201
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
“MURAKKAB HARBIY-SIYOSIY MUHITDA MILLIY
ARMIYANING O‘RNI”
Yahyobek Egamberdiyev
Mudofaa vazirligi Qurolli Kuchlari xizmatchisi leytenant
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15803075
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:11-iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 13-iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 30-iyun 2025 yil
Ushbu maqolada murakkab harbiy-siyosiy muhitda
milliy armiyaning roli keng tahlil qilinadi. Zamonaviy
dunyoda xavfsizlik tahdidlari ko‘payib borayotgan
sharoitda, milliy armiyaning millat mustaqilligi va
suverenitetini ta’minlashdagi ahamiyati yoritiladi.
O‘zbekiston misolida milliy armiyaning ichki va tashqi
xavfsizlikni ta’minlashdagi o‘rni, harbiy islohotlar,
xalqaro hamkorlik va yangi tahdidlarga qarshi samarali
javob strategiyalari ko‘rib chiqiladi. Maqolada harbiy-
siyosiy muhitning murakkabligi va unga moslashish
yo‘llari hamda milliy armiyaning barqarorlik va
taraqqiyotga ta’siri asosli dalillar bilan taqdim etiladi.
KEY WORDS
Milliy armiya, harbiy-siyosiy muhit,
xavfsizlik,
O‘zbekiston,
harbiy
islohotlar, suverenitet, xalqaro
hamkorlik, tahdidlar, barqarorlik,
mudofaa strategiyasi.
XXI asrning murakkab va o‘zgaruvchan harbiy-siyosiy muhitida har bir davlat uchun milliy
armiyaning o‘rni o‘ziga xos ahamiyat kasb etmoqda. Zamonaviy dunyoda geopolitik raqobat,
hududiy mojarolar, kiberxavfsizlik tahdidlari, terrorizm va yangi avlod qurollari ko‘rinishidagi
xavf-xatarlar kompleks shaklida namoyon bo‘lmoqda. Bunday sharoitda davlatlarning
suvereniteti, hududiy yaxlitligi va ichki barqarorligini ta’minlashda milliy armiyaning roli
yanada ortadi.
Murakkab harbiy-siyosiy muhit deganda, faqat an’anaviy urush va jangovar harakatlar emas,
balki keng qamrovli tahdidlarning mavjudligi tushuniladi. Bu tahdidlar ichiga siyosiy bosim,
iqtisodiy sanksiyalar, axborot urushi, terrorchilik va qurolli to‘qnashuvlar kiradi. Shu sababli,
milliy armiyaning vazifalari faqat hududiy himoya bilan cheklanmay, davlat siyosatining
boshqa sohalari bilan integratsiyalashgan murakkab mexanizm sifatida shakllanadi.
Milliy armiyaning asosiy vazifasi — davlat hududining mudofaasini ta’minlash, suverenitetni
himoya qilish, tinchlikni saqlash va ichki xavfsizlikni mustahkamlashdir. Ammo zamonaviy
sharoitda, ayniqsa murakkab harbiy-siyosiy vaziyatlarda, u iqtisodiy barqarorlik, diplomatik
yondashuvlar va ijtimoiy taraqqiyotga ham ta’sir ko‘rsatadi. Shu boisdan, harbiy kuchning
kuchayishi va zamonaviy qurollanish darajasi davlatning xalqaro maydondagi mavqeini
oshirishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston uchun milliy armiyaning roli alohida ahamiyatga ega. Mintaqaviy siyosatdagi
o‘zgarishlar, xavfsizlikni ta’minlashdagi yangi chaqiriqlar va respublikaning iqtisodiy
rivojlanish maqsadlari fonida, harbiy sohani rivojlantirish mamlakat strategiyasining ustuvor
yo‘nalishlaridan biridir. Milliy armiyaning kuchi va tayyorgarligi O‘zbekistonning mustaqil
davlat sifatida barqarorligini ta’minlash va mintaqada tinchlikni saqlashda muhim omil
hisoblanadi.
Shunday qilib, murakkab harbiy-siyosiy muhitda milliy armiyaning o‘rni keng qamrovli bo‘lib,
u davlatning barcha xavfsizlik sohalarini o‘z ichiga oladi. Quyidagi bo‘limlarda milliy
202
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
armiyaning zamonaviy tahdidlarga qanday javob berayotgani, O‘zbekiston kontekstidagi
ahamiyati va istiqbollari batafsil ko‘rib chiqiladi.
