238
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
PENSIYA TA’MINOTI TIZIMINING MAZMUNI VA
RIVOJLANISH BOSQICHLARI: O‘ZBEKISTON
RESPUBLIKASIDA PENSIYA TIZIMINING HUQUQIY-
ME’YORIY ASOSLARI
X
olmo’minova Barchinoy Abdumalik qizi
Toshkent davlat yuridik universiteti
Magistratura va sirtqi ta’lim fakulteti
Mehnat huquqi mutaxassisligi magistranti
https://doi.o
rg/
10.5281/zenodo.15599904
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:16-may 2025 yil
Ma’qullandi:18-may 2025 yil
Nashr qilindi: 31-may 2025 yil
Mazkur maqolada pensiya ta'minoti tizimining
mazmuni va uning
rivojlanish bosqichlari tahlil
qilinadi. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasida
pensiya tizimini tartibga soluvchi huquqiy asoslar,
amalga oshirilgan islohotlar haqida ma’lumot beriladi
hamda xorijiy davlatlar tajribasi tahlil qilingan holda
mavjud muammolarga hamda ularni bartaraf etish
bo‘yicha takliflarga alohida e'tibor qaratilgan.
KEY WORDS
Ijtimoiy ta’minot, pensiya tizimi,
raqamlashtirish
islohotlari,
xorijiy tajriba, huquqiy me’yoriy
asoslar.
Pensiya ta’minoti tizimining rivojlanish bosqichlari
Pensiya ta’minoti tizimi — bu fuqarolarning mehnat faoliyati yakunlangach yoki mehnatga
layoqatsiz holatga kelgach, ularni ijtimoiy jihatdan qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan davlat
tomonidan tashkil etilgan tizimdir. Ushbu tizim fuqarolarga yoshga doir, nogironlik va
boquvchisini yo‘qotganlik pensiyalarini taqdim etadi
.
1948-yilda qabul qilingan Butunjahon
Inson huquqlari xalqaro deklaratsiyasining 22-moddasiga ko’ra har bir jamiyat vakili
davlatlarning tuzilishi va ularning iqtisodiy imkoniyatlaridan kelib chiqib, o’z qadr-qimmatini
saqlashga, ijtimoiy ta’minot olishga hamda hamda har bir shaxs uchun zarur hisoblangan
iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy jihatdan o’z huquqlarini ro’yobga chiqarishga haqli ekanliklari
ta’kidlab o’tilgan
.
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaning 46-moddasiga ko’ra har kim
qariganda, mehnat qobiliyatini yo‘qotganda, ishsizlikda, shuningdek boquvchisini yo‘qotganda
va qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda ijtimoiy ta’minot huquqiga ega. Qonunda
belgilangan pensiyalar, nafaqalar va boshqa turdagi ijtimoiy yordamning miqdorlari rasman
belgilangan eng kam iste’mol xarajatlaridan oz bo‘lishi mumkin emas
. Ijtimoiy ta’minot — bu
davlat tomonidan aholining muayyan toifalarini (mehnatga layoqatsizlar, nogironlar, keksalar,
yetimlar va boshqalar) moddiy qo‘llab-quvvatlash tizimidir. Ushbu tizimning asosiy maqsadi
— aholi farovonligini ta’minlash, kambag‘allikni kamaytirish va ijtimoiy adolatni qaror
toptirishdir. Pensiya — ijtimoiy ta’minotning asosiy turlaridan biri hisoblanadi. Mustaqillik
davrida ushbu tizimda amalga oshirilgan islohotlar haqida gapiradigan bo’lsak, O‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004 yil 21 oktyabrdagi «Pensiya jamg‘armasiga
ajratmalardan samarali va qat'iy o‘z yo‘nalishi bo‘yicha foydalanilishini ta'minlash va bu
1
30.04.2023. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi [1]
239
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
yuzasidan nazorat o‘rnatish to‘g‘risida»gi 490-sonli qarori bilan 2005 yil 1 yanvardan boshlab,
O‘zbekiston Respublikasi byudjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasi O‘zbekiston Respublikasi
Moliya vazirligi huzuridagi byudjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasiga aylantirildi. Bu
o‘zgarish pensiya to‘lovlarini markazlashgan holda moliyalashtirish va nazorat qilish imkonini
berdi. Ushbu davrda pensiya tizimi ish beruvchilar va fuqarolarning majburiy badallari
asosida moliyalashtirila boshlandi. Ushbu yondashuv esa pensiya tizimining barqarorligini
ta’minlashga xizmat qildi. 2009-yil 30-dekabrda Prezidentning PF–4161-sonli Farmoni bilan
pensiya va nafaqalarni tayinlash, moliyalashtirish hamda to‘lovlarni amalga oshirish vakolati
Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligidan Moliya vazirligi huzuridagi Pensiya
jamg‘armasining hududiy bo‘linmalariga o‘tkazildi. Bu o‘zgarish pensiya tizimining
samaradorligini oshirish va fuqarolarga xizmat ko‘rsatish sifatini yaxshilashga qaratilgan edi.
