174
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
PEDAGOGIK KUZATUV MUSIQIY QOBILIYATLARINI
ANIQLASHNING SAMARALI USULI
Raxmonqulova Guliza Faxriddin qizi
Chirchiq Davlat pedagogika universiteti San’atshunoslik fakulteti,
Musiqiy ta’lim yo’nalishi, 3-kurs talabasi
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15775961
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:11-iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 13-iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 30-iyun 2025 yil
Ushbu
maqolada
musiqiy
qobiliyatlarni
shakllantirish va baholashda pedagogik kuzatuvning
diagnostik vosita sifatidagi o‘rni ko‘rib chiqiladi.
Musiqaga moyillik, ritmga sezgirlik, ijodiy ifoda va
tinglash madaniyati kabi ko‘rsatkichlar pedagogik
jarayonda oddiy nazorat emas, balki tahliliy kuzatuv
orqali aniqlanishi mumkinligi asoslanadi. Muallif
kuzatuvni rejalashtirish, amalga oshirish va natijalarni
baholashda e’tiborga olinishi zarur bo‘lgan metodik
jihatlar haqida tavsiyalar beradi.
KEY WORDS
Musiqiy layoqat diagnostikasi,
pedagogik
monitoring,
psixopedagogik tahlil, musiqiy
intellekt,
ritmik
sezuvchanlik,
eshituv
differensiasiyasi,
emotsional
rezonans,
musiqiy
idrok, reflektiv kuzatuv, qobiliyatni
taxminiy
baholash,
musiqaviy
psixodiagnostika, ijodiy faoliyatni
modellashtirish,
kompetensiya
asosli
yondashuv,
kognitiv-
emotsional
javoblar,
musiqiy
didning shakllanishi, pedagogik
holatlarni o‘rganish, emotsional
ong darajasi, musiqiy estetika,
shaxsga yo‘naltirilgan baholash,
tizimli kuzatuv metodikasi
Kirish
Pedagogik kuzatuv ta’lim-tarbiya jarayonida bolalarning tabiiy holatdagi faoliyatini chuqur va
tizimli tahlil qilish imkonini beruvchi muhim usullardan biridir. Ayniqsa, musiqiy ta’lim
sohasida bu usul o‘quvchilarning ritmni his qilish, eshitish qobiliyati, ijodkorlik darajasi,
emotsional sezgirlik va musiqaga bo‘lgan munosabatini aniqlashda beqiyos ahamiyatga ega.
Musiqiy qobiliyatlar har bir bolaning individual psixologik xususiyatlari bilan bevosita bog‘liq
bo‘lib, ularning shakllanish jarayonida muntazam va maqsadga yo‘naltirilgan kuzatuv asosida
boy ma’lumotlar to‘planadi. Musiqa bilan bog‘liq faoliyatlar — qo‘shiq aytish, asbobda chalish,
musiqiy tinglash yoki harakatli o‘yinlarda ishtirok etish orqali o‘quvchining qobiliyat darajasi
tabiiy tarzda namoyon bo‘ladi. Ana shu holatlar ustida olib boriladigan sinchkov pedagogik
tahlil har bir bola uchun eng mos metodik yondashuvni tanlashga xizmat qiladi. Musiqiy
rivojlanish shunchaki iste’dodga emas, balki o‘z vaqtida aniqlangan qobiliyat, emotsional
rag‘bat va atrof-muhitdagi pedagogik ta’sirga ham bog‘liq. Shu nuqtai nazardan qaralganda,
kuzatuv asosida shakllanadigan musiqiy tarbiya modeli nafaqat samarali o‘quv jarayonini
ta’minlaydi, balki har bir bolaning individual imkoniyatlarini yuzaga chiqarishga keng yo‘l
ochadi.