Milliy armiyaning murakkab harbiy-siyosiy muhitda bajaradigan vazifalari va zamonaviy
chaqiriqlar
Zamonaviy murakkab harbiy-siyosiy muhitda milliy armiyaning vazifalari an’anaviy mudofaa
funksiyalaridan ancha kengayib, ko‘plab yangi yo‘nalishlarni qamrab olmoqda. Endi u nafaqat
harbiy urushni oldini olish va hududiy yaxlitlikni himoya qilishga, balki kiberxavfsizlik,
axborot urushi, terrorizmga qarshi kurash, favqulodda vaziyatlarni boshqarish kabi ko‘plab
sohalarga ham javobgardir.
Birinchidan, milliy armiyaning asosiy vazifasi — davlat chegaralarini himoya qilish va harbiy
tahdidlarga qarshi kurashdir. Zamonaviy texnologiyalar, raqamli qurollar va
avtomatlashtirilgan tizimlar yordamida harbiy xavfsizlikning yangi darajasi yaratilmoqda. Shu
bois, milliy armiyaning qurollanishi va harbiy tayyorgarligi yuqori darajada bo‘lishi lozim.
Ikkinchidan, kiberxavfsizlik sohasida milliy armiyaning roli tobora ortmoqda. Davlat
infratuzilmasiga qaratilgan kiberhujumlar va axborot urushi milliy xavfsizlikka jiddiy tahdid
soladi. Shu sababli, harbiy kuchlarning kiber mudofaa salohiyati, maxsus kiber qo‘shinlarining
tashkil etilishi davlat xavfsizligini himoya qilishda muhim hisoblanadi.
Uchinchidan, terrorizm va ekstremizmga qarshi kurash milliy armiyaning muhim
yo‘nalishlaridan biridir. Ayniqsa, Markaziy Osiyo mintaqasida diniy ekstremizm va
terrorchilik xavfi mavjudligi sababli, O‘zbekiston milliy armiyasi ushbu tahdidlarga qarshi
kurashda faol rol o‘ynaydi. Harbiy kuchlar bilan birgalikda maxsus xizmatlar va huquq-
tartibot organlari ham muvofiqlashtirilgan ish olib boradi.
To‘rtinchidan, favqulodda vaziyatlar, tabiiy ofatlar va inqiroz holatlarida milliy armiyaning
tezkor yordam ko‘rsatish vazifasi bor. Bu vazifa nafaqat ichki xavfsizlikni ta’minlashga, balki
aholining hayotini saqlab qolishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston sharoitida milliy armiyaning bu vazifalarini amalga oshirishda davlat siyosati va
harbiy islohotlar muhim o‘rin tutadi. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda harbiy sohani
modernizatsiya qilish, yangi harbiy texnologiyalarni joriy etish va harbiy kadrlarni
tayyorlashga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bu esa murakkab xavfsizlik muhitida samarali
javob qaytarishga imkon beradi.
Shu bilan birga, xalqaro hamkorlik va mintaqaviy xavfsizlik tizimlarida ishtirok etish orqali
O‘zbekiston milliy armiyasi global tahdidlarga qarshi yanada samarali kurashishga qodir
bo‘lmoqda. Mintaqadagi tinchlik va barqarorlikni mustahkamlashga qaratilgan harbiy-
diplomatik faoliyat ham bu jarayonga xizmat qiladi.
O‘zbekiston milliy armiyasining hozirgi holati va istiqbolli rivojlanish yo‘nalishlari
O‘zbekiston milliy armiyasi mustaqillik yillarida katta o‘zgarishlar va islohotlardan o‘tdi.
Mustaqillikning dastlabki yillarida mamlakat harbiy sohasida tashkilotlar qayta shakllantirildi,
yangi qo‘shin turlari tashkil etildi va harbiy boshqaruv tizimi mustahkamlandi. Bugungi kunda
O‘zbekiston milliy armiyasi o‘zining mudofaa salohiyati va harbiy tayyorgarligi bilan Markaziy
Osiyoda muhim o‘rin tutmoqda.
So‘nggi yillarda O‘zbekiston harbiy sohasida innovatsion texnologiyalarni joriy etish, harbiy-
texnik bazani mustahkamlash va kadrlar malakasini oshirishga katta e’tibor berilmoqda.
Misol uchun, zamonaviy radar va razvedka tizimlari, sun’iy yo‘ldosh aloqa vositalari va
avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari joriy etilmoqda. Bu esa milliy armiyaning jangovar va
mudofaa imkoniyatlarini sezilarli darajada oshiradi.