2017-yil 2-fevralda Prezidentning qaroriga muvofiq, barcha turdagi pensiyalar butun
mamlakat bo‘ylab hech qanday cheklovlarsiz naqd shaklda beriladigan bo‘ldi. Shuningdek,
2018-yil dekabr oyida qabul qilingan Farmon bilan 2019-yil 1-yanvardan boshlab barcha
ishlovchi pensionerlarga pensiyalar to‘liq miqdorda to‘lanishi joriy etildi. Statistik
ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasida 118 mingdan ziyod ishlovchi pensionerlar
mavjud, ularning faqat 40 ming nafari (34 foizi) o‘z pensiyalarini to‘liq olib kelgan, 78 ming
nafardan ortiq (66 foiz) ishlovchi pensionerlar bunday imkoniyatdan mahrum bo‘lib,
pensiyalarining 50 foizini olib kelishgan.
2018-yil aprel oyida Pensiya jamg‘armasi
tomonidan fuqarolarning pensiya ta’minoti tizimini isloh qilish konsepsiyasi ishlab chiqildi va
jamoatchilik muhokamasiga taqdim etildi. Ushbu konsepsiya doirasida pensiya tayinlash va
to‘lash jarayonlarini elektronlashtirish, fuqarolarga onlayn xizmatlar ko‘rsatish va tizimning
ochiqligini ta’minlashga qaratilgan chora-tadbirlar amalga oshirildi.
2005–2019 yillarda
O‘zbekiston Respublikasida pensiya tizimi bo‘yicha olib borilgan islohotlar davlatning ijtimoiy
siyosatida tub o‘zgarishlarga sabab bo‘ldi. Pensiya jamg‘armasining tashkil etilishi va badallar
asosida moliyalashtirish tizimining joriy etilishi pensiya tizimining barqarorligini
ta’minlashga xizmat qildi hamda tizim mustaqil moliyaviy resurslarga ega bo‘ldi va byudjetga
yuk kamaytirildi. Tizimning boshqaruv funksiyalari Mehnat vazirligidan Moliya vazirligiga
o‘tkazilishi orqali yagona moliyaviy boshqaruv shakllantirildi. Natijada boshqaruvdagi tartib
va mas’uliyatni kuchaytirdi. Pensiya to‘lovlarining naqd shaklda berilishi, ishlovchi
pensionerlarga pensiyani to‘liq to‘lash amaliyotining joriy etilishi ijtimoiy adolatni ta’minlash
yo‘lida muhim qadam bo‘ldi. Bu fuqarolarning davlatga nisbatan ishonchini oshirdi. 2005–
2019 yillardagi islohotlar O‘zbekistonda pensiya tizimini zamon talablari darajasiga olib
chiqishga xizmat qilgan, fuqarolarning manfaatlarini ko‘zlovchi, ijtimoiy adolat va moliyaviy
barqarorlikka yo‘naltirilgan muhim bosqich bo‘ldi. Ayniqsa, raqamlashtirish va ochiq
boshqaruv prinsiplariga asoslangan yondashuvlar kelajakdagi islohotlar uchun poydevor
yaratdi.
O‘zbekiston Respublikasida pensiya tizimining huquqiy-me’yoriy asoslari
Pensiya ta’minoti bo’yicha 1994-yil 1-iyulda qabul qilingan 938-XII-sonli “Fuqarolarning
davlat pensiya ta’minoti to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikasining Qonuni asosiy qonun
hisoblanadi.
