187
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
AXBOROT-KOMMUNIKATSION KOMPETENTLIGINI
RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK SHART SHAROITLARI
Aliev Dilshod Maxmatrabievich
Oriental universiteti katta o‘qituvchisi
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15791791
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:11-iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 13-iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 30-iyun 2025 yil
maqolada
umumta’lim
muassasa
rahbarlarining
masofaviy ta’lim muhitida axborot-kommunikatsion
kompetentligini shakllantirishning dolzarbligi va
ahamiyati asoslangan, ushbu sohada amalga oshirilgan
ilmiy-tadqiqot
ishlari
tahlil
qilingan;
B.Blum
taksonomiyasi asosida umumiy o‘rta ta’lim muassasa
rahbarlarining boshqaruv faoliyatida zamonaviy
axborot kommunikatsion texnologiyalardan foydalanish
kompetensiyalari tahlil qilin; “Butun umr davomida
o‘qish” tamoyili asosida masofaviy ta’lim muhitida
umumta’lim
muassasa
rahbarlarining
axborot-
kommunikatsion kompetentligini rivojlantirishshning
pedagogik shart sharoitlari asoslangan
KEY WORDS
umumiy
o‘rta
ta’lim,
masofaviy ta’lim, kompetensiya,
axborot-kommunikatsion
kompetentlik,
axborotlashgan
ta’lim
muhiti,
axborotlashgan
jamiyat,
pedagogik
shart
sharoitlar.
Kirish.
Bugungi kunda jahonda ta’lim jarayonini raqamlashtirish insonning eng muhim
“moslashuvchan” ko‘nikmalaridan (Soft skills) biri hisoblangan kreativ salohiyatli va
zamonaviy axborot-kommunikatsion texnologiyalardan samarali foydalana oladigan rahbar
kadrlarni tayyorlash ehtiyojini yuzaga keltirmoqda. Shu nuqtai nazardan Angliya, Amerika,
Janubiy Koreya, Rossiya kabi bir qator rivojlangan mamlakatlarda mutaxassislarni uzluksiz
kasbiy rivojlantirish tizimi kompetentli yondashuv va “bilimlar iqtisodiyoti” (economy of
knowledge) asosida takomillashtirilmoqda.
Dunyo miqyosida umumta’lim muassasalari rahbarlarining boshqaruv kompetentligini
rivojlantirish mexanizmlarini zamonaviy axborot kommunikatsion texnologiyalar va
innovatsiyalar asosida takomillashtirish muhim pedagogik muammo hisoblanadi. YuNESKO
tomonidan uzluksiz ta’lim tizimini elektron va masofaviy texnologiyalar, kreativ va
innovatsion ta’lim metodlarini joriy etish asosida takomillashtirishga, shuningdek, rahbar
xodimlarning axborot-kommunikatsion kompetentligini rivojlantirishga alohida e’tibor
qaratilmoqda.
Bundan tashqari, Yangi O‘zbekistonda axborotlashgan jamiyatni rivojlantirishning zamonaviy
tendensiyalariga mos ravishda xalq ta’limi tizimi rahbarlarining boshqaruv faoliyati
samaradorligini oshirish masalasiga alohida e’tibor qaratilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi
xalq ta’limi tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish Konsepsiyasida “uzluksiz ta’lim tizimi
mazmunini sifat jihatidan yangilash, shuningdek, professional kadrlarni tayyorlash, qayta
tayyorlash va malakasini oshirish; o‘qitish metodikasini takomillashtirish, ta’lim-tarbiya
jarayoniga individuallashtirish tamoyillarini bosqichma-bosqich tatbiq etish; xalq ta’limi
sohasiga zamonaviy axborot-kommunikatsion texnologiyalar va innovatsion loyihalarni joriy
188
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
etish”
vazifalari belgilangan. Bu borada umumta’lim maktab rahbar xodimlarining axborot
kommunikatsion kompetentligini Elektron malaka oshirish platformasi orqali rivojlantirish
muhim ahamiyat kasb etadi.
Mavzuga oid adabiyotlar tahlili.