Shuningdek, O‘zbekistonning xavfsizlik strategiyasida milliy armiyaning roli fuqarolik
jamiyati bilan hamkorlikda shakllanmoqda. Harbiy xizmatga yoshlarni jalb qilish, ularning
bilim va ko‘nikmalarini oshirish uchun ta’lim va tarbiya tizimi takomillashtirilmoqda. Shu
203
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
bilan birga, gender tengligi va professionalizm tamoyillariga asoslangan yangi kadrlar siyosati
ham yo‘lga qo‘yilmoqda.
Milliy armiyaning istiqbolli rivojlanishida xalqaro hamkorlik va harbiy diplomatiya muhim
o‘rin tutadi. O‘zbekiston NATO, MDH va boshqa xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qilmoqda,
bu esa yangi texnologiyalar va bilimlarni o‘zlashtirishda yordam beradi. Bundan tashqari,
mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlashga qaratilgan harbiy mashg‘ulotlar va qo‘shma amaliyotlar
milliy armiyaning samaradorligini oshiradi.
Yana bir muhim yo‘nalish — milliy armiyani iqtisodiy barqarorlik va ijtimoiy rivojlanish bilan
uyg‘unlashtirishdir. Bu yo‘nalishda harbiy-industrial kompleksni rivojlantirish, mahalliy
ishlab chiqarishni qo‘llab-quvvatlash va zamonaviy qurollar ishlab chiqarish ko‘zda tutilgan.
Shunday qilib, O‘zbekiston milliy armiyasi murakkab harbiy-siyosiy muhitda o‘zining
mustahkam o‘rnini egallab, mustaqil va barqaror davlat qurishda muhim omil bo‘lib xizmat
qilmoqda.
Murakkab harbiy-siyosiy muhitda milliy armiyaning o‘rni jiddiy ahamiyatga ega bo‘lib, u
nafaqat davlat hududini himoya qilish, balki ichki va tashqi xavfsizlikni ta’minlash, iqtisodiy
va siyosiy barqarorlikni mustahkamlashda ham muhim rol o‘ynaydi. XXI asr tahdidlari
murakkab va ko‘p qirrali bo‘lib, ularga javob berish uchun milliy armiyaning keng ko‘lamli va
ko‘p funksiyali tizimga aylanishi zarur.
O‘zbekiston kontekstida milliy armiyaning rivojlanishi mustaqillikdan beri doimiy e’tibor
markazida bo‘lib, harbiy modernizatsiya, kadrlar tayyorlash va xalqaro hamkorlik asosida
yuqori darajada tashkil etilgan. Bu esa mintaqada tinchlik va barqarorlikni saqlash, ichki
xavfsizlikni ta’minlash uchun kuchli asos yaratadi.
Shu bilan birga, ekologik, iqtisodiy va texnologik omillarni hisobga olgan holda, milliy
armiyani
yanada
takomillashtirish
zarurati
mavjud.
Zamonaviy
qurollanishlar,
kiberxavfsizlikni rivojlantirish va harbiy xizmatning ijtimoiy ahamiyatini oshirish bu
yo‘nalishdagi asosiy vazifalar hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Mirziyoyev, Sh. (2020). O‘zbekiston xavfsizlik strategiyasi va milliy armiyaning roli.
Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti nashriyoti.
2.
Karimov, T. (2018). Markaziy Osiyo mintaqasida xavfsizlik va harbiy-siyosiy muhit.
Toshkent: Fan va texnologiya.
3.
Abdullayev, S. (2019). “Milliy armiyaning zamonaviy tahdidlarga javobi” // O‘zbekiston
harbiy jurnali, №3, 12–19-betlar.
4.
United Nations Security Council Reports (2022). Global Security Challenges and
National Armies. New York: United Nations Publications.
5.
NATO Review Magazine (2021). “Role of National Armies in Complex Security
Environments.” [Online]. Available:
6.
O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa Vazirligi (2023). Milliy armiyaning rivojlanish
strategiyasi. Toshkent: Mudofaa vazirligi nashriyoti.
7.
Sultonov, J. (2021). Harbiy diplomatiya va xalqaro hamkorlik: O‘zbekiston tajribasi.
Toshkent: Sharq.
8.
International Institute for Strategic Studies (IISS) (2024). The Military Balance 2024.
London: Routledge.
9.
Tashkent Times (2022). “O‘zbekistonda harbiy islohotlar va milliy armiyaning yangi
imkoniyatlari.” [Online]. Available:
10.
Karimova, D. (2020). “Kiberxavfsizlik va harbiy sohada yangi chaqiriqlar” // Axborot
xavfsizligi jurnali, №2, 45–52-betlar.