Mazkur qonun unda keltirilishicha, O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining
2
https://gov.uz/uz/pj/pages/about
Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги
бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасининг қисқача ТАРИХИ [5]
3
https://xabar.uz/uz/jamiyat/pensiya-sohasida-qanday-ozgarishlar-boldi
? [2]
4
https://gov.uz/uz/pj/pages/about
Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги
бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасининг қисқача ТАРИХИ [5]
5
lex.uz/acts/112314 https//lex.uz/acts/-112314
“Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risidagi” O‘zbekiston
Respublikasining qonuni. - Toshkent sh., 1993-yil 3-sentabr, 938-XII-son. [2]
240
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
qariganda, mehnat qobiliyatini to‘liq yoki qisman yo‘qotganda, boquvchisiz qolganda ijtimoiy
ta’minlanishdan iborat konstitutsiyaviy huquqlarini ro‘yobga chiqarish, davlat pensiyalarining
yagona tizimini, ularni tayinlash, hisoblab chiqarish, qayta hisoblash va to‘lash tartibini
belgilaydi. Ushbu qonunda O’zbekiston Respublikasining
fuqarolari pensiya bilan
ta’minlanish huquqiga ega ekanligi bilan bir qatorda davlat pensiyalarining turlari ( yoshga
doir pensiya, nogironlik pensiyasi, boquvchisini yo’qotganlik pensiyasi), fuqarolarning ularda
pensiya olish huquqi vujudga kelgan paytdan boshlab istalgan paytda murojaat qilishi
mumkinligi, shuningdek davlat pensiyalarining turli xillarini olish huquqiga ega bo’lgan
fuqarolarning ulardan o’zlari xohlagan faqatgina bitta pensiya turini olishni tanlashlari
mumkinligi hamda ularning har birini tayinlash tartibi, shartlari, pensiyani hisoblash, uning
tayanch miqdori, ish stajini hisoblash, pensiya tayinlashdagi imtiyozlar, ustamalar belgilanish
tartibi kabilar keltirib o’tilgan. Bundan tashqari, “Davlat pensiyalarini tayinlash va to’lash
tartibi’ to’g’risidagi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 13-oktabrda qabul qilingan 592-sonli
qarori asosida qabul qilingan nizom pensiya tayinlash va to‘lash jarayonlarini soddalashtirish,
raqamlashtirish va fuqarolarga qulaylik yaratish maqsadida ishlab chiqilgan.
Mazkur
nizomda davlat pensiyalarini to’lash tartibi batafsil keltirib o’tilgan bo’lib, ular jumlasiga ariza
topshirish tartibi, talab etiladigan hujjatlar ro’yxati, ish stajini hisoblash, pensiyani hisoblash
va tayinlash, pensiyalarni to’lash tartibi, hujjatlar yig’majildini saqlash, pensiya tayinlashga
murojaat qilish tartibi, hujjatlarni tekshirish va baholash, pensiya tayinlash muddati,
hujjatlarni saqlash tartibi kabi masalalar bo’yicha aniq qoidalar batafsil belgilab berilgan.
Ushbu qaror pensiya tizimini zamonaviylashtirish, fuqarolarga qulaylik yaratish va ijtimoiy
adolatni ta’minlashga xizmat qilish maqsadida yaratilgan. Xususan, mazkur qaror aynan
hozirgi davrdagi raqamli iqtisodiyot sharoitidagi o’zgarishlarni hisobga olgan holda ishlab
chiqilgan. Jumladan, ariza topshirish tartibiga to’xtaladigan bo’lsak, fuqarolar pensiya
tayinlash uchun Pensiya jamg‘armasining bo‘limiga bevosita tashrif buyurishlari, O‘zbekiston
Respublikasi Adliya vazirligi davlat xizmatlari markazida so‘rovnoma to‘ldirgan holda,
O‘zbekiston Respublikasining Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali so‘rovnoma
to‘ldirgan holda murojaat qilishlari mumming bo’ladi. Shuningdek, talab etiladigan hujjatlar
masalasida esa idoralararo hamkorlik dasturi yo’lga qo’yilgan bo’lib hozirgi kunda Budjetdan
tashqari davlat pensiya jamg’armasi YAMMT, Davlat pesonallashtirish markazi, Xalq banki,
Adliya vazirligi tomonidan FHDYO, Soliq qo’mitasi kabi tashkilotlar orqali o’zaro
integratsiyalashuv orqali pensiya tayinlash jarayonida kerakli hujjatlarni to’g’ridan to’g’ri
qabul qilib oladi. Misol tariqasida aytadigan bo’lsak, agar YaMMTda zarur ma’lumotlar mavjud
bo‘lsa (ish staji, oylik ma’lumotlari va h.k.), arizaga qo‘shimcha hujjatlar ilova qilish talab
etilmaydi. Agar hujjatlar yetarli bo‘lmasa, Pensiya jamg‘armasi 5 kun ichida qo‘shimcha
hujjatlarni taqdim etish haqida yozma yoki SMS-xabar orqali xabardor qiladi. Ariza Pensiya
jamg‘armasining axborot tizimida ro‘yxatdan o‘tkaziladi va ariza beruvchiga tilxat beriladi.