175
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
Asosiy qism
Musiqiy tarbiya jarayonida o‘quvchilarning qobiliyatini aniqlash va rivojlantirishda ishonchli
hamda amaliy vositalar zarur. Shu nuqtayi nazardan qaralganda, pedagogik kuzatuv musiqiy
salohiyatni baholashda muhim ahamiyat kasb etadi. O‘quvchilarning musiqa bilan o‘zaro
munosabatini tahlil qilish, ularning tabiiy sharoitdagi harakati va hissiy javoblarini kuzatish
orqali o‘qituvchi ularning individuallik darajasini aniqlay oladi. Kuzatuv nafaqat baholash
jarayoni, balki musiqiy ta’lim mazmunini rejalashtirish va moslashtirishda ham asosiy tahliliy
vositadir. Har bir o‘quvchining eshituv, ritmik sezgirlik, hissiy javob berish va ijodiy
yondashuv ko‘nikmalari musiqiy faoliyat davomida namoyon bo‘ladi. Bu jarayonda rejalilik,
obyektivlik va tizimlilik muhim bo‘lib, ular kuzatuvning ishonchliligini ta’minlaydi. Musiqa
mashg‘ulotlarida o‘quvchilarning kuylash, chalish, tinglash va erkin ifoda imkoniyatlarini
kuzatish orqali ularda mavjud bo‘lgan musiqiy komponentlar aniqlanadi. Bu esa o‘qituvchiga
har bir o‘quvchi uchun eng mos yondashuvni ishlab chiqish imkonini beradi. Olingan
ma’lumotlar asosida musiqiy mashg‘ulotlarning shakli, metodikasi va topshiriqlari farqlanadi.
Shu tariqa musiqiy qobiliyatlar faqat aniqlanib qolmay, balki maqsadli ravishda
rivojlantiriladi. Kuzatuv natijalari asosida har bir o‘quvchining musiqiy portreti yaratiladi, bu
esa musiqiy ta’limda differensial yondashuvni samarali qo‘llashga zamin yaratadi. Ta’lim
jarayonida o‘quvchining musiqaga bo‘lgan munosabati, ijodiy tashabbusi, hissiy ifodasi va
guruh faoliyatidagi ishtiroki ham kuzatuv mezonlari doirasida tahlil qilinadi. Ayniqsa, musiqiy
eshituvni aniqlash, ritmga mos harakat qilish va improvizatsion harakatlarni baholash orqali
o‘quvchining musiqiy iqtidori ko‘zga tashlanadi. Pedagogik kuzatuv samarali bo‘lishi uchun u
ilmiy asoslangan, puxta rejalashtirilgan va individual xususiyatlarga yo‘naltirilgan bo‘lishi
kerak. Musiqa o‘qituvchisi bu jarayonda faqat kuzatuvchi emas, balki tahlilchi, yo‘naltiruvchi
va baholovchi sifatida faol ishtirok etadi. Shu boisdan, pedagogik kuzatuv nafaqat musiqa
mashg‘ulotlarining ajralmas qismi, balki butun ta’lim-tarbiya strategiyasining negizi sifatida
qaraladi. Bugungi ta’lim tizimida shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv ustuvor yo‘nalish bo‘lib, bu
borada pedagogik kuzatuv orqali to‘plangan ma’lumotlar musiqiy rivojlanishning asosiy
ko‘rsatkichlariga aylanadi. Shuningdek, zamonaviy texnologiyalarning joriy etilishi kuzatuv
jarayonini yanada samarali qiladi. Audio va video yozuvlar, raqamli platformalar, mobil
diagnostika ilovalari musiqiy faoliyatni aniqlik bilan baholashga yordam beradi. Bu vositalar
pedagogning tahliliy faoliyatini yengillashtiradi, o‘quvchining rivojlanish dinamikasini aniq
ko‘rsatib beradi va natijalarni hujjatlashtirish imkonini yaratadi. Kuzatuv asosida
tayyorlangan pedagogik hujjatlar o‘quvchining musiqiy yo‘nalishini belgilashda, ota-onalarga
tavsiyalar berishda, shuningdek ilg‘or va qo‘llab-quvvatlashga muhtoj jihatlarni aniqlashda
asos bo‘lib xizmat qiladi. Zamonaviy ta’lim jarayonida har bir o‘quvchining ichki salohiyatini
erta aniqlash, uni to‘g‘ri rivojlantirish va yo‘naltirish dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi.
