87
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 11-SON (YOʻITJ)
BOSHLANG`ICH TALIMDA O`QUVCHILARNI BILIMINI
OSHIRISHDA ZAMONAVIY PEDAGOGIGIK
TEXNOLOGIYALAR
Xolmatova Gulsanam Absattor qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
Pedagogigik fakulteti, Boshlang`ich talim yo`nalishi 2-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14010780
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:23-oktabr 2024 yil
Ma’qullandi: 25-oktabr 2024 yil
Nashr qilindi: 30-oktabr 2024 yil
Bugungi kunda boshlang‘ich ta'lim jarayonida
o‘quvchilar bilimini oshirishda zamonaviy pedagogik
texnologiyalarni qo‘llash muhim ahamiyat kasb
etmoqda. Chunki an'anaviy o‘qitish usullari ko‘pincha
o‘quvchilarning faqat bilim olishini ta’minlasa,
zamonaviy texnologiyalar orqali o‘quvchilar ko‘proq
interaktiv tarzda, faol va qiziqarli darslarni o‘zlashtira
boshlaydilar.
KEY WORDS
Personalizatsiya
va
Differentsiatsiya,
STEAM
yondashuv, Didaktik o`yin va hk
Kirish.
Zamonaviy pedagogik texnologiyalar bu – ta’lim jarayonini samaradorligini oshirish
uchun qo‘llaniladigan yangi usullar va vositalar. Ular axborot texnologiyalari, multimediya,
interaktiv o‘qitish usullari va didaktik materiallar orqali ta’lim berish imkoniyatlarini
kengaytiradi.
Asosiy zamonaviy pedagogik texnologiyalar.
Interaktiv o‘qitish – bu texnologiya
o‘quvchilar va o‘qituvchilar o‘rtasida doimiy muloqot orqali amalga oshiriladi. Bu usulda
o‘quvchilar faqat tinglovchi emas, balki dars jarayonining faol ishtirokchisi bo‘ladilar. Masalan,
darsda guruh bo‘lib ishlash, rolli o‘yinlar, muammoli vaziyatlarni hal qilish kabi usullar
qo‘llaniladi.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) – zamonaviy ta'lim jarayonida axborot-
kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish katta ahamiyatga ega. AKT yordamida
o‘quvchilar masofaviy ta’lim olishlari, o‘quv materiallari bilan internet orqali tanishishlari
mumkin. Elektron darsliklar, videodarslar va interaktiv testlar bu texnologiyaning asosiy
vositalaridir.
Multimedia texnologiyalari – dars jarayonini rang-barang va qiziqarli qilish uchun
multimedia vositalari keng qo‘llaniladi. Bu texnologiyalar yordamida audio, video, grafik va
animatsiyalar orqali murakkab mavzularni tushuntirish osonlashadi. O‘quvchilar ko‘rish va
eshitish orqali o‘rganishlari tufayli bilimlarni tezroq o‘zlashtiradilar.
Didaktik o‘yinlar va gamifikatsiya – o‘quvchilarning darsga qiziqishini oshirishda o‘yin
elementlaridan foydalanish samarali usullardan biri hisoblanadi.
Gamifikatsiya (o‘yinlash)
orqali o‘quvchilar bilim
o‘yinshaklida ko‘rib, motivatsiya oshadi. Masalan, darsda
musobaqalar tashkil qilish, reyting tizimini joriy etish o‘quvchilarni faolroq o‘qishga undaydi.
Zamonaviy texnologiyalarning afzalliklari Zamonaviy pedagogik texnologiyalar ta’lim
jarayonida bir qator afzalliklarga ega: o‘quvchilarning faolligi va qiziqishi oshadi. Bilim olish
individual tarzda amalga oshadi, har bir o‘quvchi o‘z qobiliyatiga mos tarzda o‘qish imkoniga
ega bo‘ladi. O‘quvchilarning ijodkorligi va mustaqil fikrlash qobiliyati rivojlanadi. Ta'lim sifati
oshib, o‘quvchilarning bilimini baholash tizimi yanada aniq va shaffof bo‘ladi.
Personalizatsiya va Differentsiatsiya.
Zamonaviy pedagogik texnologiyalar o‘quvchilarning
individual qobiliyatlari va ehtiyojlarini hisobga olish imkonini beradi. Personalizatsiya dars
88
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 11-SON (YOʻITJ)
jarayonini har bir o‘quvchi uchun moslashtirishga yordam beradi, bu esa ularga o‘quv
materiallarini o‘z sur’atlarida o‘zlashtirishga imkon yaratadi. Masalan, kompyuter dasturlari
orqali o‘quvchilar uchun individual topshiriqlar yaratish va ularning natijalarini kuzatish
mumkin.Differentsiatsiya esa turli qobiliyat va ehtiyojlarga ega o‘quvchilarga turli darajadagi
materiallarni taqdim etishni nazarda tutadi. Bu texnologiyalar o‘quvchilarni murakkabroq
topshiriqlar bilan shug‘ullanishga rag‘batlantiradi va o‘z-o‘ziga bo‘lgan ishonchni oshiradi.
