20
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 12-SON (YOʻITJ)
KOGNITIV MUSTAQILLIKNING MOHIYATI VA UNING
O‘QUV JARAYONIDA TUTGAN O‘RNI
Burxanov Sunnat Ulugʻbek oʻgʻli
JizPI, “Transport muhandisligi”, fakulteti tyutori
https://doi.org/10.5281/zenodo.14054759
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 1-noyabr 2024 yil
Ma’qullandi: 5-noyabr 2024 yil
Nashr qilindi: 8-noyabr 2024 yil
Ushbu
maqolada
kognitiv
mustaqillik
tushunchasining lug‘aviy ma’nosi, uni qo‘llanilish
sohalari, o‘quv jarayonidagi tutgan o‘rni va tarkibiy
tuzilishi haqida so‘z boradi. Shuningdek, talabaning
bilish jarayonida faolligi, o‘z-o‘zini o‘zgartirish, o‘z-
o‘zini rivojlantirish mustaqilliki, insonning tashqi
dunyo bilan faol o‘zaro ta’siri, shaxsning maqsadli
kompleks shakllanishi haqida so‘z boradi.
KEY WORDS
mustaqillik,
kognitiv,
jarayon, ob’yekt, bilim, faollik,
kompleks, bilish mustaqilliki, o‘z-
o‘zini
o‘zgartirish,
kognitiv
mustaqillik, axborot mustaqilliki,
ichki jarayon.
Kognitiv mustaqillikni rivojlantirish maktab yoshidagi o‘quvchilardan boshlash maqsadga
muvofiqdir, chunki insonning tashqi dunyo bilan o‘zaro ta’siri uning mustaqilliki va
mustaqilliki tufayli mumkin. Mustaqillik insonning aqliy fazilatlarini, uning mustaqilligi va
tashabbuskorligini shakllantirishning ajralmas shartidir.
Kognitiv mustaqillik pedagogik hodisa sifatida ikki tomonlama o‘zaro bog‘liq jarayondir: bir
tomondan, kognitiv mustaqillik o‘quvchining o‘zini o‘zi tashkil etishi va o‘zini o‘zi anglash
shaklidir; ikkinchi tomondan, kognitiv mustaqillik o‘qituvchining o‘quvchining bilish
mustaqillikini tashkil etishdagi alohida harakatlarining natijasi sifatida qaraladi.
Shuning uchun, kognitiv mustaqillikni belgilashda biz kognitiv mustaqillikning qaysi turi yoki
qaysi tomoni haqida gapirayotganimiz haqida tasavvurga ega bo‘lishimiz kerak. Shu bilan
birga, shuni unutmasligimiz kerakki, o‘qituvchining sa’y-harakatlarining yakuniy natijasi
o‘quvchining maxsus tashkil etilgan mustaqillikini mustaqil mustaqillikga, o‘z-o‘zini
tarbiyalash jarayoniga aylantirishdir. Shunday qilib, kognitiv mustaqillikning ikkala turi ham
bir-biri bilan chambarchas bog‘liqdir.
Bir qator tadqiqotlarda kognitiv mustaqillikni o‘rganish muammosi ijodkorlik kontekstida
ko‘rib chiqildi. Xususan, talabaning rivojlanishidagi eng muhim qonuniyatlarni L.V.
Zankovning o‘ziga xos xususiyatlari. L.V. Zankov yuqoriga e’tibor qaratmoqda umumiy
rivojlanish maktab o‘quvchilari; trening o‘tkaziladigan yuqori darajadagi qiyinchilik; o‘quv
materialining tez sur’ati; nazariy bilimlar ulushining keskin ortishi. L.V. Zankov
ta’kidlaganidek, o‘quv materialini asossiz soddalashtirish, uni o‘rganishning asossiz sekin
sur’ati va takroriy monoton takrorlash, ehtimol, maktab o‘quvchilarining intensiv
rivojlanishiga yordam bera olmaydi. O‘zgarishlar o‘quv materialini chuqurlashtirishda,
ko‘proq hajmdagi nazariy tahlillarda, talabaning nazariy tafakkurini rivojlantiruvchi
umumlashmalarda bo‘lishi kerak. Ushbu ta’lim tizimi o‘quvchilarning tafakkurini, hissiy
sohasini rivojlantiradi, materialning umumiy ma’nosini, asosiy mazmunini tushunish va
aniqlashga o‘rgatadi.