Xususan, musiqiy qobiliyatlarni aniqlash va rivojlantirishda pedagogik kuzatuvning ahamiyati
ortib bormoqda. Bu usul an’anaviy baholash vositalaridan farqli ravishda o‘quvchining tabiiy,
sun’iylikdan xoli holatdagi musiqiy faoliyatini o‘rganish imkonini beradi. O‘quvchilarning
musiqaga bo‘lgan qiziqishi, ularning musiqa asarlariga bergan emotsional reaksiyasi, musiqiy
topshiriqlarni ijodiy hal etish darajasi va ijtimoiy guruhdagi o‘zini tutishi kabi omillar hozirgi
kunda nafaqat ta’limiy, balki psixologik va madaniy yondashuvlar bilan uyg‘un tarzda
baholanishi zarur. Ayniqsa, kreativ tafakkur, o‘zini erkin ifodalash va estetik didni
shakllantirish bugungi yosh avlodni tarbiyalashda ustuvor qadriyatlardan biri bo‘lib, bu
jarayonda musiqiy ta’lim vositasi sifatida katta salohiyatga ega. Shu boisdan, musiqiy tarbiya
va pedagogik kuzatuv o‘zaro integratsiyalashgan, yangicha yondashuvlarga asoslangan
yondashuvni talab qiladi. Endilikda faqatgina qobiliyatni aniqlash emas, balki har bir
o‘quvchining musiqiy rivojlanish xaritasini yaratish, uni doimiy monitoring qilib borish,
musiqiy faoliyat orqali shaxsiy o‘sish, ijtimoiy moslashuv va emotsional barqarorlikni
mustahkamlashga xizmat qiluvchi mexanizmlarni ishlab chiqish dolzarb sanaladi. Shu nuqtayi
176
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
nazardan qaralganda, pedagogik kuzatuvni raqamli texnologiyalar, innovatsion baholash
vositalari, interaktiv usullar bilan boyitish zaruriyati kundan kunga ortmoqda. Bu esa nafaqat
o‘qituvchining kuzatuvchanlik va kasbiy tahliliy salohiyatini oshiradi, balki musiqiy ta’lim
jarayonini zamon talablari bilan uyg‘unlashtiradi. Shuningdek, musiqiy tarbiyaning ijtimoiy
rolini kuchaytirish, yoshlarning ma’naviy-estetik dunyoqarashini boyitish va ularni ijodiy faol
shaxs sifatida shakllantirishda pedagogik kuzatuvga tayangan tizimli yondashuvlar ustuvor
ahamiyat kasb etadi. Shu jihatdan, musiqiy qobiliyatlarni erta aniqlash va ularni izchil
rivojlantirish uchun pedagogik kuzatuv zamonaviy pedagogika va musiqiy psixologiyaning
o‘zaro kesishgan nuqtasida turgan metod sifatida ko‘rilmoqda. Xususan, bu usul orqali
o‘quvchining nafaqat musiqaga bo‘lgan moyilligi, balki uning psixologik holati,
tashabbuskorligi va jamoaviy faoliyatdagi ishtiroki ham baholanadi. Xalqaro tajribalar ham
shuni ko‘rsatadiki, pedagogik kuzatuv musiqiy iste’dodga ega bolalarni aniqlashda ishonchli
diagnostik vosita sifatida keng qo‘llanmoqda. Masalan, mashhur britaniyalik musiqa pedagogi
va tadqiqotchisi Jon Sloboda o‘zining izlanishlarida musiqiy qobiliyatlarning erta aniqlanishi,
ularni to‘g‘ri yo‘naltirish va emotsional muhit bilan uyg‘unlashtirilgan tarzda