Umumta’lim maktab rahbar va redagog kadrlarining
axborot kommunikatsion kompetentligini kompetentligini rivojlantirish muammosi so‘nggi
yillarda bir qator olimlar tomonidan o‘rganilmoqda. Jumladan, mamlakatimizda ta’limda
zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etishning ilmiy-nazariy hamda ta’limda elektron
axborot resurslarini yaratish va ularni joriy qilishning metodik asoslari bo‘yicha
U.Sh.Begimqulov [3]., S.Q.Tursunovlar [12]. tomonidan o‘rganilgan, S.S.Gulyamov, R.X. Alimov
hamda B.B.Mo‘minovloar tomonidan oliy ta’lim tizimini raqamlashtirish, raqamli iqtisodiyot
texnologiyalari bo‘yicha yangi yo‘nalishlar va fanlarni joriy etish, bulutli texnologiyalardan
foydalanish orqali ta’lim tizimini isloh qilish, o‘qitishda zamonaviy usullar, jumladan
interaktiv doskalar hamda planshetlardan samarali foydalanish, suni’iy intellekt
texnologiyalarini qo‘llash [5], talabalarga masofaviy ta’lim berishda raqamli texnologiyalardan
foydalanishning zarurati, afzalliklari va masofaviy ta’lim sohasidan foydalanish bo‘yicha
statistikalar keltirilgan hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish va masofaviy ta’limning
yangi avlod tizimlarini joriy etish lozimligi, masofaviy ta’lim tizimi orqali yangi ko‘nikmalarni
yoki mavzuga oid materiallarni o‘rganish tezroq, osonroq va arzonroq ekanligi atroflicha
yoritib berilgan. Shuningdek, mamlakatimizda masofaviy ta’limni raqamli texnologiyalardan
foydalangan holda samarali yo‘lga qo‘yish borasida to‘sqinlik qilayotgan muammolar va ularni
yechish bo‘yicha tadqiqotlar olib borilgan [14].
Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi mamlakatlaridan A.A. Temerbekova [10], A.S. Karpechenko
[6], S. A.Bыkov [4], S.V. Trishina [11], O.A.Kizik [7], D. B. Yakubjonova [15] va boshqa
tadqiqotchilar tomonidan axborot kommunikatsion kompetentlikni rivojlantirish masalalari
tadqiq qilingan.
Xorijiy davlatlarda mutaxassislar tayyorlashga kompetentlik yondoshuv, axborot
kompetentligi muammolari bo‘yicha Dj. Raven, E.F.Zeer, Shtoff, I.S. Fishman, A.Daxin, I.G.
Morgenshteyn, D. Bell, U. Dayzard, G. Kan, O. Tofflerlar faol tadqiqotlar olib borishgan.
Tadqiqot metodologiyasi.
So‘nggi yillarda ta’lim tizimiga AKT va ta’lim tizimini
raqamlashtirish bo‘yicha olib borilayotgan tadqiqotlarni taqqoslama tahlil qilish,
muammolarni aniqlash, kuzatuvlarni amalga oshirish, hamda ta’lim jarayoniga tatbiq etilishi
lozim bo‘lgan raqamli texnologiyalar bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab
chiqishdan iborat.
Tahlil va natijalar.
Hozirgi davr insondan umrbod ta’lim olishni, ya’ni o‘z hayotiy faoliyati
davomida muntazam kasbiy bilim va ko‘nikmalarini oshirib borishni taqoza etmoqdaki,
albatta bu raqamli texnologiyalardan keng foydalanish hamda Internet texnologiyalar asosida
amalga oshiriladi. Internet texnologiyalarga asoslangan ta’lim shakllaridan biri bu - masofaviy
ta’limdir. O‘zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi ta’lim to‘g‘risidagi qonunining 16
moddasida “Masofaviy ta’lim o‘quv rejalari va o‘quv dasturlariga muvofiq ta’lim oluvchilar
tomonidan zarur bilim, malaka va ko‘nikmalarni axborot-kommunikatsiya texnologiya-
laridan hamda Internet jahon axborot tarmog‘idan foydalangan holda masofadan turib olishga
qaratilgan. Masofaviy ta’limni tashkil etish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasi tomonidan belgilanadi” –deb ko‘rsatib o‘tilgan [1].
Umuta’lim maktab rahbar rahbarlarining axborot-kommunikatsion komepetentligi turli xil
axborotlarni tezkor o‘zlashtirish qobiliyati bilan xarakterlanuvchi shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim
hisoblanib, kasbiy ahamiyatga ega bo‘lgan ko‘p darajali kompetentlik hisoblanadi va u
motivatsion, kasbiy-faoliyat va refleksiv-kommunikativ komponentlardan tashkil topadi.