21
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 12-SON (YOʻITJ)
Ushbu maqolada biz "kognitiv mustaqillik" tushunchasining mohiyati, tarkiy tuzilishi aniqlab
beramiz va uni ixtisoslik fanlar sohasi uchun aniqlaymiz.
Kognitiv mustaqillik - bu ikki tushunchaning birlashmasidan tarkib topgan. Ya’niy "idrok"
(kognitiv mustaqillik) va "faollik".
Tizimli yondashuv nuqtai nazaridan birinchi qadam "kognitiv mustaqillik" atamasining
tarkibiy sxemasini uning tarkibiy tushunchalarini ajratib ko‘rsatish orqali kengaytirilgan
ko‘rinishini ajratib ko‘rsatishdir: "idrok", "mustaqillik", "mustaqillik" (1-rasm).
1-rasm - "Kognitiv mustaqillik" tushunchasining tuzilishi
Bilish psixologik-pedagogik kategoriya bo‘lib, bu jihatda V.Ya. Laudis ta’kidlashicha, kognitiv
mustaqillik "o‘z-o‘zini o‘zgartirish, o‘z-o‘zini rivojlantirish mustaqillikidir" [7, p. 39].
Keling, "kognitiv mustaqillik" tushunchasining ikkinchi qismiga to‘htalib o‘tamiz. Keng
ma’noda "mustaqillik" atamasi mualliflar tomonidan "shaxsning sub’ektning o‘zi tomonidan
tashkil etilgan, tartibga solinadigan va tuzilgan mustaqillikdagi funksional namoyon bo‘lishi"
deb ta’riflanadi.
T.I. Shamovaning ta’kidlashicha kognitiv mustaqillik talabaning bilish jarayonida faolligiga
sezilarli darajada ta’sir ko‘rsatadi. Xuddi shunday, biz uchinchi atama - "mustaqillik" ni tahlil
qilamiz. Ushbu atamaning talqinini beradigan ba’zi manbalarga (Ensiklopedik lug‘at,
Psixologik lug‘at) murojaat qilib, biz ta’rifni shakllantiramiz [8, 38-b].
Mustaqillik
- bu insonning tashqi dunyo bilan faol o‘zaro ta’siri bo‘lib, uning davomida
ob’ektga maqsadli ta’sir qilish tufayli u o‘z ehtiyojlarini qondiradi. Mustaqillik maqsad, vosita,
natija va jarayonning o‘zini o‘z ichiga oladi (2-rasm).
2-rasm - "Mustaqillik" tushunchasining blok diagrammasi
Tushunchaning taqdim etilgan umumlashtirilgan strukturaviy sxemasi asosida talabalarning
bilim faolligi mohiyatini aniqlashtirish mumkin [9-12].
Kognitiv mustaqillik jarayonning tarkibiy qismlariga motivasiya, o‘quv mustaqilliki va ijtimoiy
tartibga solish yordamida bilimga bo‘lgan ehtiyojdan erishish mumkin bo‘lgan natijaga qadar
shaxsiy o‘zini o‘zi harakat qilish kabilar kiradi. Quyida pedagogik olimlar tomonida kognitiv
mustaqillikga berilgan ta’riflarga to‘htalib o‘tmiz.
Kognitiv mustaqillik – “shaxsning maqsadli kompleks shakllanishi bo‘lib, u turli xil omillar
ta’sirida o‘zlashtiriladi, mustahkamlanadi va rivojlanadi: subektiv (qiziqish, qat’iyat, iroda,
motivasiya va boshqalar); ob’ektiv (atrof-muhit sharoiti, o‘qituvchining shaxsiyati, o‘qitish
texnikasi va usullari”.
faollik
Bilim
faoliyat
Kognitiv
mustaqillik
22
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 12-SON (YOʻITJ)
Kognitiv faollik - bu shaxsning zarur kasbiy bilimlarni maqsadli va ongli ravishda
egallash, kasbiy mustaqillikda doimiy ravishda o‘zini-o‘zi takomillashtirish qobiliyatida
ifodalangan ajralmas sifati.
Kognitiv mustaqillik – bu “idrok jarayoniga intellektual-emosional munosabat,
o‘rganishga, shaxsiy va qo‘shma vazifalarni bajarishga moyillik, o‘qituvchi va boshqa
o‘quvchilar bilan hamkorlikda ishlashga qiziqish, amaliy va intellektual mustaqillikga intilish
bilim taraqqiyotining dinamikasi”.