Pensiya jamg‘armasi bo‘limi taqdim etilgan hujjatlarning mazmuni va rasmiylashtirilishining
to‘g‘riligini, ularning nusxalari asl nusxalarga muvofiqligini tekshiradi. Shuningdek, shaxsning
pensiya olish huquqi, talab etiladigan ish staji mavjudligi va pensiya tayinlash uchun asos
bo‘ladigan hujjatlarning mavjudligi ko‘rib chiqiladi. Ariza va barcha zarur hujjatlar taqdim
etilgandan so‘ng, Pensiya jamg‘armasi bo‘limi tomonidan pensiya tayinlash yoki rad etish
to‘g‘risida qaror qabul qilinadi. Mazkur qarorda pensiyani bir turdan boshqa turga o’tkazish
tartibi, pensiyani qayta hisoblash tartibi hamda pensiyani to’lash tartibi to’g’risida qoidalar
ham keltirib o’tilgan bo’lib, ushbu qoidalarning hozirgi raqamli texnologiyalar jadallashgan
davrning talablari asosida ishlab chiqilganligi, natijada fuqarolarga qulaylik yaratilganligi
ushbu sohadagi yutuq hisoblanadi.
Xorijiy davlatlar tajribasida pensiya ta’minoti tizimining tahlili
6
https://lex.uz/ru/docs/-6236060
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, 13.10.2022 yildagi 592-
son [3]
241
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
Pensiya tizimi ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy omillarning ta’siri ostida muttasil o‘zgarishga yuz
tuvchi o‘zgaruvchan tizim hisoblanadi, shu bois, dunyo mamlakatlarining pensiya ta’minoti
tizimi borasida amalga oshirilayotgan islo-hotlarini muttasil tadqiq etib borish, ularning
tajribasidan milliy pensiya tizimi samaradorligini oshirish borasida foydalanish
imkoniyatlarini tahlil qilish muhim ahamiyat kasb etadi.