Ta’lim tizimi xodimlarining axborot-kommunikatsion kompetentligi axborot yo‘naltiruvchi,
1
Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Ўзбекистон Республикаси “Халқ таълими тизимини 2030 йилгача
ривожлантириш концепциясини тасдиқлаш тўғрисида”ги ПФ-5712-сон Фармони
189
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
tashkiliy, konstruktiv, kommunikativ va rivojlantiruvchi funksiyalarga ega bo‘lib, sub’ektivlik,
tarkibiy, dinamiklik, integrativlik va yarim fnkutsional xususiyatlarga ega bo‘ladi. Ta’lim tizimi
xodimlarining axborot-kommunikatsion kompetentligini baholash indikatorlariga boshqaruv
jarayonlari bo‘yicha zamonaviy axborotlarni tezkor o‘zlashtirish, alternativ yechimlar tizimini
yaratish va optimal qarorlar qabul qilish, axborotlarni qayta ishlash hamda mutaxassislik
fanlari majmui bo‘yicha bilimlari, refleksiv kasbiy faoliyati bo‘yicha tajribalari, menejerlik
madaniyati, menejerlik masalalarini samarali hal etish bo‘yicha tayyorgarligi hamda o‘zining
axborot kompetentligini mustaqil oshirib borish, o‘z-o‘zini rivojlantirish va baholash
qobiliyatlarini kiritish mumkin.
Axborot-kommunikatsion kompetentlikni shakllantirish, uning modellari va asosiy
komponentlari bo‘yicha yuqorida keltirilgan tahlillar umumta’lim muassasa rahbarlarining
axborot-koomunikatsion kompetentligi bo‘yicha tizimli, aniq bir xulosa yo‘qligini ko‘rsatadi.
Turli ilmiy-tadqiqot ishlarida axborot-kommunikatsion kompetentlik komponentlari turlicha
ko‘rsatilgan bo‘lib, bo‘lajak menejerlarni tayyorlash sohasida axborot kompetentlikni
shakllantirishning mezonlari, mazmuniy tarkibi, pedagogik shart sharoitlari to‘liq ochib
berilmagan.
Shuningdek, yuqorida tahlil etilgan tadqiqot ishlari aynan axborot kompetentlikni
shakllantirishga oid bo‘lsada, ularda masofaviy ta’lim muhitida ushbu kompetentlikni
rivojlantirish masalalari yoritilmagan.
Hozirgi globallashuv davri va axborotlar asrida raqamli texnologiyalarning rivojlanishi,
kelajakda rivojlanishi bashorat qilinayotgan yangi texnologiyalar (bulutli, additiv, 3D-pechat,
o‘z-o‘zini rivojlantiruvchi, mustaqil fikrlovchi robotlar, modellashtirish, ya’ni dinamik
ob’ektlarning virtual nusxalari)ni ishlab chiqarishga kirib kelishi bo‘lajak boshqaruv kadrlari,
ya’ni menejerlarning axborot kompetentligini shakllantirish va rivojlantirishning nazariy
hamda amaliy asoslarini yanada takomillashtirishni talab etadi.
Bo‘lajak menejerlarning axborot-kommunikatsion kompetentligi bevosita uning kasbiy
funksiyalari va vazifalaridan kelib chiqib shakllantirilishi lozim. Ta’lim muassasananing
tezkor o‘zgaruvchan sharoitlar, qonunchilik, raqobatchilik, jamiyatdagi qadriyat va ma’naviyat
tizimlari, jamoa qarashlari, innovatsion texnika va texnologiyalar sharoitida faoliyat
yuritishini hisobga olib, menejer o‘z vazifalarni amalga oshirishda menejmentning tamoyillari,
nazariyasi, andozalar, ma’lumotlarga ishlov berish, boshqarish qonunlaridan foydalana bilishi
talab etiladi [16].