Kognitiv faollik mustaqil, tashabbuskorlik mustaqillikida namoyon bo‘ladigan shaxs
xususiyati bo‘lib, uning natijasi kasbiy kompetensiyalarning shakllanishi hisoblanadi.
Yuqorida keltirilgan ta’riflardan ko‘rinib turibdiki, kognitiv mustaqillik tushunchasining
mazmuni tadqiqot mazmuniga qarab o‘zgaradi.
Shunday qilib, birinchi va uchinchi ta’riflar pedagogika sohasiga tegishli psixologiya, bu K.A.
Abulxanova - Slavskaya, kognitiv mustaqillikni bilimlarni egallash muammosi bilan bog‘liq
holda ko‘rib chiqish [1, 2]. R.S. Nemovning asarlarida. ta’kidlashicha, har qanday kognitiv
mustaqillik nafaqat bilim, ko‘nikmalarni egallashga, balki qobiliyat, xotira va fikrlashni
rivojlantirishga qaratilgan mustaqillik shaklidir. Yangi bilimlarni o‘zlashtirish kognitiv
mustaqillikning natijasi bo‘lib, “faqatgina mustaqillik jarayonida ma’noga ega bo‘ladi” [8, 176-
b.].
Binobarin, kognitiv mustaqillik o‘quvchini bilim olishga undaydigan faollik va o‘quv
motivasiyasi bilan bog‘liq. Motivasiya qo‘llaniladigan ruhiy stress tufayli o‘quv materialini
yaxshiroq eslab qolishga yordam beradi. DA.Ginesinskiy ta’kidlaydiki, bilim tashqi ta’sir va
o‘quvchining o‘quv va kognitiv mustaqillik jarayonida ichki mustaqilliki natijasidir [6].
T.N.Bochkareva ta’kidlaganidek, "tegishli bilimlarga bo‘lgan ehtiyoj o‘quvchilarning faol
kognitiv mustaqilliki uchun zaruriy shartga aylanadi" [4, 23-b]. Kognitiv mustaqillikning
asosiy mezoni, bu holda, topshiriqni qabul qilish va bajarish (talabaning intellektual
mustaqillikining muvaffaqiyati).
Yuqoridagilarni hisobga olgan holda, zamonaviy mehnat bozorida texnika yo‘nalishi oliy ta’lim
muassasalari (OTM) bitiruvchilarining raqobatbardoshligining eng muhim shartlaridan biri
bu o‘z-o‘zini tarbiyalash jarayonining uzluksizligiga yordam beradigan yuqori kognitiv
faollikdir, deb aytish mumkin. Shularni inobatga olib biz kognitiv mustaqillikni quyidagicha
ta’riflaymiz.
Kognitiv mustaqillik
bu tegishli kasbiy kompetensiyalarga ega bo‘lgan, axborot
kommunikasion texnologiyalarni o‘zlashtirgan hamda kamida bitta horijiy tilni biladigan
talabaning intellektual mustaqillikini tushunamiz.
Biz texnika yo‘nalishi OTM lari yo‘l muhandisligi yo‘nalishi talabalari va ixtisoslik fanlari
o‘zlashtirish jarayoniga kognitiv mustaqillikning yuqoridagi ta’riflarini qo‘llaymiz.
Avtomobil yo‘llarini loyihalash fanini o‘qitish jarayonida talabalarning kognitiv mustaqilliki
ostida biz shaxsiy yoki guruh ishida avtomobil yo‘llarini loyihalash bo‘yicha o‘quv vazifalarini
o‘rganish va bajarishga tayyorlikda ifodalangan kognitiv jarayonga kognitiv-psixologik
munosabatni tushunamiz. Amaliy va intellektual mustaqillikga qiziqishning ortishi, bu fanni
o‘qitish samaradorligini belgilaydi.
Shuni ta’kidlash kerakki, bo‘lajak muhandis shaxsining shakllanishi texnikumda amalga
oshiriladi, shuning uchun avtomobil yo‘llarini loyihalash fanini o‘rganish jarayonida
talabalarning xatti-harakati, ularning bilim faolligi fanlararo modullarga prognoz qilinadi va
ular orqali.