Umumiy jihatdan olib qaraydigan
bo’lsak, pensiya ta’minoti tizimlarini taqsimlashga asoslangan pensiya tizimi hamda jamg’arib
boriladigan pensiya tizimlariga ajratish mumkin bo’ladi. O’z navbatida taqsimlashga
asoslangan pensiya tizimi pensiya badallari hisobiga hamda soliqlar hisobiga
moliyalashtirilishi mumkin. Jamga’raib boriladigan pensiya tizimi esa majburiy hamda
ixtiyoriy shakllarga ajraladi. Jamg’arib boriladigan pensiya tizimi ilk bor 1982-yilda Chilida
Augusto Penochit tomonidan joriy qilingan. Jahon tajribasida ko’rishimiz mumkinki,
davlatlarning hech birida ushbu ikki tizimdan hech birini sof holda uchratmaymiz hamda bu
davlatlarning siyosiy, demografik, iqtisodiy vaziyatlariga qarab mazkur ikki tizimining
elementlaridan ma’lum darajada foydalanib kelinmoqda. Dunyo davlatlaridan Avstraliya,
Yevropa hamda Shimoliy Amerika davlatlarida pensiya timini avtomatik tartibga solish
pensiya yoshi hamda pensiya sug’urtasi badallari satavkasiga bog’liq hisoblanadi, ya’ni ushbu
mezonlarning o’zgarishi o’z o’zidan avtomatik tarzda pensiya tizimi parametrlarining ham
oz’gartirilishiga sabab bo’ladi. Xitoy, Rossiya federatsiyasi, Janubiy Amerika, Janubi-Sharqiy
Osiyo davlatlarida demografik hamda siyosiy o’zgarishlarga qarab pensiya ta’minotida
qonunchilikni takomillashtirish usuli muhim ahamiyat kasb etadi. Bundan asosiy ko’zlangan
maqsad esa jamg’arib boriladigan pensiya tizimidan sekin-asta xususiy pensiya ta’minoti
tizimiga o’tish hisoblanadi. Ilk pensiya tizimi Germaniyada 1889-yilda Germaniya joriy
qilingan bo’lib, bundan asosiy maqsad qilib xodimlarning ijtimoiy mavqeyini saqlab qolish
hisoblangan. Germaniyada pensiya ta'minoti tizimi uch bosqichli yondashuv asosida tashkil
etilgan. Birinchi daraja — davlat tomonidan ta'minlanadigan pensiya bo‘lib, u doimiy ish
faoliyati bilan shug‘ullanayotgan barcha xodimlar uchun majburiy hisoblanadi. Germaniyada
pensiya ta'minotining ikkinchi bosqichi — ishlab chiqarish pensiyasi deb ataladi. Bu tizim,
asosan, davlat muassasalarida ishlovchilar va yirik xususiy kompaniyalarning kasaba
uyushmalari bilan kelishilgan holda ishlayotgan xodimlar uchun mo‘ljallangan. Ushbu holatda,
ish beruvchi korxona pensiyasi bilan bog‘liq barcha tashkiliy ishlarni o‘z zimmasiga oladi.
Ko‘pincha, ish beruvchilar bu pensiya tizimiga oid badallarni ishchilarning maoshidan
mustaqil ravishda ushlab qolishadi, bunda ular davlat tomonidan belgilangan soliq
imtiyozlaridan ham foydalanishadi. Xodimlar tomonidan to‘lanadigan badallar esa ularning
ish beruvchiga sadoqati va xizmat davomiyligiga qarab belgilanadi. Kelajakda to‘lanadigan
pensiya miqdori esa fuqaroning ish haqi asosida belgilangan ijtimoiy sug‘urta to‘lovlari
hajmiga bog‘liq bo‘ladi. Uchinchi bosqich — xususiy pensiya sug‘urtasi hisoblanadi.
Germaniyada yashovchi har bir fuqaro keksalik davrida qo‘shimcha moliyaviy barqarorlikni
ta'minlash maqsadida istalgan vaqtda xususiy pensiya fondlariga ixtiyoriy ravishda badal
to‘lash imkoniyatiga ega. Bu turdagi pensiya jamg‘armasi orqali fuqarolar o‘z ehtiyojlariga
mos holda mustaqil ravishda moliyaviy zaxira yaratishlari mumkin.
Daniyada davlat tomonidan moliyalashtiriladigan pensiya tizimi butun umr davomida
to‘lovlarni amalga oshirish prinsipi asosida faoliyat yuritadi. Pensiya miqdori fuqarolarning
shaxsiy daromadi hamda oilaviy holatiga qarab belgilanadi. Ushbu tizimda pensiyaning hajmi
na ish staji, na ilgari to‘langan badallar miqdoriga bog‘liq. Davlat pensiyasi ikkita asosiy
tarkibiy qismlardan – asosiy pensiya va qo‘shimcha ustamalardan iborat bo‘lib, bu mablag‘lar
davlat byudjetiga tushgan soliq tushumlari hisobidan qoplanadi. Bundan tashqari, davlat
7
https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz/journal/index.php/GED/article/view/2169/2262
O‘zbekiston pensiya tizimida
pensiyа hisoblash va to'lashni rivojlantirishda xorijiy mamlakatlar tajribasini uyg‘unlashtirish. Bаxоdir Xаsаnоv, Din-
Axmed Nurmanov [4]
242
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
qo‘shimcha yordam sifatida boshqa turdagi nafaqalarni ham taqdim etadi. Davlat pensiyasiga
ega bo‘lish uchun Daniya hududida kamida 40 yil yashagan bo‘lish talab etiladi. Hozirda
belgilangan pensiya yoshi 66 bo‘lib, bu ko‘rsatkich bosqichma-bosqich 69 yoshga ko‘tarilishi
rejalashtirilgan.
