185
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 12-SON (YOʻITJ)
KONSERVA ÒNIMLERIN ISLEP SHIǴARIW
TEXNOLOGIYASÍNÍŃ BASQÍSHLARÍ
Urakbaev Abdusamad
Berdaq atındaǵı QMU Ximiya- texnologiya fakulteti Azıq-awqat
texnologiyası qánigeligi studenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14190050
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 16-noyabr 2024 yil
Ma’qullandi: 18-noyabr 2024 yil
Nashr qilindi: 20-noyabr 2024 yil
Bul maqalada konserva ónimlerin islep shıǵarıw
texnologiyası haqqında tolıq maǵlıwmatlar berilgen.
Maqala konserva tayarlaw proceslerin bir neshe
basqıshlarǵa ajıratıp túsindiredi, atap aytqanda, shiyki
zattı tayarlaw, sterilizaciya, qadaqlaw, qaqpaq jabıw,
hám ónimdi saqlaw hám de tarqatıw. Hár bir
basqıshdıń òzine tàn qásiyetleri, ónim sapasına tásiri
hám saqlanıw múddetin uzaytırıw ushın qollanılatuǵın
metodlar keltirilgen. Sonıń menen birge, maqalada
konserva islep shıǵarıw tarawındaǵı zamanagóy
innovaciyalar hám texnologiyalıq jańalıqlar, mısalı,
nano-texnologiya hám mikrofiltraciya sıyaqlı usıllardıń
áhmiyeti haqqında da sóz baradı. Konserva ónimlerin
óndiristiń aktual tárepleri hám texnologiyalıq
processlerdi rawajlandırıwdıń keleshektegi rejeleri
kórip shıǵılǵan.
KEY WORDS
Konserva
,texnologiyalıq
processler,
sterilizaciya,
blansirovka, qadaqlaw, vakuumlı
qadaqlaw, saqlaw hám saqlanıw
múddetleri, insan den-sawlıĝına
qàwipsizligi,
innovaciyalıq
texnologiyalar,
nano-
texnologiyalar,
azıq-awqat
sanaatı, ónim sapasın saqlaw,
ekologiyalıq
taza
qadaqlaw,
mikrofiltraciya,
azıq-awqat
qawipsizligi, pasterizaciya, saqlaw
sharayatları, azıq-awqat ónimleri
sterilizaciyası
Konserva ónimleri házirgi kúnde dúnyada keń tarqalǵan hám ańsat saqlanatuǵın azıq-awqat
ónimleri retinde tutınıladı. Olar hár qıylı palız eginleri, miyweler, gósh, balıq, sút ónimleri hám
basqa túrli azıq-awqat ònimlerin óz ishine aladı. Konserva ónimlerin islep shıǵarıw
texnologiyası júdá quramalı bolıp, ónimniń sapası hám saqlanıw múddetin támiyinlewge
qaratılǵan bir qatar processlerden ibarat esaplanadı. Bul maqalada konserva islep shıǵarıw
texnologiyasınıń tiykarǵı basqıshları, onıń innovaciyaları hám qarıydar ushın paydaları
haqqında tolıq maǵlıwmatlar berilgen.
Shiyki ònim tayarlaw.Konserva óndirisiniń birinshi basqıshı-bul shiyki òzim tayarlaw.Ónimler
hár qıylı túrde bolıwı múmkin, mısalı, palız eginleri, miyweler, gósh yamasa balıq. Shiyki onim
tayarlawda onıń tazalıǵı hám sapasına úlken itibar beriledi. Shiyki onim yamasa ónimler,
ásirese, palız eginleri hám miyweler, kerekli muǵdarda juwıladı. Bul process mikroblar hám
pesticidler sıyaqlı zıyanlı elementlerdi alıp taslawǵa járdem beredi.