M.A. Vikulinaning ishida kasbiy ta’lim jarayonida talaba xatti-harakatlarining uch turini
aniqladi [5].
Keling, avtomobil yo‘llarini loyihalash fanini o‘rganish jarayonida kognitiv mustaqillikning
mohiyati nuqtai nazaridan ushbu turdagi xatti-harakatlarning qiyosiy tahlilini keltiramiz (1-
jadval).
23
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 12-SON (YOʻITJ)
1-jadval
Avtomobil yo‘llarini loyihalash fanini o‘rganish jarayonida o‘quvchilarning xatti-
harakatlarining turlari
Xu
lq
-a
vo
r
tu
ri
O‘rganishga munosabat
Kasbga yo‘naltirish
1
Avtomobil yo‘llarini loyihalash
fanini o’qitishning maqsad va
vazifalariga keng yondashish
Talaba o‘zining keng ixtisosligi va ko‘p qirrali
kasbiy tayyorgarligi tufayli o‘z kasbiy
mustaqillikida AKT kompetensiyalaridan
foydalanish imkoniyatini ko‘radi.
2
Avtomobil yo‘llarini loyihalash
fanini o‘qitishning maqsad va
vazifalariga yuqori darajada
ixtisoslashgan yondashuv
Talaba ayrim mavzularni chuqur o‘rganish
orqali avtomobil yo‘llarini loyihalash bo‘yicha
o‘quv dasturining ko‘lamini kengaytiradi. U
AKT vakolatlaridan faqat o‘z kasbiy
mustaqillikining aniq, yuqori ixtisoslashgan
sohasida foydalanish imkoniyatini ko‘radi.
3
Avtomobil yo‘llarini loyihalash
fanidan o‘quv rejasi doirasida
bilimlarni o‘zlashtirish va
ko‘nikmalarni egallash.
Talaba o‘quv dasturi doirasida yuzaki
bilimlarni ko‘rsatadi. U o‘z kasbiy
mustaqillikida AKT kompetensiyalaridan
foydalanish imkoniyatini ko‘rmaydi.
1-jadvaldan ko‘rinib turibdiki, avtomobil yo‘llarini loyihalash darslarida o‘quvchilarning har
bir xulq-atvori turi uchun o‘quvchilarning kelajakdagi kasbida ushbu fanning ahamiyatini
bilishlariga va talabalarning bilim faolligini rivojlantirishga qarab o‘rganishga bo‘lgan
munosabat modeli mavjud.
Texnik maktabda avtomobil yo‘llarini loyihalash fanini o‘qitish jarayonida aniqlangan xulq-
atvor tipologiyalarini (1-jadval) hisobga olgan holda talabalarning bilim faolligi
konsepsiyasining mohiyatini aniqlab olaylik [10-14].
Talabalarning bilim faolligi
- bu ta’lim mustaqilliki motivasiyasi, ijtimoiy tartibga solish
(ularning xususiyatlari va xulq-atvori tipologiyasini hisobga olgan holda) yordamida
insonning o‘z-o‘zini harakati (avtomobil yo‘llarini loyihalash bo‘yicha bilimga bo‘lgan
ehtiyojdan erishish mumkin bo‘lgan natijagacha) jarayonining integral tarkibiy qismidir.
Uning namoyon bo‘lishini aks ettiruvchi natijasiga, har safar bilishning yangi motivini yaratadi.
Kognitiv situasion faollik asosan avtomobil yo‘llarini loyihalash asosiy fan bo‘lmagan
mutaxassislik talabalarida kuzatiladi (masalan, qandolatchi oshpazlar, oziq-ovqat ishlab
chiqarish texnologlari, ofisiantlar, barmenlar). Amaliyot shuni ko‘rsatadiki, bunday talabalar
loyihalash kursi bilan bog‘liq holda o‘z ta’lim maqsadlaridan xabardor emaslar, ular
o‘zlarining kasbiy mustaqillikida axborot kompetensiyalarini keyingi qo‘llash imkoniyatlarini
anglamaydilar, ular uchun 3 kognitiv mustaqillik jarayonida xulq-atvor turi.