rivojlantirilishining muhimligini alohida ta’kidlaydi. U o‘quvchilarning musiqiy reaksiyalarini,
improvisatsiya qilishga bo‘lgan qiziqishini va musiqiy xotirasini kuzatish orqali ularning
salohiyatini baholash mumkinligini ilmiy asoslab bergan. Sloboda kuzatuv asosidagi
yondashuvni musiqiy rivojlanish uchun "ichki stimullarni ochib beruvchi asosiy kalit" deb
ataydi. Bu fikrlar asosida shuni anglash mumkinki, pedagogik kuzatuv nafaqat klassik
baholash mezonlarini to‘ldiradi, balki o‘quvchining musiqiy individualligini to‘liq ochib
berishga xizmat qiladi. Shu sababli, musiqiy ta’limga yondashishda o‘qituvchining o‘quvchini
kuzatish, tahlil qilish va shaxsga xos rivojlanish trayektoriyasini belgilash qobiliyati dolzarb
kasbiy kompetensiyaga aylanmoqda. Ta’lim jarayonida bu yondashuv orqali nafaqat iste’dod
egalari ajratib olinadi, balki barcha o‘quvchilarda musiqaga nisbatan sog‘lom, faol va ijobiy
munosabat shakllanishi ta’minlanadi. Bu yondashuv musiqiy tarbiya tizimini insonparvarlik,
individuallashtirish
va
ijtimoiy-psixologik
qo‘llab-quvvatlash
tamoyillari
asosida
takomillashtirish imkonini beradi.
O‘quvchilarning musiqiy salohiyatini rivojlantirishda ularning individual qiziqishlari,
sezgirligi, ichki motivatsiyasi va emotsional ehtiyojlarini hisobga olish orqali ta’lim
samaradorligi oshiriladi. Pedagogik kuzatuv asosida tuzilgan shaxsiy rivojlanish xaritalari
musiqiy mashg‘ulotlarda o‘quvchining qiziqish doirasi va rivojlanish bosqichlariga mos
keladigan metodik materiallarni tanlashga xizmat qiladi. Bu esa musiqiy o‘rganish jarayonini
sun’iy emas, balki tabiiy va o‘quvchining ehtiyojlariga mos yo‘nalishda tashkil etish imkonini
beradi. Ayniqsa, yosh avlodda kreativ tafakkur, emotsional ifoda, ijodiy tashabbus va musiqiy
madaniyatni shakllantirishda kuzatuv asosida olib boriladigan pedagogik strategiyalar muhim
ahamiyat kasb etadi. Pedagogning bu boradagi faoliyati nafaqat musiqiy mahoratni o‘rgatish
bilan, balki o‘quvchining ijtimoiy his-tuyg‘ularini shakllantirish, o‘z-o‘zini anglash va estetik
sezgirlikni rivojlantirish bilan bog‘liq bo‘ladi. Shu sababli, pedagogik kuzatuvni faqat
diagnostik vosita sifatida emas, balki ta’lim-tarbiya mazmunining asosiy yo‘naltiruvchisi
sifatida ko‘rish lozim. Ta’limning shaxsga yo‘naltirilgan modelida bu yondashuv ustuvor o‘rin
tutadi va o‘qituvchining reflektiv salohiyati, analitik fikrlashi, musiqiy va psixologik bilimlari
bilan chambarchas bog‘liq bo‘ladi. Shuningdek, pedagogik kuzatuv orqali aniqlangan musiqiy
qobiliyatlar o‘quvchilarning ta’limdan tashqari faoliyatini ham maqsadli tashkil etishga imkon
beradi. Masalan, maktabdagi musiqiy to‘garaklar, iqtidorli bolalar uchun mo‘ljallangan ijodiy