Ónimler kerekli ólshemlerge kesiledi yamasa qáliplestiriledi. Mısalı, palız eginleri dóńgelek
yamasa kubik formasında kesiliwi múmkin. Kesiw processinde ónimniń dúzilisi hám estetik
kórinisi de zárúrli bolıp tabıladı.
186
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 12-SON (YOʻITJ)
Blansirovka - bul palız eginleri yamasa miywelerdi qısqa múddet dawamında qaynaĝan
suwda yamasa puwda qaynatıw procesi bolıp tabıladı. Bul process ónimniń vitaminlerin
saqlap qalıw, onıń reńin jaqsılaw hám mikroorganizmlerdi joq etiw ushın ámelge asırıladı.
Sterilizaciya processi konserva ónimlerin mikroblardan, atap aytqanda, zıyanlı
bakteriyalardan tazalaw hám saqlanıw múddetin uzaytırıw ushın ámelge asırıladı. Ónimlerdi
sterilizaciya qılıw processinde ıssılıq qollanıladı, bul mikroorganizmlerdiń rawajlanıwın
toqtatadı hám ónimniń sapasın saqlawǵa járdem beredi.
Ónimler ıdıslarǵa jaylastırılĝannan keyin, olar joqarı temperaturada (80-100°C)
qızdırıladı. Bul process ádette 10 nan 30 minutqa shekem dawam etedi. Temperatura hám
waqttıń tuwrı ornalasıwı ónimniń sapasın saqlawǵa, bıraq oĝan salmaqlı zıyan jetpewin
támiyinlewge járdem beredi.
Pasterizaciya processinde,àsirese, 60 -85°C temperaturada sterilizaciya ámelge
asırıladı,bul bolsa ónimniń dúzilisi hám dàmine minimal zıyan jetkizedi.Autoklavlaw
processinde bolsa joqarı basım hám joqarı temperatura birgelikte qollanıladı.
Konserva islep shıǵarıw procesiniń zárúrli basqıshı bul qadaqlaw bolıp tabıladı. Ónimler
tuwrı qadaqlanbasa, olar demde aynıwı múmkin. Sol sebepli qadaqlawdıń joqarı sapasın
támiyinlew zárúr.
Ónimler ıdıslarǵa jaylastırılĝannan keyin, ıdıslar tazalanǵan hám sterilizaciya etiliwi
kerek. Bankalar, shiysheler, plastmassa qutılar sıyaqlı hár qıylı ıdıslar qollanıladı.Ónimlerdi
ıdıslarǵa jaylastırıladı jáne onıń ústine suyıqlıq (sirke, duzlı suyıqlıq yamasa miywe sherbeti)
qosıladı. Bul suyıqlıq ónimdi qorǵaydı jáne onıń uzaq múddet saqlanıwına járdem beredi.
Ídıstaǵı hawanı shıǵarıw ushın vakuum qurılmaları qollanıladı. Bul processtiń maqseti -
ónimlerdiń ishki sharayatların maksimal dárejede saqlaw jáne onıń zıyanlı bakteriyalar
menen tásirin kemeytiw bolıp tabıladı.
Konserva ónimleri arnawlı jabıw sistemaları járdeminde bekkem jabıladı. Bul qaqpaqtıń
ústinde basım qollanıladı yamasa ıssılıq járdeminde qaqpaqtı bekkem jabıw ámelge asırıladı.
Qaqpaqtı jabıw procesi jergilikli hám xalıq aralıq sanitariya standartlarına say bolıwı kerek.
Sterilizaciya processinen keyin, ónimler arnawlı suwıtıw úskeneleri arqalı suwıtıladı.
Suwıtıw procesi ónimniń sapasın saqlawda, onıń ózgeriwin aldın alıwda járdem beredi.
Tayar konserva ónimleri saqlaw bazalarına jaylastırıladı. Olar waqıtında satıwǵa
shıǵarıladı yamasa qarıydarlarǵa jetkiziledi. Ónimler saqlanatuǵın jaylar temperatura hám
ıǵallıqtı basqarıw ushın tuwrı sharayatlarǵa beyimlesken bolıwı kerek. Konserva ónimleri
tómen temperaturada (10 -20°C) hám qurıtılǵan orınlarda saqlanıwı kerek.
