90
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA IJODIY
QOBILIYALARNI RIVOJLANTIRISH BOSQICHLARI
Qodirova Nozimaxon Qaxramonjon qizi
Farg‘ona davlat universiteti
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15723122
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:11-iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 13-iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 23-iyun 2025 yil
Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijodkorlik tez
o‘sib boradi va o‘zgaradi. Uch yoshda bolalar atrof-
muhit bilan ko‘proq tajriba o‘tkaza boshlaydi va ramziy
o‘yin bilan shug‘ullanadi. To‘rt yoshga kelib, ularning
mavhum tushunchalar haqidagi tushunchalari rivojlana
boshlaydi va ular ongida g‘oyalar va ob'ektlarni
yaxshiroq boshqarishga qodir. Taxminan besh yoshga
to‘lgan bolalar odatda murakkab va hayoliy
stsenariylarni
yaratish
uchun
turli
tajribalar
elementlarini birlashtirib, o‘zlarining o‘zini namoyon
qilish qobiliyatlarini yaxshilashni boshlaydilar.
KEY WORDS
O‘yin, ijodiy qobiliyatlar,
kreativ fikrlash, ijodkorlik, hayoliy
fikrlash, mashg‘ulot, obraz.
Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijodiy qobiliyatlar rivojlanishi, ularning psixologik va
jismoniy rivojlanish jarayonida muhim o‘rin tutadi. Bu yoshdagi bolalar yangi narsalarni
o‘rganishga qiziqishadi va o‘zlarini turli xil faoliyatlarda sinab ko‘rishadi. Ijodiy
qobiliyatlarning rivojlanishi esa, asosan, bolalarning umumiy rivojlanishiga va atrof-muhitga
qarab farqlanadi.Maktabgacha yoshda bolalar o‘z dunyosini yangi va ilg‘or usullarda
anglashadi. Ular tasavvur kuchiga ega bo‘lib, o‘yin orqali dunyoni o‘rganadilar. Ijodiy
fikrlashning boshlanishi bolaning tasavvuri va xayolining shakllanishiga bog‘liq. Bu jarayon
birinchi navbatda o‘yin, she’r o‘qish, rasm chizish kabi faoliyatlar orqali rivojlanadi. Bolalar
o‘zlari yarattigan xayoliy obrazlar bilan o‘ynashni yaxshi ko‘rishadi, bu esa ularning tasavvur
va ijodiy fikrlash ko‘nikmalarini shakllantiradi.O‘yin - maktabgacha yoshdagi bolalar uchun
ijodiy rivojlanishning eng asosiy vositasidir. O‘yin orqali bolalar hayotiy vaziyatlarni,
muammolarni hal qilishni va ijtimoiy qoidalarni o‘rganadilar. Bolalar ko‘pincha o‘zlarini turli
rollarda tasavvur qilishadi: shifokor, o‘qituvchi, yurist yoki hatto sehrgar. Bu o‘yinlar ularning
ijodiy imkoniyatlarini kengaytiradi va ularning muammoni yechish usullarini topish
ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Maktabgacha yosh – bolalarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish uchun eng muhim
davrlardan biridir. Bu davrda bolalar o‘z atrofidagi dunyoni o‘rganish, tajriba orttirish va o‘z
fikrlarini ifoda etish uchun zarur bo‘lgan ko‘nikmalarni shakllantiradilar.Bolalar o‘yin orqali
ko‘plab yangi fikrlarni sinab ko‘rishadi. O‘yin jarayonida ular o‘zlarining xayoliy dunyolarini
yaratadilar, turli rollarda qatnashadilar va muammolarni hal qilishda ijodiy yondashuvni
rivojlantiradilar. O‘yinlar ular uchun nafaqat ko‘ngil ochish, balki ijodiy fikrlash qobiliyatini
rivojlantirishning asosiy vositasi hisoblanadi.
Tasviriy san’at, masalan, rasm chizish, loydan haykaltaroshlik qilish bolalarning ijodiy
qobiliyatlarini kengaytiradi. Bu faoliyatlar orqali bolalar o‘z his-tuyg‘ularini ifoda etish
imkoniyatiga ega bo‘ladilar va o‘z kreativ fikrlarini yaratadilar. San’at faoliyatlari, shuningdek,
motorik ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi. Musika, raqs va boshqa harakatlar orqali
91
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
bolalarning ijodiy qobiliyatlari yanada rivojlanadi. Musiqa tinglash va ijro etish bolalarga ritm
va melodiya tushunishini shakllantiradi. Raqs qilish esa harakat va ifoda erkinligini oshiradi.
