244
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
BOSHLANGʻICH SINFLARDA ONA TILI VA OʻQISH
FANLARINI OʻQITISHDA INNOVATSION
TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
Bekmurodova Farida Alisher qizi
23-maktab. Boshlangʻich taʼlim oʻqituvchisi
https://doi.o
rg/
10.5281/zenodo.15599946
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:16-may 2025 yil
Ma’qullandi:18-may 2025 yil
Nashr qilindi: 31-may 2025 yil
Mazkur maqolada boshlang‘ich sinflarda ona tili
va
o‘qish
fanlarini
o‘qitishda
innovatsion
texnologiyalardan
foydalanishning
ahamiyati
yoritilgan. Ona tili va o‘qish darslarida axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari, interaktiv metodlar,
didaktik o‘yinlar, loyiha asosida ta’lim kabi zamonaviy
yondashuvlarning o‘quvchilar bilimiga ta’siri tahlil
qilingan. Shuningdek, dars jarayonida innovatsion
vositalarni amaliy qo‘llashning afzalliklari misollar
asosida ko‘rsatib berilgan. Maqola innovatsion
yondashuvlar orqali boshlang‘ich ta’lim sifatini
oshirishga xizmat qiladi.
KEY WORDS
Boshlang‘ich ta’lim, ona tili,
o‘qish, innovatsion texnologiyalar,
interaktiv metodlar, AKT, dars
samaradorligi, savodxonlik.
Kirish
Bugungi kunda ta’lim jarayonida zamonaviy yondashuvlar, interaktiv metodlar va innovatsion
texnologiyalarni qo‘llash dolzarb masalalardan biri sanaladi. Ayniqsa, boshlang‘ich ta’lim
bosqichi bu borada muhim rol o‘ynaydi. Chunki aynan shu bosqichda bolalarda bilimga
bo‘lgan asosiy qiziqish, fikrlash ko‘nikmalari va o‘rganishga bo‘lgan motivatsiya shakllanadi.
Boshlang‘ich sinflarda ona tili va o‘qish fanlari nafaqat savodxonlikni shakllantirish, balki
estetik tarbiya, mantiqiy fikrlash, og‘zaki va yozma nutqni rivojlantirish, adabiy-estetik didni
shakllantirish vazifasini ham bajaradi. Ana shu fanlarni zamonaviy usullarda, ya’ni
innovatsion texnologiyalar yordamida o‘qitish, o‘quvchining shaxsiy rivojiga katta hissa
qo‘shadi.
Asosiy qism
Ona tili va o‘qish darslari bu bola dunyoni anglay boshlaydigan, o‘z fikrini bayon eta oladigan,
kitob bilan do‘stlashadigan eng muhim fanlardan biridir. Ushbu darslarda nafaqat harf va so‘z
o‘rganiladi, balki ifoda vositalari, nutq madaniyati, gap tuzish va muloqot ko‘nikmalari
shakllanadi. Bolalar matn ustida ishlash orqali tushunish, tahlil qilish, muhokama yuritish,
savol-javob qilish kabi muhim faoliyatlarga jalb qilinadi. Shu sababli, an’anaviy dars berish
usullariga qo‘shimcha tarzda innovatsion texnologiyalarni joriy qilish, darsni jonli, samarali va
o‘quvchilarga qiziqarli tarzda tashkil etish imkonini beradi.
Innovatsion texnologiyalar va ularning turlari.
Innovatsion texnologiyalar deganda o‘quv
jarayoniga axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT), interaktiv metodlar, muammoli
ta’lim, loyiha asosidagi o‘qitish, raqamli resurslar, multimedia, zamonaviy ta’lim platformalari,
masalan, Wordwall, LearningApps, Kahoot, Quizizz kabi vositalar kiritilishi tushuniladi.
245
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
Quyidagi innovatsion texnologiyalar ayniqsa samarali hisoblanadi:
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT):
Ona tili darslarida matnlarni audio
shaklda eshittirish, interaktiv doskalar orqali ko‘rgazmali darslar tashkil etish, vizual
materiallar orqali yangi so‘z va iboralarni o‘zlashtirish imkonini beradi.
Interfaol metodlar:
“Aqliy hujum”, “Insert texnikasi”, “Baliq skeleti”, “Sinkveyn” kabi
metodlar matn ustida ishlashda o‘quvchilarning fikrlashini faollashtiradi.
O‘yin texnologiyalari:
Yangi mavzularni mustahkamlashda didaktik o‘yinlardan foydalanish,
o‘quvchilarning ishtirokini kuchaytiradi. Masalan, "So‘z top", "Gap tuz", "Harfli labirint"
o‘yinlari savodxonlikni mustahkamlashda samarali.
Muammoli ta’lim:
O‘quvchilarga savol yoki muammo qo‘yish va ularni fikrlashga majbur
qilish orqali tanqidiy fikrlash, mantiqiy izchillikni rivojlantiradi.
