180
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
OVQATDAN ZAHARLANISHDA KUZATILADIGAN
NEVROLOGIK SINDROMLARNING KLINIK TAHLILI.
Sattorova Sevinch
Urganch tibbiyot institute tibbiy
profilaktika fakulteti
4-bosqich talabasi
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15781676
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:11-iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 13-iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 30-iyun 2025 yil
Ovqatdan zaharlanish bugungi kunda jahon
hamjamiyatida sog‘liqni saqlash sohasidagi eng muhim
muammolardan
biri
hisoblanadi.
JSSTning
ma’lumotlariga ko‘ra, dunyoda har yili 600 millionga
yaqin inson ovqatdan zaharlanishdan jabrlanadi.
Mazkur maqolada oziq-ovqatdagi toksinlar ta’sirida
yuzaga keladigan nevrologik sindromlarning klinik
ifodalanishi 28 nafar bemorda o‘rganiladi. Ovqat
toksikoinfeksiyasi natijasida kuzatiladigan nevrologik
sindromlar anamnez to‘plash, topik diagnostika,
laborator va instrumental tekshiruvlar orqali amaliy
tahlil
qilindi.
Tadqiqotda
kuzatuvga
olingan
bemorlarning barchasida umumiy ahvol yomonlashishi
va asosiy nevrologik buzilishlardan diplopiya, ptoz,
anizokoriya, midriaz va boshqalar aniqlandi. Ovqatdan
zaharlanishlar nafaqat gastroenterologik muammolar,
balki turli nevrologik sindromlar bilan ham kechadi. Bu
holatlarning erta aniqlanishi, tezkor va kompleks
yondashuv asosida davolanishi og‘ir asoratlarni oldini
olishda muhim rol o‘ynaydi.
KEY WORDS
ovqatdan
zaharlanish;
nevrologik
sindrom;
toksikoinfeksiya; ptoz; midriaz;
diplopiya; anizokoriya; disfagiya;
afoniya.
Mavzuning dolzarbligi.
Ovqatdan zaharlanish inson salomatligi uchun jiddiy xavf
tug‘diruvchi holat bo‘lib, har yili dunyo bo‘ylab millionlab odamlar orasida uchraydi.
Zaharlanish holatlarining ko‘pchiligi ovqat orqali organizmga kiradigan mikroorganizmlar,
ularning toksinlari yoki kimyoviy moddalar bilan bog‘liq bo‘lib, ularning ta’siri ovqat hazm
qilish tizimi bilan cheklanmaydi, balki markaziy va periferik asab tizimiga ham zarar
yetkazadi. Ayniqsa, botulizm, gistamin intoksikatsiyasi va boshqa turli oziq-ovqat toksinlari
bilan bog‘liq holatlarda nevrologik simptomlar asosiy klinik belgi sifatida namoyon bo‘ladi.
Ovqatdan zaharlanish - bu sifatsiz, yaroqsiz yoki mikroorganizmlar va ularning toksinlari
yohud kimyoviy moddalar bilan zararlangan ovqatni iste’mol qilish natijasida yuzaga
keladigan o‘tkir kasallikdir [1].
Quyida ovqatdan zaharlanishga olib keluvchi asosiy sabablar:
1. Bakteriyalar: Salmonella, Escherichia coli, Clostridium botulinum, Listeria monocytogenes.
2. Viruslar: Norovirus, Rotavirus.
3. Zamburug‘lar: Ayrim mog‘or zamburug‘lari toksinlari (mikotoksinlar).
4. Kimyoviy moddalar: Pestitsidlar, nitrat/nitritlar, og‘ir metallar (qo‘rg‘oshin, simob),
konservantlar.
5. Tabiiy toksinlar: Zaharli qo‘ziqorinlar, ayrim baliq yoki dengiz mahsulotlari toksinlari [2].
181
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
Tadqiqotning maqsadi:
ovqat toksikoinfeksiyasi tufayli bemorlarda kuzatiladigan
nevrologik sindromlarni klinik tahlil qilish.
Tekshiruv va tadqiqot usullari.
2022 - 2024 yillarda Xorazm viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot
markazining Nevrologiya bo‘limida ovqatdan zaharlanish bilan tashxislangan va davolangan
28 nafar bemorlarda tadqiqot olib borildi. Ularning barchasida nevrologik belgilari kuzatilgan.
Tekshiruv usullaridan anamnez to‘plash, topik diagnostika, laborator va instrumental
usullardan foydalanildi.
Jumladan, anamnez va umumiy ko‘rikda:
1. So‘nggi 48 soat ichida iste’mol qilingan ovqat haqida so‘rash;
1.1. Zaharlanish ehtimoli bo‘lgan boshqa shaxslarning holatini aniqlash;
1.2. Bemorning boshlang‘ich shikoyatlarini ro‘yxatlash.
Laborator va instrumental tekshiruvlarda:
2. Umumiy qon tahlili;
2.1. Qand, elektrolitlar, jigar fermentlari;
2.2. Botulin toksini yoki boshqa toksinlar uchun ELISA / PCR;
2.3. EMG va ENG - mushak-nerv o‘tkazuvchanligi;
2.4. EEG - ensefalopatiya va generalizatsiyalangan faoliyati;
2.5. MRT yoki KT - markaziy patologiyalarni inkor qilish uchun.
Olingan natijalar.
Tekshiruvlar natijasi shuni ko‘rsatdiki, bemorlarning barchasida bosh
aylanishi, ko‘ngil aynishi, qayt qilish, diareya va tana harorati ko‘tarilishi kuzatildi. Bundan
tashqari, aqliy va ruhiy holatda o‘zgarish, diqqat va xotira susayishi, mushak kuchi zaiflashuvi
va umumiy harakat qiyinlashishi aniqlandi. Asosiy nevrologik buzilishlardan diplopiya, ptoz,
anizokoriya, midriaz, disfagiya, afoniya, oftalmoplegiya, dizartriya, giperesteziya yoki
paresteziya ko‘rildi.
Xulosa.
Ovqatdan zaharlanish holatlarida uchraydigan nevrologik sindromlarning klinik
ko‘rinishlari, ularning patofiziologik asoslari va diagnostik yondashuvlari keng qamrovda
tahlil qilindi. Tadqiqotlar asosida aniqlanishicha, oziq-ovqat toksinlari markaziy va periferik
asab tizimiga ta’sir ko‘rsatib yuqoridagi sindromlarni keltirib chiqardi.
Ovqatdan zaharlanish natijasida yuzaga keladigan nevrologik sindromlar ko‘p hollarda
umumiy intoksikatsiya belgilariga o‘xshab ketishi sababli, shifokorlar tomonidan ularni erta
bosqichda aniqlash va differensial tashxis qo‘yish katta ahamiyatga ega. Toksinlarning nerv
tizimiga ta’sir mexanizmini tushunish klinik qaror qabul qilishda muhim rol o‘ynaydi
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. G.I.Shayxova, Ovqatlanish gigiyenasi fanidan o'quv qo'llanma, Toshkent - 2014, 84-100 bet.
2. G.I.Shayxova, Ovqatlanish gigiyenasi fanidan o'quv qo'llanma, Toshkent - 2015, 105-124 bet
3. Z.Ibodullayev, Umumiy nevrologiya, Zamin nashr Toshkent - 2021, 80-95 bet