studiyalar, konsertlar va musobaqalarda qatnashish uchun tanlovlar aynan kuzatuv
natijalariga tayanib amalga oshiriladi. Bu esa nafaqat o‘quvchilarning musiqiy salohiyatini
yuzaga chiqaradi, balki ularning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi, ijtimoiy faolligini
rag‘batlantiradi va estetik dunyoqarashini boyitadi. Pedagogik kuzatuv doirasida o‘quvchilar
bilan olib boriladigan psixologik va pedagogik tahlillar esa o‘z navbatida musiqiy ta’lim
177
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
jarayonining shaxsga moslashtirilgan bo‘lishini ta’minlaydi. Shunday yondashuv asosida har
bir o‘quvchi o‘zini qamrab olgan, tinglangan, qadrlangan va imkoniyatlariga qarab
yo‘naltirilganligini his etadi. Bu esa nafaqat musiqiy rivojlanish, balki shaxsiy o‘sish,
emotsional barqarorlik va ijtimoiy moslashuvning ham asosi hisoblanadi. Shu ma’noda,
pedagogik kuzatuv — bu oddiygina jarayon emas, balki har bir o‘quvchining musiqiy hayotga
bo‘lgan ilk qadamini aniq va to‘g‘ri bosishida yo‘l ko‘rsatuvchi vositadir.
U musiqiy ta’limni standart va bir xil yondashuvdan chiqargan holda, har bir shaxsga mos,
ijtimoiy-psixologik kontekstni hisobga oluvchi chuqur yondashuvga aylantiradi. Bunday
jarayonning muvaffaqiyati esa o‘qituvchining kasbiy e’tiboriga, kuzatuvchanligiga, ilg‘or
pedagogik fikrlashiga va doimiy refleksiyasiga bevosita bog‘liq bo‘ladi. Shu bois, musiqiy
ta’limda sifatni oshirish, iste’dodli o‘quvchilarni erta bosqichda aniqlash va ularni qo‘llab-
quvvatlashda pedagogik kuzatuv asosiy ilmiy-amaliy ustuvorliklardan biri sifatida qaralishi
zarur. Shu bilan birga, pedagogik kuzatuv asosida to‘plangan ma’lumotlar faqatgina musiqiy
faoliyatni tashkil etish uchun emas, balki o‘quvchilarning umumiy psixopedagogik
rivojlanishini baholashda ham muhim manba vazifasini o‘taydi. Ayniqsa, ijtimoiy-emotsional
rivojlanish, o‘zini ifoda etish, guruh bilan ishlash qobiliyati, tashabbus ko‘rsatish darajasi kabi
shaxsiy fazilatlarni aniqlashda kuzatuvning diagnostik imkoniyatlari beqiyosdir. Bu jihatlar,
o‘z navbatida, musiqiy darslar orqali tarbiyaviy ta’sirning kuchayishiga, o‘quvchilarda ijobiy
xarakter xususiyatlarining shakllanishiga xizmat qiladi. Pedagogik kuzatuv musiqiy tarbiya
vositasida o‘quvchining ijtimoiy shaxs sifatida kamol topishiga yo‘naltirilgan ko‘p bosqichli,
tizimli va reflektiv jarayon bo‘lib, uni har tomonlama takomillashtirib borish ta’lim sifatiga
bevosita ta’sir qiladi. Kuzatuv davomida aniqlangan musiqiy qobiliyatlarni hujjatlashtirish,
ularni o‘z vaqtida tahlil qilish va tegishli strategiyalar asosida yo‘naltirish musiqiy ta’limni
nafaqat samarali, balki barqaror va uzluksiz rivojlanishga ega bo‘lgan tizimga aylantiradi.