Masofaviy ta'limning imkoniyatlari. So
‘nggi yillarda masofaviy ta’lim va onlayn
platformalar boshlang‘ich ta’lim tizimida ham keng qo‘llanilmoqda. Masofaviy ta'lim
o‘quvchilarga darslarni sinfdan tashqarida ham davom ettirish imkoniyatini beradi.
Shuningdek, onlayn platformalarda interaktiv videodarslar, testlar va o‘yin elementlari orqali
dars o‘tkazish, o‘quvchilarning qiziqishini oshirishga yordam beradi.
Ko‘nikmalarni rivojlantirish.
Zamonaviy pedagogik texnologiyalar faqat nazariy bilim
berishga qaratilmagan, balki o‘quvchilarning hayotiy ko‘nikmalarini rivojlantirishda ham
muhim rol o‘ynaydi. Masalan, loyihaviy ishlar va jamoaviy faoliyat orqali o‘quvchilar
hamkorlik, muammolarni hal qilish, kommunikatsiya kabi ko‘nikmalarni shakllantiradilar.
Qayta aloqaning tezligi va samaradorligi zamonaviy texnologiyalar yordamida o‘quvchilarning
bilimlarini o‘z vaqtida baholash va qayta aloqa berish jarayoni sezilarli darajada osonlashadi.
Elektrontestlar, avtomatik baholash tizimlari o‘qituvchilarga natijalarni tez va aniq chiqarish
imkoniyatini beradi. Bu esa o‘quvchilarga o‘z xatolarini o‘z vaqtida anglab, tezkor tuzatishlar
kiritishga yordam beradi.
STEAM yondashuvi
STEAM (Science, Technology, Engineering, Arts, and Mathematics)
yondashuvi zamonaviy pedagogik texnologiyalar bilan birga faol qo‘llanilmoqda. Bu
yondashuv orqali o‘quvchilar texnika va ilm-fan sohalarida dastlabki qadamlarini qo‘yib,
ijodkorlik va muhandislik fikrlashini rivojlantiradilar. Robototexnika, 3D modellashtirish kabi
darslar orqali o‘quvchilar amaliy bilimlarni o‘zlashtiradilar va kelajakda shu sohada
muvaffaqiyatli bo‘lishlari uchun zamin yaratadilar.
Ijtimoiy va emotsional o'rganish boshlang‘ich ta'limda o‘quvchilarning ijtimoiy-emotsional
rivojlanishi ham muhimdir. Zamonaviy texnologiyalar yordamida o‘quvchilarga bu borada
yordam beradigan platformalar mavjud. Ushbu texnologiyalar orqali o‘quvchilarda empatiya,
o‘z-o‘zini boshqarish, muammolarni hal qilish kabi ko‘nikmalarni rivojlantirishga qaratilgan
dasturlarni joriy qilish mumkin. SEL usullari orqali o‘quvchilar dars davomida o‘z
hissiyotlarini boshqarishni o‘rganadilar va ijtimoiy muloqotda muvaffaqiyatli bo‘lishadi.
Zamonaviy pedagogik texnologiyalar va an’anaviy ta’lim.
Ta'lim usullari an’anaviy ta’lim:
Odatda o‘qituvchi markazida bo‘lgan ta’lim jarayoni, ya’ni o‘qituvchi bilimni yetkazuvchi,
o‘quvchilar esa passiv tinglovchilar sifatida qatnashadi. Bu usulda ma'lumot berish va yod
olish ustuvor ahamiyatga ega.
Zamonaviy ta’lim: Bu usulda o‘quvchilar faol ishtirokchi bo‘lishadi. O‘quvchilarning
mustaqil fikrlashlari, muammolarni hal qilishlari, birgalikda ishlashlari ta'minlanadi. Ta'lim
interaktiv tarzda olib boriladi va turli vositalar (kompyuterlar, planshetlar, multimedia)
yordamida bilim o‘zlashtiriladi. Yondashuv an’anaviy ta’lim: O‘qituvchi ma’lum bir reja
asosida ma’lumotni uzatadi, bunda barcha o‘quvchilarga bir xil metod va tempda ta’lim
beriladi. Bu yondashuv differentsiyatsiyani hisobga olmaydi va ko‘pincha standartlashtirilgan
testlar bilan yakunlanadi. Zamonaviy ta’lim: Personalizatsiya va differentsiyatsiya zamonaviy
texnologiyalarning asosiy afzalliklaridan biridir. Har bir o‘quvchi o‘z qobiliyatiga va
qiziqishlariga mos tarzda bilim oladi. Masalan, zamonaviy o‘quv platformalari o‘quvchilarga
individual darajada bilim olish imkoniyatini beradi.
