123
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 12-SON (YOʻITJ)
SHÍǴÍS ELLERINIŃ MAZALÍ SHIRINLIKLERI HAQQÍNDA
MAǴLÍWMATLAR.
Durısjanova Nesibeli
Qaraqalpaq Mámleketlik Universiteti Azıq-awqat texnologiyası 3 kurs
studenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14170460
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 9-noyabr 2024 yil
Ma’qullandi: 10-noyabr 2024 yil
Nashr qilindi: 15-noyabr 2024 yil
Maqalada
Shıǵıs elleriniń milliy qásiyetlerine hám
tábiyatına sáykes bolǵan konditer ónimleri shıǵıs
shirinlikleri dep atalıwı, olarǵa tiykarınan ónim túrine
qarap biraz muǵdarda may, máyek, jańǵaqlar, maylı
tuqımlardıń dánesi, qurǵaq miyweler, boyawlar,
qıshqıllar hám aramat dám beriwshi zatlar qosıp
tayarlanatuǵını haqqında keń kólemde maǵlıwmatlar
berilgen. Sonıń ishinde nabat tayarlaw izbe-izilikte
qollanılatuǵın texnologiyası keń turde keltirilgen.
KEY WORDS
qattı, amorf,boyaw, jańǵaq, vanilli
qant-pendir, parvarda, erik dáneli
kondalat, goroxlı konditer ónimi,
nabat, gunjili kozinak, shimishke
kozinak, badamlı grilyaj
Shıǵıs elleriniı milliy qásiyetlerine hám tábiyatına sáykes bolǵan konditer ónimleri shıǵıs
shirinlikleri dep ataladı.Olarǵa tiykarınan ónim túrine qarap biraz muǵdarda may, máyek,
jańǵaqlar, maylı tuqımlardıń dánesi, qurǵaq miyweler, boyawlar, qıshqıllar hám aramat dám
beriwshi zatlar qosıp tayarlanadı. Sol sebepli bul ónimler joqarı azıqlıq bahalıqqa iye. Shıǵıs
shirinlikke keń assortimentte islep shıǵarıladı. Islep shıǵarılıw usılları, qollanılatuǵın shiyki
ónim quramına hám mazalı qásiyetlerine qarap bul ónimlerdi shártli tárizde úsh tiykarǵı:
karamel tárizli, jumsaq konfet tárizli hám unlı toparlarǵa ajıratıw múmkin.
Karamel tárizli shıǵıs shirinlikleri.
Bul ónimler karamelge uqsap qattı, amorf dúziliske
iye. Karamel tárizli shıǵıs shirinliklerine tómendegiler kiredi: (mindallı) badamlı kozinak,
funduk jańǵaqlı kozinak, erik dáneli kozinak, jer jańǵaqlı kozinak, gunjili kozinak, aygabaǵar
kozinak, badamlı grilyaj, quyma badam, quyma jańǵaq, qantta quwırılǵan erik, dánelerdiń
yadrosı, qantta quwırılǵan erik, dáneleriniń yadrosı, qantta quwırılǵan jer jańǵaq, vanilli qant-
pendir, parvarda, erik dáneli kondalat, goroxlı konditer ónimi, nabat hám basqalar.
Kozinaklar.
Bul ónimlerdiń 1 tonnasın tayarlaw ushın 550 kg ǵa shekem túrli
jańǵaqlar yamasa gúnji tuqımı, ayǵabaǵar dáneleri jumsaladı. Tayar ónimler karamel massası
hám maydalanǵan jańǵaq dáneleri yamasa ayǵabaǵardıń pútin dánesi yamasa gúnji
dánelerinen payda bolǵan qattı shiyshe tárizli, kvadrat yamasa romb kórinisindegi formasına
iye. 1 kg da keminde 50 dana kozinak boladı. Kozinak ıǵallıǵı 2-4%. Qollanılatuǵın jańǵaqlar
yamasa tuqımlar túrine qarap kozinakler badamlı, gúnjili, hám basqa túrleride boladı.
Parvarda-peshak
Orta Aziya respublikalarında keń tarqalǵan ónim bolıp, jaqsı
sozılǵan karamel massasınan tayarlanadı. Kvadrat jastıqsha formaǵa iye. Aq reńli, mayda
kristallı dúziliske iye. 1 kg da keminde 160-200 dana parvarda boladı, ıǵallıǵı-3,0%-1,0%.
124
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 12-SON (YOʻITJ)
Nabat tayarlaw texnologiyası.