Bo‘lajak menejerlarning axborot-kommnikatsion kompetentligini samarali shakllantirishning
pedagogik shart sharoitlari deganda, bizning ta’rifimiz bo‘yicha “Axborotlashgan innovatsion
ta’lim muhitida mutaxassislarning axborot kompetentligini shakllantirishga qaratilgan ta’lim
jarayoni uni ishlab chiqarishdagi kasbiy faoliyati davrida rivojlantirishga qaratilgan o‘z-o‘zini
rivojlantirish va baholash jarayonlari majmui tushuniladi”. Ilmiy asoslangan pedagogik shart
sharoitlar majmui axborot kompetetlikning barcha komponentlarini (kognitiv, motivatsiyali,
refleksiv, kommunikativ va b.) bosqichma-bosqich shakllantirishga yo‘naltirilgan bo‘lishi
zarur. Bunday pedagogik sharoitlarni amalga oshirish murakkab, maqsadga yo‘naltirilgan,
o‘zaro bog‘liq va ilmiy asoslangan pedagogik jarayondan iborat bo‘lib uni qo‘yidagi yo‘llar
orqali amalga oshirish mumkin bo‘ladi:
umumta’lim muassasa rahbarlarining axborot-kommuniksion kompetentligini nazariy-
metodolik asoslashga tizimli va kompetentlik nuqtai nazaridan yondoshish;
innovatsion ta’lim muhitida ta’limda raqamli texnologiyalardan foydalanishni rivojlanish
stategiyasini hisobga olgan holda axborot kompetentlikni shakllantirishga konseptual
yondashish;
umumta’lim muassasa rahbarlarini axborotlar bilan ishlash jarayonidagi sub’ektiv shart-
sharoitlarni (umumta’lim muassasa rahbarlarining Internet tizimi orqali mustaqil
axborotlarni olishi, o‘z-o‘zini rivojlantirish va baholash qobiliyatlarini shakllantirish
masalalari va h.k.) e’tiborga olish;
190
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
umumta’lim muassasa rahbarlarining hamkorlikda ishlay olish qobiliyati, loyihaviy va ilmiy-
ijodiy faoliyatga yo‘naltirilgan faoliyatini tashkil etish, ularning faolligini oshirishda AKT
vositalaridan keng foydalanish;
axborot-kommunikatsion kompetentlikni shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar va shart-
sharoitlar diagnostikasi va monitoringini olib borish.
Umumta’lim
muassasa
rahbarlarining
axborot-kommunikatsion
kompetentlikni
shakllantirishning pedagogik shart sharoitlari axborot-kommunikatsion bo‘yicha amalga
oshirilgan ilmiy tadqiotlar va ilmiy adabiyotlarda mutaxassislarning axborot-kommunikatsion
kompetentligini shakllantirishda uning komponentlari, innovatsion ta’lim muhiti, innovatsion
pedagogik ttexnologiyalar va interaktiv o‘qitish metodlaridan foydalanish darajasi, elektron
ta’lim resurslari hamda Internet tarmog‘i orqali mustaqil axborotlar olish jarayonlari
atroflicha o‘rganilgan, lekin masofaviy ta’lim muhitida mutaxassislarning axborot
kompetentligini shakllantirish muammolari to‘liq ilmiy o‘rganilmaganligi aniqlangan.
Yuqoridagi tahlillar asosida bo‘lajak umumta’lim muassasa rahbarlarining masofaviy ta’lim
asosida axborot kompetentligini shakllantirishga qaratilgan pedagogik shart-sharoitlarni
aniqlashda rahbarlarning axborot-kommunikatsion kompetentligini axborotlashgan ta’lim
muhitida shakllantirish va axborotlashgan jamiyat muhitida rivojlantirish kabi bosqichlarga
ajratamiz.
Axborotlashgan ta’lim muhiti – menejerlarning ta’lim muassasidagi o‘qish jarayoni, ya’ni
masofaviy o‘qish platformalari (“Uzluksiz kasbiy ta’lim” platformasi), elektron kutubxonalar,
video va audio mashg‘ulotlar, telekommunikatsiya o‘quv loyihalari va boshqa internet
manbalar orqali qisman yoki to‘liq o‘qituvchi nazoratida axborotlarni qabul qilish, saqlash,
qayta ishlash va foydalanish jarayonlarini o‘z ichiga oladi.
Axborotlashgan jamiyat – bu global ijtimoiy jarayon va umumjamiyat ishlab chiqarish
sohasida yetakchi faoliyat turi bo‘lib, zamonaviy mikroprotsessor va kompyuter texnikalari
hamda axborot almashinuvida foydalaniladigan boshqa turli xil texnik vositalar yordamida
axborotlarni yig‘ish, qayta ishlash, saqlash, uzatish va foydalanish jarayonlari majmuidir.