Bu tajribalar bolalarning o‘z-o‘zini anglashiga, o‘z fikrlarini bildirishi va ijodiy yondashuvni
qo‘llashiga yordam beradi. Bolalar ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishda muhitning ahamiyati
yuksak. Ularni har tomonlama qo‘llab-quvvatlaydigan, kreativlikni rag‘batlantiradigan muhit
yaratish zarur. Ota-onalar va tarbiyachilar bolalarga ijodiy faoliyatlarini amalga oshirish
uchun kerakli materiallar va imkoniyatlarni taqdim etishi lozim.Maktabgacha yoshdagi
bolalarda ijodiy qobiliyatlar rivojlanishi ularning kelajakdagi muvaffaqiyatlari uchun asos
bo‘ladi. O‘yin, san’at, musiqa va qo‘llab-quvvatlovchi muhit orqali bolalar o‘z ijodiy
potentsialini ro‘yobga chiqarishlari va kelajakda innovatsion fikrlar yaratishlari mumkin. Bu
jarayon barqaror tajribalarga ega bo‘lish va doimiy o‘sish uchun muhimdir.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishda san’atga bo‘lgan
qiziqish muhim o‘rin tutadi. Bolalar rasm chizish, modellashtirish, musiqa tinglash, raqs qilish
kabi faoliyatlarga qiziqadilar. San’at orqali bolalar o‘z his-tuyg‘ularini ifoda etishni
o‘rganadilar va estetik hissiyotlarini rivojlantiradilar. Rasm chizish, plastilin bilan ishlash yoki
boshqa san’at turlari bolaga yangi tasavvurlarni yaratishga yordam beradi.
Bolalar ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishda, ularga mos va qiziqarli vazifalar berish
muhimdir. Ular oddiy namunalar yaratish, ranglar bilan o‘ynash, shakllar va tasvirlarni
taqqoslash kabi amaliy mashg‘ulotlar orqali o‘z qobiliyatlarini oshirishlari mumkin. Bu
jarayonning muvaffaqiyatli bo‘lishi uchun ota-onalar va tarbiyachilar bolaga doimiyravishda
ijobiy fikrlar bildirishlari, uni qo‘llab-quvvatlashlari kerak. Bolalar ijtimoiy muhitda, boshqa
bolalar bilan birga ijodiy faoliyatni amalga oshirish orqali ijodiy qobiliyatlarni rivojlantiradilar.
Guruhda ishlash, jamoaviy o‘yinlar o‘ynash, birgalikda loyihalar yaratish bolalar uchun yangi
g‘oyalar, fikrlar va metodlarni o‘rganish imkoniyatini yaratadi. Bu ularning kommunikatsiya
va hamkorlik qobiliyatlarini ham rivojlantiradi.
Maktabgacha yoshdagi bolalar o‘zlari ko‘rgan yoki o‘ylagan voqealarni hikoya qilishda ko‘p
vaqt sarflaydilar. Bu jarayon til rivojlanishini ta’minlaydi va bolalarning ijodiy fikrlashiga
yordam beradi. Hikoya qilish, qahramonlar yaratish, o‘z tasavvurini bayon etish – bu barcha
faoliyatlar bolada ijodiy qobiliyatlarni shakllantiradi.Turli materiallar, o‘yinchoqlar, kitoblar
va ochiq maydon bilan to‘la rag‘batlantiruvchi muhit ijodkorlikni rivojlantiradi. Boshqotirma
yoki qurilish o‘yinchoqlari kabi bolalarni o‘ylash va kashf etishga chorlaydigan mashg‘ulotlar
yangi g‘oyalar va xayoliy fikrni uyg‘otishi mumkin.
Ijodkorlikni rivojlantirishda kattalarni rag‘batlantirish muhim rol o‘ynaydi. Bolalarga o‘z
g‘oyalarini kashf qilish imkoniyatini berish, ularga ijod qilish erkinligini berish va
mukammallikka emas, balki sa'y-harakatlarini maqtash ijodiy fikrlashni rivojlantiradi.
Tanqidni cheklash va bolalarga tavakkal qilishga ruxsat berish ham ularning qobiliyatlariga
ishonchini oshiradi.Ijtimoiy aloqalar: tengdoshlar bilan muloqot qilish ijodkorlikni oshirishi
mumkin. Guruh o‘yinlari hamkorlikka, fikr almashishga va murosaga yordam beradi. Ijtimoiy
o‘yin orqali bolalar ko‘pincha rollarni muhokama qiladilar, hikoyalar tuzadilar va o‘zaro ta'sir
qilishning yangi usullarini rivojlantiradilar, bu esa ijodiy fikrlashga hissa qo‘shadi.Madaniy va
ijtimoiy ta'sirlar: bolaning o‘sib ulg‘aygan madaniyati va jamiyati ularning ijodiy rivojlanishiga
ham ta'sir qiladi. Ijodkorlik qadrlanadigan va rag‘batlantiriladigan muhitdagi bolalar ijodiy
faoliyat va muammolarni hal qilishda ko‘proq qatnashadilar. Maktabgacha yoshdagi
bolalarning ijodiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash uchun quyidagi strategiyalarni ko‘rib
chiqing:
Ochiq materiallarni taqdim eting: bolalarga loy, rangli qalamlar, bloklar yoki mato kabi o‘z
tasavvurlarini ishlatishga imkon beradigan materiallarni taklif qiling. Bu turdagi materiallar
bolalarni erkin izlanish va ijod qilishga undaydigan o‘ziga xos vazifaga ega emas.Izlanish va
qiziquvchanlikni tarbiyalash: Bolalarni savol berishga va yangi g‘oyalarni o‘rganishga undash.