Bu holatda motiv mavzuga bo‘lgan ta’limiy qiziqish, o‘quv materialining "yangiligi" yoki
darsga ijobiy - hissiy, ishchi munosabatdir. Motivatsiya turida tashqi ko‘rinish ustunlik qiladi:
yomon belgi uchun jazodan qo‘rqish. Operatsion komponent diqqatni jamlash, ilgari
yodlangan materialni takrorlash, elementar aqliy operatsiyalar kabi vazifani bajarish uchun
zarur bo‘lgan minimal tayyorgarlik ko‘nikmalari shaklida taqdim etiladi.
Kognitiv mustaqillikning tizimli darajasi talabaning o‘quv maqsadlaridan xabardorligi bilan
tavsiflanadi, u o‘z kasbiy mustaqillikida axborot vakolatlaridan foydalanish imkoniyatini
ko‘radi, lekin faqat yuqori ixtisoslashgan sohada (masalan, elektron jadvallarda ovqatlanish
24
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 12-SON (YOʻITJ)
hisoblarini tuzish), u faol kognitiv mustaqillik jarayonida 2 xulq-atvor turi bilan tavsiflanadi
[11-16].
Shunday qilib, oldingi, vaziyatli darajadagi talabaning bilish faolligining tuzilishi yanada
rivojlanadi: o‘quv qiziqishi o‘quv materialining mazmuniga barqaror kognitiv qiziqishga
aylanadi, hissiy kayfiyat mavzuga umumiy ijobiy munosabatda qayta tug‘iladi.
Operasion komponent informatika bo‘yicha asosiy bilim, ko‘nikma va malakalarni qo‘shadi,
talabalar o‘z-o‘zini baholash qobiliyatini egallaydi.
Talabaning bilish faolligini rivojlanishining ijodiy darajasida tashqi motivasiyani
(bajarilmagan vazifalar uchun baholar bo‘yicha jazolash qo‘rquvi) ichki motivasiyaga
(talabaning o‘quv maqsadlarini qayta ko‘rib chiqish va ta’limning shaxsiy ahamiyatini anglash)
o‘zgarishi mavjud. Talaba savollar va o‘quv maqsadlarini belgilashda mustaqillikni namoyon
qiladi; yangi vazifalarni belgilashda tashabbus ishlab chiqiladi, muammolar va ularni hal qilish
usullari o‘z-o‘zini rivojlantirish orqali. Bunday talabalar o‘zlarining kasbiy mustaqillikida
axborot kompetensiyasidan foydalanishning keng istiqbolini ko‘rishadi, buning natijasida ular
kognitiv mustaqillikda 1-xulq-atvor turini amalga oshiradilar.
M.A. Altuxovaning fikricha, "talabaning ma’lumotni idrok etish, tushunish, baholash bilan
bog’liq universal o’quv mustaqillikini amalga oshirish qobiliyati kognitiv mustaqillikning
operasion komponentining asosiy minimalini tashkil qiladi" [3, 171-b].
Yuqoridagilardan kelib chiqqan holda, talabaning bilish faolligi rivojlanishi va axborot
kompetensiyalariga ega bo‘lish o‘rtasida ikki tomonlama bog‘liqlik mavjud degan xulosaga
kelishimiz mumkin. Axborot kompetensiyalari talabalarning bilish faolligini rivojlantirishning
muhim omili bo‘lib xizmat qiladi. Biroq, bu kompetensiyalarni egallash informatika kursini
o‘qitish jarayonida sodir bo‘ladi, shuning uchun talaba darsda qanchalik faol o‘zini namoyon
qilsa, uning shakllanishi jarayoni shunchalik muvaffaqiyatli bo‘ladi.
Talabaning bilish faolligini rivojlantirish nuqtai nazaridan texnik maktabda informatika fanini
o‘qitish jarayonini tashkil etish (o‘z-o‘zini rejalashtirilgan darajaga ko‘tarish) psixologik va
pedagogik xususiyatlarni hisobga olgan holda mos o‘quv qo‘llanmalarini tanlashni talab qiladi.
talabalar soni [13-15].