Bunda axborot-kommunikatsion kompetentlikni rivojlantirish jarayoni sifatida qaraladi va bu
rahbar xodimlarning kasbiy-hayotiy faoliyati davomida “Butun umr davomida o‘qish” tamoyili
asosida amalga oshishi nazarda tutiladi.
Axborotlashgan jamiyat sharoitida umumta’lim muassasa rahbarlarining axborot-
kommunikatsion kompetentligini rivojlantirish quyidagi vazifalarni nazarda tutadi:
rahbarning fikrlash va tafakkur qobiliyatlarini rivojlantirish;
raqamli texnologiyalar, masofaviy ta’lim, “bulutli texnologiyalar”, vebinar, onlayn ma’ruza,
“blended learning”, “flipped classroom” texnologiyalari, ularning asosiy komponentlari va
ta’limdagi imkoniyatlarini haqida oliy ta’lim muassasalari pedagog kadrlarining bilim,
ko‘nikma va kompetensiyalarini oshirish;
murakkab nostandart vaziyatlarda optimal qarorlar qabul qilish yoki muammo yechimi
bo‘yicha
aniq
takliflar
berish
malakasini
shakllantirish
(masalan,
faoliyatni
optimallashtirishga yo‘naltirilgan kompyuter o‘yinlaridan foydalanish orqali va h.k.);
kompyuterli modellashtirish imkoniyatlaridan foydalangan holda rahbarlarning tadqiqot-
izlanish faoliyatini rivojlantirish;
ta’lim oluvchining axborot madaniyatini, axborotlardan to‘g‘ri foydalanish va unga ishlov
berish qobiliyatlarini shakllantirish.
Yuqorida keltirilgan faoliyat turlari malaka oshirish kurslari tinglovchilari, professor-
o‘qituvchi va raqamli texnologiyalar o‘rtasida axborotlashgan o‘zaro ta’sir bilan asoslanadi va
u
umumta’lim
muassasa
rahbarlarida
axborot-kommunikatsion
kompetentlikni
shakllantirishning pedagogik shart sharoitlarini belgilaydi. Shuningdek, ta’limni va jamiyatni
axborotlashtirish, axborotlashtirishda masofaviy ta’limdan keng foydalanish bilan bog‘liq
bo‘lgan masalalar umumta’lim muassasa rahbarlarining axborot-kommunikatsion
191
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
kompetentligini
shakllantirish
va
rivojlantirishning
pedagogik-psixologik
shart-
sharoitlarining asosi hisoblanadi.
Tadqiqot jarayonida B.Blum taksonomiyasi asosida umumiy o‘rta ta’lim muassasa
rahbarlarining boshqaruv faoliyatida zamonaviy axborot kommunikatsion texnologiyalardan
foydalanish kompetensiyalari tahlil qilindi (1-jadvalga qarang). Mazkur kompetensiyalar
uchta mezonlar asosida belgilandi: boshqaruv faoliyatini axborotlashtirish funksiyalarini
anglash (kognitiv), boshqaruvga oid axborot jarayonlarini optimallashtirish (faoliyatli) va
boshqaruvda zamonaviy axborot kommunikatsiya texnologiyalarini qo‘llash motivlarini
rivojlantirish (motivatsion).
1-jadval.
B.Blum taksonomiyasi bo‘yicha direktorlarning axborot-kommunikatsion
kompetensiyalari
Mezon
Daraja
Kompetensiya
Ko
gn
iti
v
Bilish (K1)
umumiy o‘rta ta’lim muassasalarini boshqarish va
rivojlantirish
jarayonlarida
ko‘llaniladigan
zamonaviy
axborot
kommunikatsion
texnologiyalar
va
ulardan
foydalanish
samaradorligini bilish qobiliyati
Tushunish (K2)
boshqaruv samaradorligini oshirish va ta’lim
muassasasining
axborot-boshqaruv
muhitini
rivojlantirishi
uchun
zamonaviy
axborot-
kommunikatsion
texnologiyalarning
imkoniyatlarini tushuntirib berish qobiliyati
Fa
ol
iy
at
li
Ko‘llash (K3)
zamonaviy
axborot-kommunikatsion
texnologiyalarni
maktabni
boshqarish
jarayonlarida qo‘llash qobiliyati
Tahlil qilish (K4)
zamonaviy
axborot-kommunikatsion
texnolo
giyalari asosida maktab jarayoniga taalluqli
ma’lumotlarni tezkor ravishda yig‘ish, tahlil etish
va vizuallashtirish; yakka joyda tizimli ravishda
saqlash;
reja
va
hisobotlarni
birgalikda
shakllantirishni tashkil etish qobiliyati
M
ot
iv
at
si
on
Sintez (K5)
shaxsiy axborot-boshqaruv muhitini innovatsion
axborot-boshqaruv
muhitiga
integratsiyalash
qobiliyati
Baholash (K6)
globallashuv
axborotlashtirish
sharoitida
boshqaruv faoliyati natijalarini tanqidiy baholash
asosida
ta’lim
muassasasini
rivojlantirish
qobiliyati.