Faoliyat shakllari: O‘quvchilar dars
davomida ko‘pincha auditoriyada o‘tirib, eshitish yoki yozish orqali bilim oladilar. Bu usulda
o‘yin elementlari va interaktiv yondashuvlar kamroq qo‘llaniladi. Zamonaviy ta’lim: Ta'lim
jarayonida o‘quvchilarning faol ishtiroki talab qilinadi. Interaktiv o‘yinlar, guruhli ishlash,
loyihalar va gamifikatsiya usullari keng qo‘llaniladi. Masalan, STEAM texnologiyalari orqali
o‘quvchilar amaliy faoliyatga jalb qilinadi.
89
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 11-SON (YOʻITJ)
Baholash jarayoni: Baholash ko‘pincha oraliq va yakuniy testlar orqali amalga oshiriladi.
Ushbu testlar ko‘pincha o‘quvchilarning faqat bilim darajasini o‘lchashga qaratilgan bo‘lib,
ijodkorlik va muammolarni hal qilish qobiliyatlarini aniqlamaydi. Zamonaviy ta’lim: Baholash
jarayoni ko‘proq dinamik va ko‘p qirrali bo‘lib, o‘quvchilarning bilimi, ijodiy qobiliyatlari,
muloqot qilish mahorati, va jamoa bilan ishlash qobiliyatlarini baholaydi. Interaktiv testlar va
avtomatlashtirilgan baholash tizimlari yordamida natijalar tezroq olinadi.
Texnologiyalarni qo‘llash: O‘quv jarayoni odatda kitoblar, doska va ma’ruza asosida o‘tiladi.
Axborot texnologiyalaridan foydalanish minimal bo‘lib, darslar ko‘pincha kitob materiallariga
tayanadi. Zamonaviy ta’lim: Texnologiyalar ta’lim jarayonining asosiy qismiga aylanadi.
Masalan, kompyuterlar, planshetlar, interaktiv doskalar, onlayn platformalar va mobil ilovalar
keng qo‘llaniladi. O‘quvchilar masofaviy darslar va elektron materiallardan foydalanish
imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Moslashuvchanlik va qamrov: O‘quv jarayoni maktab yoki sinfda olib boriladi, dars jadvali
qat’iy belgilangan bo‘ladi. O‘quvchilar faqat dars vaqtida bilim olish imkoniyatiga ega
bo‘ladilar. Zamonaviy ta’lim: Masofaviy ta’lim va onlayn platformalar o‘quvchilarga ta’lim
olishda vaqt va joyga bog‘liq bo‘lmaslik imkonini beradi. O‘quvchilar istalgan vaqtda
o‘qituvchi bilan bog‘lanishlari yoki dars materiallarini qayta ko‘rib chiqishlari mumkin.
O‘quvchilarning qiziqishini oshirish: O‘quvchilar passiv rol o‘ynagani uchun ko‘pincha darsga
qiziqish past bo‘ladi. Faqat tinglash va yod olishga asoslangan yondashuv o‘quvchilarning
faolligini susaytirishi mumkin.Zamonaviy ta’lim: O‘quvchilarning qiziqishini doimiy ravishda
saqlab qolish uchun o‘yinlar, texnologiya va interaktiv vositalar keng qo‘llaniladi. O‘quvchilar
o‘zlari faol ishtirok etadigan jarayonlarda ko‘proq qiziqish bilan bilim oladilar.
Xulosa.
An'anaviy va zamonaviy ta'lim usullarining taqqoslashidan ko‘rinib turibdiki,
zamonaviy pedagogik texnologiyalar o‘quvchilarga bilim olish jarayonida faol ishtirok etish,
o‘z qobiliyatlariga mos ravishda o‘rganish va ta'lim jarayonini interaktiv va qiziqarli qilish
imkoniyatini yaratadi. Bu esa boshlang‘ich ta'limda o‘quvchilar bilimini oshirish va ularni
kelajak uchun tayyorlashda zamonaviy yondashuvlarning ahamiyatini oshiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Rasulov I., Yusupov B. “Pedagogik texnologiyalar” – Ushbu kitob pedagogik
texnologiyalarning nazariyasi va amaliyotini o‘rganishda yordam beradi.
2.
Murodova S. “Innovatsion texnologiyalar asosida ta'lim jarayonini tashkil etish” –
Innovatsion yondashuvlar haqida ma’lumot beruvchi darslik.
3.
