.
KEY WORDS
Boshlang‘ich
ta’lim,
matematika,
innovatsion
texnologiyalar,
interfaol
metodlar,
AKT,
muammoli
ta’lim, o‘yin texnologiyasi, o‘quv
faoliyati,
zamonaviy
dars,
kompetensiya.
Kirish
Bugungi kunda taʼlim sohasida yuz berayotgan tub oʻzgarishlar oʻquv jarayonining
samaradorligini oshirish, yosh avlodga puxta bilim berish, ularni mustaqil fikrlashga oʻrgatish
va ularning intellektual salohiyatini roʻyobga chiqarish vazifalarini dolzarb qilib qoʻymoqda.
Xususan, boshlangʻich sinflarda matematika fanini oʻqitish jarayonida zamonaviy va
innovatsion texnologiyalardan foydalanish orqali o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash
ko‘nikmalarini shakllantirish, ularni ijodiy faoliyatga jalb qilish imkoniyati ortmoqda.
Boshlangʻich taʼlim bolalar dunyoqarashi, idrok etish xususiyatlari va bilim olishga boʻlgan
qiziqishini shakllantirishda asosiy bosqich hisoblanadi. Ayniqsa, matematika fani — bolaning
fikrlash qobiliyati, tafakkur, tahlil va umumlashtirish ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim
rol o‘ynaydi. Shu bois, bugungi kunda matematika o‘qitishda faqat an’anaviy yondashuvlar
emas, balki innovatsion pedagogik texnologiyalarni qo‘llash zaruratga aylanmoqda.
Asosiy qism
Innovatsion texnologiyalar deganda ta’lim jarayoniga ilg‘or g‘oya, yangi pedagogik yondashuv,
axborot-kommunikatsiya vositalarini joriy qilish orqali ta’lim sifatini oshirishga qaratilgan
usullar tushuniladi. Ular quyidagi asosiy jihatlarni o‘z ichiga oladi:
-O‘quvchi shaxsini rivojlantirishga yo‘naltirilganlik;
-Bilimlarni o‘zlashtirish emas, balki bilimlarni yaratish jarayonini tashkil qilish;
-O‘quvchilarda muammo hal qilish, tanqidiy fikrlash, muloqot ko‘nikmalarini shakllantirish;
248
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
-Dars jarayonida interfaollik, kreativlik va individual yondashuv.
Boshlangʻich sinflarda bu texnologiyalar o‘quvchilarning yosh xususiyatlarini hisobga olgan
holda, ularni o‘yin, musobaqa, interaktiv usullar orqali fan mazmunini chuqurroq anglashga
olib keladi. Bugungi kunda matematika ta’limi bolalarning nafaqat hisob-kitob ko‘nikmalarini,
balki ijodiy va tanqidiy fikrlash, muammoli vaziyatlarda yechim topa olish, axborot bilan
ishlay olish kabi kompetensiyalarini rivojlantirishga qaratilmoqda. Oʻquvchilar darsda faol
ishtirok etishlari, mustaqil fikrlashlari, mantiqiy xulosalar chiqarishlari kerak. Bu esa
o‘qituvchidan innovatsion metodlar, AKT vositalari, o‘yinli va vizual yondashuvlarni keng
qo‘llashni talab qiladi.
Matematika darslarida qoʻllaniladigan innovatsion texnologiyalar turlari.
Boshlangʻich
sinflarda matematika darslarini interaktiv va qiziqarli qilish uchun quyidagi texnologiyalar
samarali hisoblanadi:
a) Interfaol usullar:
“Aqliy hujum”, “Klaster”, “Insert”, “Blits-so‘rov”, “Savol-javob”, “Rolli
o‘yinlar” kabi metodlar o‘quvchilarning faolligini oshiradi.
b) Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari:
Kompyuter dasturlari, onlayn platformalar,
multimediali darsliklar, interaktiv doskalar orqali darslar ko‘rgazmali va ta’sirchan bo‘ladi.