Shunday qilib, texnik maktab o‘quvchisining avtomobil yo‘llarini loyihalash fanini o‘rganish
jarayonida kognitiv mustaqilliki konsepsiyasining mohiyati quyidagicha:
ta’lim mustaqillikini rag‘batlantirish, ijtimoiy tartibga solish (ularning xususiyatlari va xulq-
atvori tipologiyasini hisobga olgan holda) yordamida shaxsning o‘z-o‘zini harakati
jarayonining integral tarkibiy qismi (avtomobil yo‘llarini loyihalash bo‘yicha bilimga bo‘lgan
ehtiyojdan erishish mumkin bo‘lgan natijagacha). Uning namoyon bo‘lishining refleksli
natijasi, har safar bilish uchun yangi motivni yaratadi. Uning asosida va talabalarning xulq-
atvori tipologiyasini hisobga olgan holda, talabaning bilish faolligini rivojlantirish uchun uch
darajali tuzilma ishlab chiqilgan.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati
1. Bulxonova, K.A. Psixologiya va shaxs ongi (Haqiqiy shaxsning metodologiyasi, nazariyasi
va tadqiqoti muammolari): Tanlangan psixologik ishlar. - M.: “Amaliy psixologiya instituti”
nashriyoti; Voronej NPO "MODEK", 1999. - 224 p.
2. Abulxonova - Slavskaya, K.A. Hayot strategiyasi [Matn] / K.A. Abulxanova - Slavskaya. - M.:
Fikrlash, 1991. - 360 b.
3. Altuxova, M.A. Axborot kompetensiyalari jismoniy madaniyat oliy o'quv yurti
talabalarining bilim faolligini rivojlantirish asosi sifatida.Vestnik ChGAKI. 2014. - 2-son (38).
URL: https://cyberleninka.ru/ (kirish sanasi: 02.06.2018).
4. Bochkareva, T.N. Universitet talabalarining kognitiv mustaqilliki psixologik-pedagogik
muammo sifatida//SISP.-2017.-No1. URL: https://cyberleninka.ru/ (kirish sanasi:
27.06.2018).
25
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 12-SON (YOʻITJ)
5. Vikulina, M. A. Talabalarning kognitiv mustaqilliki: monografiya / M. A. Vikulina, S. N.
6. Ginetsinskiy, V.I. Nazariy pedagogika asoslari: 167-darslik [Matn] / V.I. Ginetsinskiy. -
Sankt-Peterburg: Sankt-Peterburg davlat universiteti nashriyoti. 1992. - 154 b.
7. Lyudis, V.Ya. Talabalarning o'quv mustaqillikini shakllantirish [Matn] / Lyudis V.Ya. - M.:
Moskva davlat universiteti nashriyoti, 1989. - 239 p.
8. Shamova, T.I. Maktab o'quvchilarining ta'limini faollashtirish [Matn] / T.I. - 208 b.
9. Askarov, I. B (2017). The main stages of preparing future vocational education teachers
for research activities.
Eastern European Scientific Journal
, (5).
10. Askarov, I. B. (2017). Management and planning of the process of formation of research
skills and abilities of future teachers of vocational education. School of the Future, (2), 10-15.
11. Askarov, I. B. (2017). Basic approaches and principles of preparing future vocational
education teachers for research activities. Current Research in the Modern World, (2-6), 25-
32.
12. Askarov, I. B. (2016). Preparation for research activities of the future teacher of vocational
training. In Teaching Excellence (pp. 39-42).
13. Аскаров, И. Б. (2017). Управление и планирование процессом формирования
исследовательских умений и навыков будущих преподавателей профессионального
образования.
Школа будущего (2)
, 10-15.
14. Аскаров, И. Б. (2016). Подготовка к исследовательской деятельности будущего
педагога профессионального обучения. In
Педагогическое мастерство
(pp. 39-42).
15. Nilufar, A., & Askarov, I. Vacuum Method for Assessing the State of the cylinder-piston
group and predicting the residual life by the Clas device.
16. Аскаров, И. Б., & Умиров, И. И. (2021). Технологии, методы и средства электронного
обучения.
Academic research in educational sciences
,
2
(CSPI conference 1), 459-464.
17. Daniyarovna, HS (2021). The Contents of Students' Independent Education and Methods
of Implementation.
Journal of Psychology and Education
,
58
(2), 1445-1456.
18. Iskandarovich, UI (2021). Theoretical Fundamentals of Introduction of Electronic
Educational Tools to the Educational Process. Central asian journal of theoretical & Applied
sciences, 2 (1), 1-7.
19. Umirov, I. (2021). Pedagogical and psychological factors of using e-learning tools in the
educational process.
Academic research in educational sciences
,
2
(2).
20. Umirov, I., & Xamrakulov, Yo. (2021). Peculiarities of e-learning and their comparative
analysis.
Society and Innovations
,
2
(10 / S), 555-560.