Nabat-saxarozanıń kishiden úlkenge shekem, tegis,
tınıq, jipte payda bolǵan kristallar,ıǵallıǵı-0,7% ten aspaydı. Ónim túrli diametrdegi tsilindr
tárizli yamasa konus tárizli formaǵa iye. Qanttıń toyınǵan eritpesin (siropın) áste-aqırınlıq
penen suwıtılǵanda júdá toyınǵan eritpe payda boladı, onnan bolsa saxaroza kristalları
ajıralıp, kristalizatorda tartılǵan jipler átırapında belgili formanı payda etedi. Eger jipler
gorizontal jipte tartılǵan bolsa, nabat tsilindr tárizli formaǵa, vertikal tegislikte tartılǵan
bolsa-konus tárizli formaǵa iye boladı.
Nabat qant yamasa karamel ornına qollanıladı. Jaǵımlı mazalı dámli hám shıraylı sırtqı
kóriniske iyeligi sebepli aymaqlıq turǵınlardıń nabatqa talabı júdá úlken (kóp). Nabat den-
sawlıq ushın paydalı qásiyetlerge iye, degen pikirler turǵınlar (adamlar) arasında keń
tarqalǵan.
Nabat-kristallanǵan qumsheker bolıp Ózbekstannıń milliy shirinligi esaplanadı.
Bul shirinlik pútkil dunyada tayarlanadı. Ózbekstanda nabat shirinlik hám dári dep
ataladi.
Nabat ónimleri Ózbekstan bazarında salmaqlı orındı iyeleydı. Bul shirinlik
qádimgi retseplerdi biletuǵin qánige adamlar tárepinen tayarlanadı. Sebebi nabattı
aziq-awqat sanaatı karxanalarda islep shıgarıw jolga qoyılmagan. Nabattıń kinva-
shekeri, nabat, nabat hám ápiwayı sheker degen turleri bar.
125
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 12-SON (YOʻITJ)
Nabattıń quramında boyawlar hám ximiyaliq qosimtalar joq. Ónimniń tiykarǵi
bólegi , tıykarinan nabat tayarlawda júzim sherbeti yamasa konsentrlengen sheker
eritpesi ( sirobi ) isletiledi.
Nabat shirinligi qaynatılganda arnawlı jipler atirapında
kristallanadı. Qaynatıw waqtına qarap har túrli reńlerde bolıwı mumkin. Sarǵish-aqtan,
bawirreńge shekem pisiw waqtı qansha uzaq bolsa, nabattıń reńi sonsha toq reńde
boladı.
Nabattıı quramında fruktoza 40%, glyukoza 60% ten ibarat. Eger basqa qosımshalar
payda bolsa navat tabiyiy ónim emes bolıp esaplanadı..
Nabat kóbinshe kók shay menen birge paydalanıladı. Ózbek hám qaraqalpaq xalqıda bul
usıldı eń paydalı dep biledi. Nabat suyıqlıqqa batırıladı hám kristallar erigende ishiledi.
Juwmaqlaw ;
Nabat ónimi paydalı qásiyetlerge iye hám kóplep keselliklerdi emlewde
qollanıladı. Ol bronxit, angina, anemiya hám xronikalıq sharshawǵa qarsı gúresiwge járdem
beredi, isiniw proceslerin saplastıradı hám laktaciyaǵa járdem beredi, sonıń ushın kóbinese
emiziwshi analarǵa navat penen shay ishiw usınıs etiledi. Sonday-aq, ortasha muǵdarda as
siniriw sisteması, júrek hám qan tamırlarına unamlı tásir etedi. Durıs, tek ǵana tábiyǵıy
ingredientlerden tayarlanǵan navattan payda alıw múmkin ekenligin eske alıw kerek. Shigis
qantına tek ǵana jeńil profilaktikalıq qural sıpatında qaraw kerek, ol salamat awqatlanıw hám
óz organizmine itibarlı qatnasta bolıwı kerek.
Paydalanılg`an a`debiyatlar
1.
M. G. Vasiev, I. B. Isabaev, M.T. Kurbanov.Qandolar mahsulotlarin ishlab chiqarish
texnologiyası .Darslik«O’ZBEKSTAN» baspaxanası, 2003 j
2.
Vasiev M.G. Xaydar – Zade L.N. Konditer o`nimlerinin` texnologiyası. Maruzalar mat`ni. –
Buxara. Muallif 2000-369 bet.
3. Kurbanbayeva, G. . (2023). Innovative ways of increasing grain productivity in the agriculture. Journal
of Agriculture & Horticulture, 3(9), 21–24. Retrieved from
https://internationalbulletins.com/intjour/index.php/jah/article/view/1332
4.Kurbanbaeva Gulshad, & Askarova Khurshida. (2024). Grain and grain structure.
American Journal of Applied Science and Technology, 4(03), 29-
33.
https://doi.org/10.37547/ajast/Volume04Issue03-06
5. Kurbanbaeva , G. ., & Dauletiyarova , M. (2024). Qoraqalpog’iston respublikasida biostimulyatorlarni
boshoqli don ekinlarga qo’llash va hosildorligini oshirish. Евразийский журнал академических
исследований, 4(4), 146–151.