Buyuk Britaniya pensiya tizimining muhim xususiyatlaridan biri shundaki, amaldagi
qonunchilik pensionerlarning ish faoliyati bilan shug‘ullanishini cheklamaydi. Bu esa ularga
vaqtinchalik yoki doimiy ishlarda faoliyat yuritish orqali nafaqa bilan birga qo‘shimcha
daromad olish imkonini beradi. Shu bilan birga, mamlakat hukumati yaqin yillarda pensiyaga
chiqish yoshini oshirishni rejalashtirmoqda, bu qaror esa aholining umr ko‘rish
davomiyligining ortib borayotgani bilan asoslanadi.
Rivojlangan mamlakatlar tajribasida pensiya tizimini isloh qilish bo’yicha olib borilgan
yo’nalishlarga e’tibor qiladigan bo’lsak, bular pensiya yoshini, pensiya olish uchun eng kam
bo’lgan ish stajini oshirish, muddatidan oldin pensiyaga chiqish shartlarini qat’iylashtirish,
ma’lum toifadagi xodimlarga beriladigan imtiyozlarni kamaytirish, jamg’arib boriladigan
pensiya ta’minotiga xos bo’lgan jihatlarni amaliyotga kengroq tatbiq qilib borish kabilardan
iborat hisoblanadi.
Xulosa
Dunyo tajribasi shuni ko‘rsatadiki, pensiya tizimlarini shakllantirish jarayoni sof taqsimlashga
asoslangan modeldan boshlab, to‘liq jamg‘arma usuliga tayangan tizimlargacha bo‘lgan turli
xil yondashuvlarni o‘z ichiga oladi. Xalqaro amaliyotdan kelib chiqib aytish mumkinki, har bir
mamlakat uchun yagona, universal tarzda mos keluvchi samarali pensiya modeli mavjud emas.
Aksincha, har bir davlatda pensiya tizimining tarkibi va shakli ularning iqtisodiy, ijtimoiy,
madaniy omillariga qarab, vaqt o‘tishi bilan moslashuvchan tarzda rivojlanadi yoki o‘zgaradi..
Demak, yuqoridagi muhokamalarimizdan kelib chiqib quyidagicha takliflarni keltirib o‘tamiz:
jamg‘arma prinsiplariga asoslangan nodavlat pensiya tizimini shakllantirish va uning
huquqiy-me’yoriy asoslarini ishlab chiqish orqali uch bosqichli pensiya tizimiga o‘tish;
fuqarolarning jamg‘arib boriladigan pensiya badallari hisobini yuritish bo‘yicha vakolatlarni
faqat Xalq banki bilan cheklab qo‘ymasdan, bu jarayonga boshqa tijorat banklarining ham
keng ishtirokini ta’minlash;
kelajakda aholining umr ko‘rish davomiyligi ortib borayotganini hisobga olib, pensiya yoshini
bosqichma-bosqich oshirish;
raqamli texnologiyadan foydalanish jarayonlarini pensiya ta’minoti tizimiga yanada kengroq
joriy qilib borish.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
I. Normativ-huquqiy hujjatlar
1
30.04.2023. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.
2
“Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risidagi” O‘zbekiston Respublikasining
qonuni. - Toshkent sh., 1993-yil 3-sentabr, 938-XII-son.
243
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
3
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, 13.10.2022 yildagi 592-son.
4
https://yashiliqtisodiyottaraqqiyot.uz/journal/index.php/GED/article/view/2169/22
62 O‘zbekiston pensiya tizimida pensiyа hisoblash va to'lashni rivojlantirishda xorijiy
mamlakatlar tajribasini uyg‘unlashtirish. Bаxоdir Xаsаnоv, Din-Axmed Nurmanov.
5
https://gov.uz/uz/pj/pages/about Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва
молия вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасининг қисқача
ТАРИХИ
V. Internet sahifalari
1
2