Ayniqsa, har bir o‘quvchining o‘ziga xos didi, musiqiy xotirasi, tovush sezgirligi, emotsional
javobi va kreativ salohiyati doimiy e’tibor va rivojlantirishga loyiq. Shu boisdan, pedagogik
kuzatuv natijalari asosida o‘qituvchilar musiqiy mashg‘ulotlar metodikasini qayta ko‘rib
chiqish, faoliyat turlarini diversifikatsiyalash, o‘quvchilarning ehtiyojlariga moslashtirilgan
topshiriqlar ishlab chiqish orqali ta’limda yuqori natijalarga erishishlari mumkin. Shu bilan
birga, pedagogik kuzatuv natijalarining tizimli ravishda tahlil qilinishi o‘quvchi
rivojlanishining dinamikasini aniqlashga, ularning ilg‘or jihatlari bilan bir qatorda
qiyinchiliklarga sabab bo‘layotgan omillarni ham erta bosqichda ko‘rishga imkon beradi. Bu
esa musiqiy ta’limda differensial yondashuvning amaliyotda to‘laqonli tatbiq etilishini
ta’minlaydi. Har bir o‘quvchining ehtiyoj va imkoniyatlariga mos mashg‘ulotlarni tashkil etish,
ularni ruhiy-emotsional jihatdan qo‘llab-quvvatlash, kreativ yondashuvga yo‘naltirish
o‘qituvchidan yuqori darajadagi kuzatuvchanlik, reflektiv fikrlash va musiqiy-pedagogik
kompetensiyani talab etadi.
Aynan pedagogik kuzatuv asosida shakllanadigan bu individual yondashuv musiqiy tarbiya
samaradorligini oshiradi, o‘quvchilarda o‘z qobiliyatiga nisbatan ishonch, mustaqil fikrlash va
musiqiy ifoda erkinligini kuchaytiradi. Bunday ta’lim muhiti esa yosh avlodda san’atga bo‘lgan
mehr, estetik qarash va milliy musiqiy merosga hurmat tuyg‘usini chuqurlashtirishga xizmat
qiladi. Shu jihatdan, pedagogik kuzatuv faqat didaktik vosita emas, balki o‘quvchini shaxs
sifatida tanib olish, uning musiqiy tafakkuri va ma’naviy olamini chuqur o‘rganish uchun zarur
bo‘lgan pedagogik-psixologik mexanizmdir. Ushbu yondashuv asosida shakllanadigan musiqiy
ta’lim jarayoni o‘quvchining faqat ijrochilik yoki tinglovchilik qobiliyatlarini emas, balki uning
tafakkur doirasini, his-tuyg‘ularini va estetik ongini ham rivojlantiradi. Chunki musiqa — bu
nafaqat san’at turi, balki shaxsning ichki dunyosini boyituvchi, uning emotsional-intellektual
salohiyatini kengaytiruvchi kuchli tarbiyaviy vositadir. Shu sababli, musiqiy darslarda olib
boriladigan pedagogik kuzatuv nafaqat baholovchi, balki tarbiyaviy-ma’naviy yondashuvni
amalga oshiruvchi usul sifatida qaraladi. Ayniqsa, zamonaviy ta’lim tamoyillari asosida —
178
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
shaxsga yo‘naltirilgan, kompetensiyaviy, reflektiv va holistik yondashuvlar bilan
uyg‘unlashgan holda olib borilgan kuzatuv jarayoni o‘zining samaradorligini yanada oshiradi.
Bunday yondashuv o‘qituvchidan muntazam kuzatish natijalarini hujjatlashtirish, ularni
psixologik-pedagogik jihatdan tahlil qilish, har bir o‘quvchi uchun alohida metodik yo‘nalish
ishlab chiqish va shu asosda mashg‘ulotlarni individuallashtirishni talab etadi. Bu esa o‘z
navbatida, nafaqat musiqiy iqtidor egalari, balki musiqaga moyilligi nisbatan sust bo‘lgan
o‘quvchilar uchun ham rag‘batlantiruvchi, ijobiy psixologik muhit yaratish imkonini beradi.