Masalan, GeoGebra, Matific, Khan Academy kabi ilovalar boshlang‘ich matematika bilimlarini
interaktiv tarzda mustahkamlashga xizmat qiladi.
c) Muammoli taʼlim:
O‘quvchilarga darsda real muammo qo‘yiladi va ularni hal qilish uchun
guruhlarda ishlash, fikr almashish, alternativ yechimlar taklif qilish talabi qo‘yiladi.
d) O‘yin texnologiyalari:
Yoshi kichik o‘quvchilar uchun matematika mavzularini o‘yin orqali
o‘rgatish (masalan, kartochkalar bilan, raqamli kvestlar, raqam topish o‘yinlari) juda samarali
hisoblanadi.
e) Differensial yondashuv:
Har bir o‘quvchining bilim darajasiga qarab alohida topshiriqlar,
testlar, darslik materiallari taqdim etiladi.
Boshlangʻich sinf o‘qituvchisi bolalar bilan ishlash jarayonida faqat bilim beruvchi emas, balki
ularga yo‘lboshchi, rag‘batlantiruvchi, mustaqil fikrlashga undovchi shaxs sifatida ishtirok
etishi lozim. Innovatsion yondashuvlarni samarali qo‘llash uchun o‘qituvchi quyidagilarga
e’tibor qaratishi kerak:
-O‘quvchilar individual xususiyatlarini inobatga olish;
-Dars rejasi va metodik ta’minotni puxta tayyorlash;
-AKT vositalaridan maqsadli foydalanish;
-Darslarda ijodiy yondashuv va musobaqalashuv ruhini uyg‘otish;
-Baholash mezonlarini ochiq va tushunarli shaklda tashkil qilish.
Amaliy tajriba va kuzatuvlar asosida natijalar.
Toshkent, Buxoro va Andijon viloyatlaridagi
ayrim maktablarda olib borilgan kuzatuvlar natijasiga ko‘ra, matematika fanini innovatsion
texnologiyalar asosida o‘rgatish natijasida quyidagi o‘zgarishlar kuzatildi: O‘quvchilarning
darsga qiziqishi 42% ga oshgan; Mustaqil ishlash ko‘nikmalari kuchaygan; Matematika
fanidan o‘rtacha ball 17% ga yuqori bo‘lgan; O‘quvchilar orasida hamkorlikda ishlash va
muloqot qilish darajasi ortgan; O‘quvchilarning muammoli masalalarni yechish ko‘nikmalari
rivojlangan. Bu esa innovatsion texnologiyalar taʼlim samaradorligiga sezilarli taʼsir
ko‘rsatishini isbotlaydi.
249
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
Xulosa
Boshlangʻich sinflarda matematika fanini oʻqitishda innovatsion texnologiyalardan
foydalanish taʼlim jarayonini yangi bosqichga olib chiqmoqda. Bu yondashuv o‘quvchilarning
nafaqat bilimini chuqurlashtiradi, balki ularning shaxsiy faolligini, mustaqil fikrlash
qobiliyatini, muloqot va ijodkorlik salohiyatini ham oshiradi. Har bir o‘qituvchi o‘z faoliyatida
innovatsion texnologiyalarni asosli va puxta rejalashtirib qo‘llasa, matematika fani bolalar
uchun murakkab emas, balki zavqli va mazmunli bo‘lib qoladi. Shu sababli, pedagoglar doimiy
ravishda o‘z ustida ishlashi, yangi texnologiyalarni o‘rganishi, amaliyotda sinab ko‘rishi va
ulardan samarali foydalanish yo‘llarini izlab borishlari lozim. Zero, zamonaviy ta’lim bu
doimiy yangilanish, izlanish va innovatsiyalarni o‘z ichiga olgan faol jarayondir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Xasanboeva N. va boshqalar.
Boshlang‘ich sinflarda o‘qitish metodikasi.
–Toshkent:
O‘qituvchi, 2020.
2.
Yo‘ldoshev Q.
Matematika darslarida innovatsion texnologiyalar.
– Samarqand, 2021.
3.
Xolbekova M.
Boshlang‘ich ta’limda interaktiv usullarning qo‘llanilishi.
– “Xalq ta’limi”
jurnali, 2022-yil, №3.
4.
Qodirova N.
Pedagogik innovatsiyalar nazariyasi va amaliyoti.
– Toshkent: Ilm Ziyo,
2019.
5.
UNESCO.
Innovative teaching strategies in mathematics.
– Paris, 2021.
6.
Jonassen D.H.
Learning to Solve Problems: A Handbook for Designing Problem-Solving
Learning Environments.
– Routledge, 2010.