Konserva ónimlerin islep shıǵarıw texnologiyası turaqlı túrde jańalanıp baradı. Jańa usıllar
hám úskeneler islep shıĝılıp atır, bul bolsa ónimler sapasın jáne de asırıwǵa múmkinshilik
beredi. Mısal ushın, nano-texnologiya hám mikrofiltraciya texnologiyaları járdeminde
ónimlerdiń saqlanıw múddetin uzaytırıw hám olardıń paydalı qásiyetlerin saqlaw múmkin.
Sonıń menen birge, ekologiyalıq taza hám azıq-awqat qawipsizligin támiyinlew ushın
biologiyalıq konservantlar hám jańa túrdegi qadaqlaw materialları keńeyip barmaqta
Juwmaq
Konserva ónimlerin islep shıǵarıw texnologiyası quramalı hám kóp basqıshlardan ibarat bolıp,
hár bir basqıshta joqarı sapalı ónim islep shıǵarıw ushın itibarlılıq penen islew zárúr. Bul
texnologiyalar dawamlı túrde rawajlanıwlanıp barıwı, qarıydarlardı sapalı hám uzaq múddet
saqlanatuǵın azıq-awqat ónimleri menen támiyinlewge múmkinshilik beredi. Konserva
187
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 12-SON (YOʻITJ)
ónimleriniń ayrıqshalıǵı, olardı islep shıǵarıw procesiniń quramalılıǵı hám innovaciyalıq
jantasıwlar arqalı, bul tarawdıń taǵı da rawajlanıwlar hám jetiskenlikler kútilmekte.
Paydalanılĝan àdebiyatlar:
1. Kuzmin, V.I. (2017). Pishirish va konserva mahsulotlarini ishlab chiqarish texnologiyasi.
Tashkent: O'zbekiston Milliy Universiteti Noshirlik.
2. Ibragimov, A. (2019). Oziq-ovqat sanoatida yangi texnologiyalar. Toshkent: O'zbekiston
Fanlar Akademiyasi.
3.Kurbanbayeva, G. . (2023). Innovative ways of increasing grain productivity in the
agriculture. Journal of Agriculture & Horticulture, 3(9), 21–24. Retrieved from
https://internationalbulletins.com/intjour/index.php/jah/article/view/1332
4.Kurbanbaeva Gulshad, & Askarova Khurshida. (2024). Grain and grain structure. American
Journal
of
Applied
Science
and
Technology,
4(03),
29-
33.
https://doi.org/10.37547/ajast/Volume04Issue03-06
5. Kurbanbaeva , G. ., & Dauletiyarova , M. (2024). Qoraqalpog’iston respublikasida
biostimulyatorlarni boshoqli don ekinlarga qo’llash va hosildorligini oshirish. Евразийский
журнал академических исследований, 4(4), 146–151.
https://doi.org/10.37547/ajast/Volume04Issue03-06
6. Kurbanbayeva Gulshad Sarsenbaevna, & Kosbergenova Bibinaz Muratbaevna. (2022).
Nutritional quality of high-yielding cereals in karakalpakstan.
Web of Scientist: International
Scientific Research Journal
,
3
(5), 1182–1185.
https://doi.org/10.17605/OSF.IO/ZD2VY
7. Kurbanbaeva Gulshad Sarsenbaevna, & Masharipova Bahor Ixtiyor qizi. (2023). Additives
added to bakery products.
Intent Research Scientific Journal
,
2
(5), 162–166. Retrieved from
https://intentresearch.org/index.php/irsj/article/view/113
8. Kurbanbaeva Gulshad, & Askarova Khurshida. (2023). Grain raw materials and their
classification.
Intent Research Scientific Journal
,
2
(5), 61–64. Retrieved from