Musiqa bilan muloqot orqali o‘quvchining ichki dunyosiga kirish, uni tushunish, qiziqishlari va
kayfiyatidagi nozik o‘zgarishlarni ilg‘ash, faqat va faqat sinchkovlik bilan olib borilgan
pedagogik kuzatuv orqali mumkin bo‘ladi. Shu sababli, pedagogik kuzatuv bugungi musiqiy
ta’lim tizimida innovatsion yondashuvlar bilan bir qatorda doimo o‘z o‘rnini saqlab qoladi va
amaliyotda yanada takomillashtirilishi lozim bo‘lgan vosita sifatida e’tirof etiladi.
Xulosa
Pedagogik kuzatuv musiqiy qobiliyatlarni aniqlash va rivojlantirishda muhim, samarali va
ishonchli metod hisoblanadi. U o‘quvchilarning tabiiy holatdagi musiqiy faoliyatini kuzatish
orqali ularning qiziqishi, ritm va eshitish qobiliyati, emotsional ifodasi, ijodkorlik salohiyati
kabi jihatlarni chuqur tahlil qilish imkonini beradi. Bunday yondashuv musiqiy ta’limda
differensial va shaxsga yo‘naltirilgan strategiyani hayotga tatbiq etish, har bir o‘quvchi uchun
individual rivojlanish trayektoriyasini belgilashda muhim asos bo‘lib xizmat qiladi. Kuzatuv
jarayonining tizimlilik, rejalilik, obyektivlik va individuallik kabi tamoyillarga asoslanishi
o‘qituvchining kasbiy salohiyatiga, kuzatuvchanligiga va tahliliy fikrlash qobiliyatiga bevosita
bog‘liqdir. Shuningdek, xorijiy tajribalar, jumladan, John Sloboda kabi olimlarning ilmiy
qarashlari ham pedagogik kuzatuvning nazariy va amaliy asoslarini yanada boyitadi. Bugungi
ta’limda musiqiy tarbiya nafaqat estetik zavq beruvchi, balki shaxsiy o‘sish, ijtimoiy
moslashuv va emotsional barqarorlikni shakllantiruvchi vosita sifatida qaralayotgani bois,
pedagogik kuzatuv bu jarayonning ajralmas qismiga aylanmoqda. U orqali o‘quvchilarning
salohiyati aniq ko‘rinadi, tarbiyaviy yondashuvlar mazmunan chuqurlashadi va musiqiy
ta’limning hayotiyligi ta’minlanadi. Shu boisdan, pedagogik kuzatuv musiqiy qobiliyatlarni
aniqlashda nafaqat asosiy vosita, balki ta’lim-tarbiya jarayonining strategik tarkibiy elementi
sifatida keng ko‘lamda tadbiq etilishi, doimiy takomillashtirib borilishi va zamonaviy
texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirilishi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1. Российская педагогическая энциклопедия: в 2 т. / гл. ред. В.В. Давыдов. М., 2008.
2. Непрерывное образование как педагогическая система: сб. науч. тр. / под ред. Н.Н.
Нечаева. М., 2009.
3. Мангер Т.Э. Совершенствование системы непрерывной подготовки специалистов
культуры и искусства в многоуровневом вузе. Тамбов, 2006.
4. Панжиев, К. Б.Узбекские семейные песни и формы их бытования (на материале алла
и Бешик туй). Молодой ученый, (48),2017 320-323.
5. Berdievich, P. Q. Uzbek Seasonal Ceremony. EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN
NONFORMAL EDUCATION, 2(4), 2022.243-245.
6. Ibroximjonova, G. A. (2018). CHILDREN''S MUSIC AS A PART OF MUSICAL CULTURE.
Экономика и социум, (9 (52), 20-22.
7. Shukurova, N. G. Computer technology in modern music education. Academic research in
educational sciences, 2(2), 2021. 1086-1089
179
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
8. SHUKUROVA, N. G. MUSICAL SCIENCE AND ITS STAGES OF DEVELOPMENT. МОЛОДОЙ
УЧЕНЫЙ Учредители: ООО" Издательство Молодой ученый", (48), 2022. 528-530.