"Agar biz buni sinab ko‘rsak, nima bo‘ladi deb o‘ylaysiz?" kabi ochiq savollarni bering. yoki
92
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
"Biz bu muammoni qanday hal qilishimiz mumkin?" Ushbu turdagi so‘rovga asoslangan ta'lim
tanqidiy fikrlash va ijodkorlikni rivojlantiradi.
Kattalar muammolarni qanday hal qilishlari va o‘z ijodlarini ifoda etishlarini ko‘rsatish orqali
ijodkorlikni modellashtirishlari kerak. Masalan, bolalarga chizish, biror narsa qurish yoki
hikoya qilishni ko‘rsatish ularni shunga o‘xshash mashg‘ulotlarni sinab ko‘rishga
ilhomlantirishi mumkin.
Erkin, tuzilmagan o‘yin ijodkorlikni rivojlantirish uchun zarurdir. Bolalarga kattalarning
doimiy ko‘rsatmasisiz o‘yin bilan shug‘ullanish uchun vaqt bering. Bu ularga qaror qabul
qilish, xayoliy fikrlash va o‘zini ifoda etishni mashq qilishga yordam beradi.Turli xil
tajribalarni rag‘batlantiring: bolalarni turli tadbirlar, madaniyatlar va muhitlarga ochib bering.
Turli xil kitoblarni o‘qish, muzeylarga tashrif buyurish yoki yangi mashg‘ulotlarni sinab
ko‘rish ularning dunyoqarashini kengaytirish orqali ijodini kengaytirishga yordam beradi.
Maktabgacha yosh ijodkorlikni rivojlantirish uchun muhim davrdir, chunki ular keyingi
kognitiv, hissiy va ijtimoiy rivojlanish uchun zamin yaratadi. Ota-onalar va o‘qituvchilar
qo‘llab-quvvatlovchi muhit, izlanish uchun keng imkoniyatlar va rag‘batlantirish orqali yosh
bolalarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam berishlari va ularga doimiy
o‘zgaruvchan dunyoda rivojlanishi uchun zarur vositalarni taqdim etishlari mumkin. Ijod
nafaqat badiiy ifodalash, balki tanqidiy fikrlash, muammolarni hal qilish va dunyo bilan
mazmunli munosabatda bo‘lish qobiliyatini rivojlantirishdir.Maktabgacha yoshdagi bolalarda
ijodiy qobiliyatlar rivojlanishi ularning umumiy rivojlanish jarayonining ajralmas qismidir.
O‘yin, san’at, ijtimoiy faoliyatlar, hikoya qilish va boshqa ijodiy mashg‘ulotlar bolalar uchun
muhimdir. Bu yoshdagi bolalar o‘z qobiliyatlarini rivojlantirishda ota-onalar va
tarbiyachilarning yordamiga ehtiyoj sezadilar. To‘g‘ri va doimiy qo‘llab-quvvatlash esa
bolaning ijodiy salohiyatini maksimal darajada rivojlantirishga imkon yaratadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
M.Akhmetova, Maktabgacha ta'limda bolalar ijodiy faoliyatini rivojlantirish.
Pedagogika va psixologiya masalalari, 23(4), 45-52.
2.
T. Kadyrova, Maktabgacha ta'limda ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirish metodlari.
O‘zbekiston pedagogika jurnali, 12, 78-85.
3.
S.Bakhshiyeva, Bolalarda ijodiy fikrlash va uni rivojlantirishning psixologik asoslari.
Bolalar psixologiyasi, 5(2), 134-140.
4.
N.Turaeva, Maktabgacha yoshdagi bolalarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishda
o‘qituvchining roli. Maktabgacha ta'lim va metodika, 9(1), 102-109.
5.
N.Zaripova, Ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirishning nazariy va amaliy asoslari.
Pedagogik fanlar, 14, 56-63.
6.
D.Ergasheva, (2020). Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijodiy qobiliyatlarni
rivojlantirishda o‘quvchi metodikalar. Pedagogika va ta'lim innovatsiyalari, 7(2), 88-94.
7.
N.Toshmatova, va Z.Qodirova, "Ijodkorlik va uning bolalar tarbiyasidagi o‘rni".
Maktabgacha ta’lim tadqiqotlari jurnali, –2018, 5(3), 12-18.
8.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari va qarorlari "Maktabgacha ta’lim
tizimini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida", –2017.
9.
D. Abdullaeva, (2021). Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijodkorlik faoliyatini
rivojlantirish usullari. Ta’lim va innovatsion tadqiqotlar
,
–2021, 4(2), 65–70.
10.
З.Каримова, Развитие творческого мышления у детей дошкольного возраста.
Педагогика и психология
,
–2020. №3, 41–45.