Habibullayev A., Sobirova N. “Boshlang‘ich sinflarda zamonaviy pedagogik
texnologiyalar” – Boshlang‘ich ta’limdagi yangi usullar va texnologiyalarga e'tibor qaratilgan.
4.
Siddiqov A. “Pedagogik texnologiyalar asoslari” – Pedagogik texnologiyalar 2023.
5.
Axborov X. “Zamonaviy ta’lim texnologiyalari” – Boshlang‘ich va o‘rta ta’limda
qo‘llaniladigan texnologiyalar. 2024.
9. Yuldashev
S. “Interfaol usullar bilan darslarni tashkil etish” – Interfaol pedagogik usullar va ularning
ta’lim jarayoniga ta’siri.
6.
Shodmonov M. “Pedagogik va psixologik tadqiqotlar asosida ta’lim” – Zamonaviy
pedagogik yondashuvlarni psixologik jihatdan o‘rganish.
7.
Qodirov, F. "OPTIMIZATION OF TELECOMMUNICATIONS POWER SUPPLY SYSTEMS
BASED ON RELIABILITY CRITERIA." Science and innovation 2.A12 (2023): 15-20.
8.
F Qodirov. Aholiga tibbiy xizmatlar ko'rsatishning rivojlanishini iqtisodiy-matematik
modellashtirish. Scienceweb academic papers collection . 2023/1/1.
9.
F Qodirov. Zamonaviy to'lov tizimlari tahlili va elektron pul birliklari. Scienceweb
academic papers collection. 2023/1/1.
10.
Farrux Qodirov. Zamonaviy trenajyor va simulyatsiya qiluvchi dasturlarning hozirgi
kundagi ahamiyati. Scienceweb academic papers collection. 2023/1/1
90
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 11-SON (YOʻITJ)
11.
Farrux Qodirov. BUSINESS INNOVATION MODEL OF INCOME AND COSTS FROM THE
PROVISION OF MEDICAL SERVICES TO THE POPULATION. Scienceweb academic papers
collection. 2023/1/1
12.
Farrux Qodirov. ECONOMIC-MATHEMATICAL MODELING OF THE DEVELOPMENT OF
THE PROVISION OF MEDICAL SERVICES TO THE POPULATION. Scienceweb academic papers
collection. 2023/1/1
13.
Farrux Qodirov. THE PLACE OF ECONOMETRICAL MODELING OF HEALTHCARE
QUALITY IMPROVEMENT IN THE DIGITAL ECONOMY.
Scienceweb academic papers
collection. 2023/1/1
14.
Farrux Qodirov. DEVELOPMENT OF SCIENTIFIC AND TECHNOLOGICAL SYSTEM OF
MANAGEMENT OF INDUSTRIAL ENTERPRISES. Scienceweb academic papers collection.
2023/1/1
15.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "CREATION OF ELECTRONIC MEDICAL BASE WITH THE
HELP
OF
SOFTWARE
PACKAGES
FOR
MEDICAL
SERVICES
IN
THE
REGIONS." Conferencea (2022): 128-130.
16.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "IMPORTANCE OF KASH-HEALTH WEB PORTAL IN THE
DEVELOPMENT OF MEDICAL SERVICES IN THE REGIONS." Conferencea (2022): 80-83.
17.
Qodirov, Farrux. "THE ROLE OF ICT IN THE DEVELOPMENT OF HEALTH
SERVICES." RAQAMLI TRANSFORMATSIYA JARAYONIGA AXBOROT TEXNOLOGIYALARINI
JORIY ETISHDA MA’LUMOTLARNI HIMOYALASH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANI MA’RUZALAR TO’PLAMI (2022).
18.
Фаррух Қодиров. Аҳолига хизмат кўрсатиш соҳасининг моделлаштиришни
тизимли имитация қилиш. Biznes-Эксперт. Том 173. Номер №5. Страницы 102-106. Дата
публикации 2022.
19.
Farrux, Qodirov. "Foreign experience in the development of medical services to the
population." Хоразм Маъмун академияси (2022).
20.
ҚОДИРОВ,
Фаррух.
"АҲОЛИГА
СОҒЛИҚНИ
САҚЛАШ
ХИЗМАТЛАРИ
КЎРСАТИШНИНГ ИЖТИМОИЙ-ИҚТИСОДИЙ РИВОЖЛАНИШИ ТАҲЛИЛИ." AGRO
ILM (2022).
Qodirov, Farrux. "VEKTOR VA SKALYAR MAYDONLAR. GRADIYENT VA YO’NALISH BO’YICHA
HOSILA. DIVERGENSIYA VA ROTOR. SATH CHIZIQLARI. GRADIYENT MAYDONLAR.
OQIMLAR." Analytical Journal of Education a