Belgilangan kompetensiyalar asosida umumta’lim muassasa rahbarlarining zamonaviy
axborot-kommunikatsion texnologiyalardan foydalanish kompetensiyalarining rivojlanganlik
darajalari aniqlandi.
Adaptiv (past) daraja umumta’lim muassasa rahbarlari axborot-kommunikatsion
texnologiyalar sohasidagi bilim va ko‘nikmalar mavjudligini nazarda tutadi, lekin ulardan
boshqaruv faoliyatida foydalanish uchun kompetensiyalar yetarli emas.
Integrativ (o‘rta) daraja umumta’lim muassasa rahbarlarining zamonaviy axborot-
kommunikatsion texnologiyalar sohasida mavjud bo‘lgan bilim, ko‘nikma va malakalarini
axborot-boshqaruv muhitiga integratsiyalash qobiliyatiga ega bo‘ladi, lekin ta’lim
muassasaning rivojlanishiga erisha olmaydi.
192
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
Kreativ (yuqori) daraja global axborotlashtirish sharoitida boshqaruv faoliyati
samaradorligini rivojlanishiga olib keladi.
B.Blum taksonomiyasi asosida ishlab chiqilgan axborot-kommunikatsion kompetensiyalarini
dinamik ravishda murakkablashtirib borilishi ochib berilgan.
Xulosa va takliflar.
Yuqorida bayon etilganlardan kelib chiqib quyidagi xulosalarni keltirish
mumkin:
1. Adabiyotlar tahlili natijasida global axborotlashtirish sharoitida umumiy o‘rta ta’lim
muassasa rahbarlari boshqaruv samaradorligiga erishish uchun ularning axborot-
kommunikatsion kompetentligini rivojlantirishga zarurligi asoslandi. Shu sababli umumiy
o‘rta ta’lim maktab rahbarlarining boshqaruv kompetentligi tarkibida axborot-
kommunikatsion kompetentligi alohida belgilanib, uning mazmun mohiyati aniqlangan va
boshqaruv jarayonlarini raqamlashtirish asosida maktabning innovatsion axborot-boshqaruv
muhitini shakllantirish talabi belgilangan.
2. Axborot-kommunikatsion kompetentlikga oid amalga oshirilgan mamlakatimiz va xorijiy
olimlarning ilmiy-tadqiqot ishlari va ilmiy adabiyotlar tahlillari asosida umumta’lim muassasa
rahbarlarining axborot-kommunikatsion kompetentligini masofaviy ta’lim muhitida
shakllantirish va rivojlantirishning pedagogik-psixologik shart-sharoitlari hamda ta’limni va
jamiyatni axborotlashtirishga oid mualliflik ta’rifi ishlab chiqildi.
3. Umumiy o‘rta ta’lim muassasa rahbarlarining zamonaviy axborot kommunikatsion
texnologiyalardan boshqaruv faoliyatda foydalanish kompetensiyalarini baholash uchun
boshqaruv jarayonlarini axborotlashtirish yo‘llarini bilish (kognitiv), boshqaruvga oid axborot
jarayonlarini optimallashtirish (faoliyatli) hamda axborot-menejerlik motivlarni rivojlantirish
(motivatsion) mezonlari belgilandi.