Loyiha asosida o‘qitish:
O‘quvchilarning mustaqil fikr yuritishi, o‘z fikrlarini yozma va
og‘zaki shaklda ifoda etish ko‘nikmalarini kuchaytiradi.
Kichik guruhlarda islash interfaol metodidan dars jarayonida kengroq foydalanish
kerak, chunki ushbu metod o‘quvchilarni dars davomidaquvnoqroq bo‘lishiga, kayfiyatlarini
yuqori bo‘lishini ta’minlaydi. Mavzuni mustahkamlashda mavzuga oid qo‘shimcha mashqlar
bajarishdan oldin, sinf o‘quvchilarini uch kichik guruhlarga bo‘lib olinadi. O‘quvchilarning
taklif, istak va talablarini hisobga olgan holda kichik guruhlar nomlanadi. O‘quvchilarga
ushbu kichik guruhlar o‘rtasida “Kim epchil, chaqqon va bilimdon” deb nomlangan musobaqa
o‘ynashimizni aytib, musobaqa sharti ularga tanishtiriladi.So‘ng har bir kichik guruhdan
bittadan o‘quvchini doskaga chiqarib, berilgan mavzuga oid qo‘shimcha mashqni shartiga
ko‘ra bajarish buyuriladi.Mashq bajarib bo‘lingandan so‘ng g‘olib va mag‘lub jamoalarga
tegishli ballarni qo‘yib, ushbu ballar izohlanadi.
Boshlang‘ich sinflarda ona tili va o‘qish fanlarida quyidagi holatlarda innovatsion
texnologiyalarni samarali qo‘llash mumkin:
Matnni eshitib tushunish va tahlil qilish uchun audio vositalardan foydalanish;
O‘quvchilarning e’tiborini tortuvchi, interaktiv dars slaydlarini yaratish;
QR-kodlar orqali qo‘shimcha materiallarga yo‘naltirish;
O‘quvchilarning savodxonligini aniqlash uchun test dasturlaridan foydalanish;
Darsda “Google Classroom” yoki “ClassDojo” kabi platformalar orqali vazifalarni yuborish.
Misol tariqasida, 2-sinf o‘quvchilari uchun “Bahor keldi” mavzusida o‘tkazilgan o‘qish darsida
audio-matn tinglash, rangli slaydlar orqali bahor manzaralarini ko‘rish, matn ustida “Aqliy
hujum” texnikasi yordamida savol-javoblar tashkil etish, yakunda esa Wordwall orqali so‘z va
iboralarni mustahkamlash mashg‘ulotlari olib borildi. Bu yondashuv bolalarning darsga
qiziqishini oshirib, mavzuni yaxshi o‘zlashtirishlariga zamin yaratdi.
Innovatsion texnologiyalar quyidagi ijobiy natijalarga olib keladi:
O‘quvchilarda mustaqil fikrlash va mulohaza yuritish ko‘nikmalari shakllanadi;
Darslar ko‘proq esda qolarli, qiziqarli va faol o‘tiladi;
O‘qituvchining pedagogik mahorati oshadi;
O‘quvchilar o‘z fikrini erkin ifodalashga o‘rganadi;
246
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
Axborot texnologiyalaridan foydalanish madaniyati shakllanadi;
Jamoaviy ish, hamkorlikda ta’lim olish tajribasi ortadi.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, boshlang‘ich sinflarda ona tili va o‘qish fanlarini o‘qitishda innovatsion
texnologiyalardan foydalanish zamonaviy ta’limning ajralmas qismiga aylanmoqda. Ushbu
texnologiyalar nafaqat ta’lim sifatini oshiradi, balki o‘quvchilarda darsga nisbatan ijobiy
munosabat, bilimga qiziqish, mustaqil izlanish va ijodiy fikrlash ko‘nikmalarini shakllantiradi.
Zamonaviy pedagoglar o‘z kasbiy faoliyatida doimo yangilikka intilishi, innovatsion
vositalarni amaliyotga joriy etib borishi zarur. Zero, zamonaviy bola bu raqamli avlod vakili,
unga mos yondashuv esa innovatsion texnologiyalar asosidagi ta’limdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ta’lim sifatini oshirish va raqamli ta’lim
tizimini joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori, 2020 yil.
2.
Xasanboyeva N. va boshqalar. Boshlang‘ich ta’lim metodikasi. – Toshkent: “O‘qituvchi”,
2021.
3.
Safarova D. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining savodxonligini shakllantirishda
zamonaviy texnologiyalarning o‘rni. // Pedagogik izlanishlar jurnali, 2022.
4.
Saidova M. Innovatsion texnologiyalar va ularning ta’limdagi o‘rni. – Toshkent: Ilm Ziyo,
2020.
5.
Murodova Z. Boshlang‘ich sinflarda o‘qish darslarini interaktiv metodlar asosida
tashkil etish. // Boshlang‘ich ta’limda ilg‘or tajriba, 2023.
