65
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
STOMATOLOGIYADA RENTGEN TEKSHIRUVINING
AHAMIYATI
O’ktamova Shaxnozabonu
Alfraganus Universiteti Tibbiyot fakulteti
Stomatologiya yo’nalishi 3 - kurs talabasi
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15869787
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:28-iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 30-iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 12-iyul 2025 yil
Ushbu
maqolada
stomatologiyada
rentgen
tekshiruvining diagnostikadagi o‘rni, zamonaviy rentgen
texnologiyalari va ularning turlari haqida so‘z yuritiladi.
Rentgen tasvirlar yordamida tish va milk kasalliklarini
erta bosqichda aniqlash, davolash rejalarini tuzish va
jarayonni nazorat qilish imkoniyati tahlil qilingan.
Maqolada shuningdek, xavfsizlik choralariga ham
alohida e’tibor qaratilgan.
KEY WORDS
Stomatologiya,
rentgen,
diagnostika,
panoramik
rasm,
dental tasvir, CBCT, radiatsiya
xavfsizligi.
Stomatologiyada to‘g‘ri tashxis qo‘yish va samarali davolash rejasini tuzish uchun zamonaviy
tasvirlash usullaridan foydalanish muhim hisoblanadi. Ayniqsa, rentgen tekshiruvi
stomatologik diagnostikaning ajralmas qismiga aylangan. U milk, tish ildizi, suyak to‘qimalari
va yashirin patologiyalarni aniqlashda asosiy rol o‘ynaydi. Mazkur maqolada stomatologiyada
rentgen tekshiruvining afzalliklari, turlari, qo‘llanish holatlari hamda doktorlik darajasida
chuqurroq tahlil qilinadigan ilmiy asoslari yoritiladi.
Rentgen tekshiruvining umumiy tavsifi; Rentgen nurlari dastlab 1895-yilda V. Röntgen
tomonidan kashf etilgan bo‘lib, keyinchalik tibbiyot sohasida, jumladan stomatologiyada keng
qo‘llanila boshlandi. Rentgenografiya yordamida og'iz bo‘shlig‘idagi koʻrinmaydigan
patologiyalarni (masalan, tish ildizining uchidagi yallig‘lanish, tishlar orasidagi kariyes va
boshqalar) aniqlash mumkin.
Asosiy rentgen turlari: Intraoral rentgen (ichki tasvir): periapikal, bite-wing, okluzal tasvirlar.
Ekstraoral rentgen (tashqi tasvir): panoramik rentgen (OPG), sefalometrik suratlar. 3D
rentgen (CBCT): chuqur va aniq ko‘rinish uchun. Stomatologiyada rentgen tekshiruvining
qo‘llanish sohalari Kariyesni aniqlash: Tashqi ko‘rinishda sezilmaydigan, tishlar orasidagi
kariyesni aniqlash.
Endodontiya: Ildiz kanalining holati, yallig‘lanish va kistalarni aniqlash. Ortodontiya: Tishlar
va jag‘ning nisbati, o‘sish trayektoriyasini baholash. Implantatsiya: Suvaksimon
to‘qimalarning zichligi, o‘lchamlari va pozitsiyasi. Periodontologiya: Milk ostidagi suyak
yo‘qotilishini aniqlash.
Jarohatlar: Tish sinishi, yoriqlar yoki og'iz sohasidagi suyak shikastlari. Radiatsion xavfsizlik
va ehtiyot choralar Radiatsiya ta’siri kichik bo‘lsa-da, uni nazorat qilish muhim. Zamonaviy
raqamli rentgen apparatlari radiatsiya dozasi jihatidan ancha xavfsiz. Bemorni qo‘llar, ko‘krak
va qalqonsimon bezni qo‘rg‘ovchi qalqon (svintsov apron) bilan himoyalash tavsiya etiladi.
Rentgenni o‘tkazishda asosiy prinsiplar: Foyda-zarar nisbatini hisobga olish. Minimum dozada,
zarur holatdagina qo‘llash. Bolalarda faqatgina shifokor ko‘rsatmasiga binoan o‘tkazish.
66
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
Doktorlik darajasida chuqur tahlil: CBCT va tahliliy imkoniyatlar CBCT (Cone Beam Computed
Tomography) bu konus shaklidagi rentgen nuridan foydalanib, tish va jag‘ sohasining uch
o‘lchamli ko‘rinishini hosil qiluvchi texnologiyadir. Bu usul quyidagi afzalliklarga ega: Aniqlik
yuqori. Implantatsiya, ortodontiya va endodontiyada mukammal tasvir beradi. Minimal
invazivlik, past doza bilan yuqori sifat. Ilmiy asoslar: CBCT orqali sinusal (burun bo‘shlig‘i)
kasalliklar, o‘sma va boshqa anomaliyalarni erta aniqlash mumkin. Tish ildizi deformatsiyalari,
rezorbsiyalar, nerv yo‘llari va qon tomirlari joylashuvi aniqlanadi. Yangi algoritmlar (masalan,
AI tahlili) orqali tasvirlar avtomatik tahlil qilinmoqda.
Xulosa;
Stomatologik amaliyotda rentgen tekshiruvi zamonaviy tashxis qo‘yish va davolashni
aniqlashtirish uchun muhim vositadir. U kasalliklarni erta bosqichda aniqlash, muolaja
yo‘nalishini belgilash, operatsiya yoki ortodontik rejalashtirishda yuqori aniqlik beradi.
Ayniqsa, CBCT kabi ilg‘or texnologiyalar yordamida diagnostika darajasi sezilarli ravishda
oshdi. Shu bois, har bir stomatolog mutaxassis rentgen tasvirlaridan samarali va xavfsiz
foydalanishni mukammal bilishi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Abdurahmonov, A. A. (2020). Stomatologik diagnostika asoslari. Toshkent: Tibbiyot
nashriyoti.
2. Kadirova, N. N. (2018). Tish kasalliklarini rentgenologik aniqlash usullari. Samarqand:
Sog‘lom avlod.
3. White, S. C., & Pharoah, M. J. (2014). Oral Radiology: Principles and Interpretation (7th ed.).
St. Louis: Mosby Elsevier.
4. Farmonova, Z. Sh. (2021). “Rentgen tekshiruvlarining zamonaviy turlari va ularning
stomatologiyadagi roli.” O‘zbekiston Tibbi
yot Jurnali, №2, 4