O‘tkazilgan tadqiqotlar natijasida quyidagi tavsiyalar ishlab chiqildi:
umumta’lim muassasa rahbarlarida boshqaruv kompetentligini “Uzluksiz kasbiy ta’lim”
elektron platformasi orqali rivojlantirish maqsadida interaktiv videoma’ruza va amaliyotga
yo‘naltirilgan vebinarlarga asoslangan tashkiliy mexanizmlarini takomillashtirish;
umumta’lim muassasa rahbarlarining boshqaruv faoliyatida axborot-kommunikatsion
texnologiyalardan sohasidagi muhim yutuqlariga samarali asoslangan foydalanish uzluksiz
kasbiy rivojlantirishning muqobil shakllarini amaliyotga joriy etish.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi qonuni. Ta’lim to‘g‘risida. Toshkent sh., 2023 yil, O‘RQ-637-son
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 29 apreldagi “O‘zbekiston Respublikasi
Xalq ta’limi tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-
5712-conli Farmoni.
3. Begimqulov U.Sh. Pedagogik ta’limda zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy
etishning ilmiy-nazariy asoslari: monografiya. -T.: «Fan», 2007.
4. Bыkov S. A., Gnezdilova N. A. Model upravleniya razvitiem informatsionnoy kompetentnosti
spesialista-menedjera // Vestnik TGU. 2007. № 8 S. 214–218. 07. № 8 S. 214–218.
5. Gulyamov S.S., Alimov R.X. va boshqalar. Axborot tizimlari va texnologiyalari. - T.: Sharq,
2000. – 591 b.
6. Karpechenko A.S. Formirovanie informatsionnoy kompetentnosti sovremennogo
menedjera. Avtoreferat dissertatsii na soiskanie uchenoy stepeni kandidata pedagogicheskix
nauk. Federalnoe gosudarstvennoe budjetnoe obrazovatelnoe uchrejdenie vыsshego
professionalnogo obrazovaniya Kalujskiy gosudarstvennыy universitet im. K. E. siolkovskogo.
2012.
7. Kizik O. A. K voprosu o stanovlenii informatsionnoy kompetentnosti kak sostavlyayuщey
professionalnoy kompetentnosti vыpusknika professionalnogo litseya // Materialы nauchno-
193
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
metodicheskoy konferensii «Universitetы v obrazovatelnom prostranstve regiona: opыt,
traditsii i innovatsii». — Petrozavodsk, 2003. — Chast 1. — S. 23–25.
8. Mo‘minov B.B. Pedagogik dasturiy ta’minot vositalari // Fizika-matematika va informatika.
- 2009. - № 5.– B. 32 - 36.
9. Raximov O.D., Ro‘ziev H.J., Murodov M.O. Ta’lim sifati va innovatsion tenxnologiyalar.
Monografiya. T.: “Fan va texnologiya” nashriyoti, 2016. – 206 b.
10. Temerbekova A.A. Formirovanie informatsionnoy kompetentnosti uchitelya v regionalnoy
sisteme dopolnitelnogo professionalnogo obrazovaniya. Avtoreferat dissertatsii na soiskanie
uchenoy
stepeni
doktora
pedagogicheskix
nauk.
Moskovskiy
pedagogicheskiy
gosudarstvennыy universitet. 2009.
11. Trishina S.V. Informatsionnaya kompetentnost kak pedagogicheskaya kategoriya //
Vestnik TGU. 2012. — № 9 (44).
12. Tursunov S.Q. Ta’limda elektron axborot resurslarini yaratish va ularni joriy qilishning
metodik asoslari (pedagogika oliy ta’lim muassasalari -Web-dizayn fani misolida): ped. fan.
dok... diss. –Toshkent, 2011.
13. Urazmetova Sh.A. Raqamli resurslarni modellashtirish asosida talabalarning axborot
kompetentligini rivojlantirish, 13.00.06 - Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi ixtisosligi
bo‘yicha dissertatsiya avtoreferati. Toshkent davlat pedagogika universiteti.
14. Shomurodov Sh.Sh. Pedagogicheskie usloviya formirovaniya informatsionnoy kompetensii
u buduщix menedjerov v distansionnom obrazovanii. Obrazovanie i innovatsionnыe
issledovaniya (2022 god №6). S. 147-152.
15. Yakubjonova, D. B. Formirovaniya informatsionnoy kompetentnosti studenta vuza
posredstvom interaktivnыx texnologiy. // Molodoy uchenыy. — 2012. — № 9 (44). — S. 323-
325. — URL:
16. Qosimov G‘.M. Menejment: Oliy o‘quv yurtlari talabalari uchun darslik. T.: O‘zbekiston,
2002. — 312 bet.
