95
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 14-SON (YOʻITJ)
TA’LIM JARAYONIDA TALABALARNING TANQIDIY
FIKRLASH KO‘NIKMALARINI TAKOMILLASHTIRISHDA
“MUNOZARA” VA “GURUH BILAN ISHLASH”
TEXNOLOGIYALARI
Nazarov Toshpo‘lat Boshbek o‘g‘li
Maktab menejmenti kafedrasi o‘qituvchisi, JDPU
toshpolatnazarov@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14293633
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:29-noyabr 2024 yil
Ma’qullandi: 1-dekabr 2024 yil
Nashr qilindi:7-dekabr 2024 yil
Ushbu maqolada talabalarning tanqidiy
fikrlash ko‘nikmalarini takomillashtirishda hozirgi
zamon pedagogikasining eng ilg‘or ta’lim
texnologiyalaridan bo‘lgan “munozara” va “guruh
bilan ishlash” texnologiyasining mazmun-mohiyati,
ta’lim jarayonidagi ahamiyati, talabalarning
tanqidiy
fikrlash
ko‘nikmalarini
takomillashtirishdagi amaliy ahamiyati haqida
so‘z boradi.
tanqidiy fikrlash, munozara,
guruh bilan ishlash, texnologiya,
pedagogik
usullar,
tanqidiy
fikrlashni rivojlantirish usullari.
Kirish.
Zamonaviy ta’lim muassasalarida talabalar o‘zlarining tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini
rivojlantirishlari muhim ahamiyatga ega. Tanqidiy fikrlash - bu ma’lumotlarni tahlil qilish,
mantiqiy xulosalar chiqarish va mustaqil qarorlar qabul qilish qobiliyatidir. Ushbu
ko‘nikmalar talabalarga murakkab muammolarni hal qilishda va hayotda duch keladigan turli
vaziyatlarda o‘z pozitsiyalarini himoya qilishda yordam beradi. Ta’lim jarayonida “munozara”
va “guruh bilan ishlash” kabi texnologiyalar orqali talabalar o‘zlarining tanqidiy fikrlash
ko‘nikmalarini takomillashtirishlari mumkin.
“Munozara” va “guruh bilan ishlash” texnologiyalari ta’lim jarayonida qo‘llaniladigan
pedagogik usullardir.
Munozara texnologiyasi, o‘quvchilarning fikrlashini rivojlantirish va ularni turli qarashlarni
tahlil qilish hamda mustaqil xulosalar chiqarishga undaydigan interaktiv muhit yaratishga
qaratilgan. Bu jarayonda talabalar o‘z fikrlarini ifoda etish, boshqalar fikrini tinglash va
munozarada ishtirok etish orqali o‘zaro ta’sir qilishadi
Guruh bilan ishlash texnologiyasi esa, o‘quvchilarni birgalikda ma’lum bir vazifani hal qilishga
jalb qiladi. Bu usulda har bir talaba guruhdagi boshqa a’zolar bilan hamkorlik qilish, muloqot
qilish va bir-birlarining fikrlarini hurmat qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Guruh bilan
ishlash, o‘quvchilarga turli xil fikrlar va yondashuvlarni ko‘rib chiqish, ularni birlashtirish va
yangi g‘oyalar yaratish imkonini beradi
.
Ushbu texnologiyalar, o‘quvchilarning tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishda va
ularni ijodiy va mustaqil fikrlashga undashda muhim ahamiyatga ega.
Munozara texnologiyasi – bu fikrlar almashinuvi jarayoni bo‘lib, unda ishtirokchilar turli
mavzular yuzasidan o‘z fikrlarini ifoda etishadi va boshqalar fikrlarini tinglaydilar. Bu
1
HAMKORLIK TEXNOLOGIYALARI Reja - TIIAME.
https://staff.tiiame.uz/storage/users/167/presentations/7cn8svyZuc3GGdQqUE93tZk1Ktvt4iY7XnTHSGKu.pdf
2
Taʼlim texnologiyasi - Vikipediya.
https://uz.wikipedia.org/wiki/Ta%CA%BClim_texnologiyasi
.
96
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 14-SON (YOʻITJ)
texnologiya talabalarga o‘z fikrlarini aniq va ravon bayon qilish, dalillarni to‘g‘ri ishlatish va
raqibning fikrlarini hurmat qilishni o‘rgatadi. Shuningdek, munozara talabalarga o‘z fikrlarini
himoya qilish va boshqalar fikrlarini tanqid qilish orqali tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini
rivojlantirish imkonini beradi.
Guruh bilan ishlash texnologiyasi – bu talabalar birgalikda ma’lum bir vazifani bajarish uchun
hamkorlik qiladigan pedagogik usuldir. Ushbu texnologiya orqali talabalar jamoaviy ishlash,
o‘zaro muloqot qilish va bir-birlarining fikrlarini hurmat qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradilar.
Guruh bilan ishlash jarayonida har bir a’zo o‘z fikrlarini ifoda etish imkoniyatiga ega bo‘ladi,
bu esa ularning tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini yanada takomillashtirishga yordam beradi.
“Munozara” va “guruh bilan ishlash” texnologiyalari talabalarning tanqidiy fikrlashini
rivojlantirishga quyidagi usullar orqali yordam beradi:
1. Munozara texnologiyasi talabalarga turli xil fikrlarni tinglash, ularni tahlil qilish va o‘z
fikrlarini argumentlar asosida himoya qilish imkonini beradi. Bu jarayon talabalarni mantiqiy
xulosalar chiqarishga va o‘z fikrlarini aniq va ishonchli tarzda ifoda etishga o‘rgatadi
.
2. Guruh bilan ishlash texnologiyasi esa, talabalarni jamoaviy ishlashga undaydi. Bu usul
orqali ular turli xil fikrlar va yondashuvlarni ko‘rib chiqish, ularni birlashtirish va yangi
g‘oyalar yaratish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Guruhdagi har bir a’zo o‘z fikrlarini erkin ifoda
etishi va boshqalar fikrlarini hurmat qilishi mumkin, bu esa tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini
yanada rivojlantiradi
Ushbu texnologiyalar talabalarga o‘z fikrlarini mustaqil ravishda shakllantirish, ularni dalillar
asosida taqdim etish va boshqalar fikrlarini tanqid qilish orqali tanqidiy fikrlash
ko‘nikmalarini oshirishga yordam beradi. Shuningdek, ular talabalarga murakkab
muammolarni hal qilishda va hayotda duch keladigan turli vaziyatlarda o‘z pozitsiyalarini
himoya qilishda yordam beradi.
“Munozara” va “guruh bilan ishlash” texnologiyalari talabalarga amaliy yordam berishning bir
necha yo‘llari mavjud:
Muloqot ko‘nikmalari. Talabalar munozara va guruh bilan ishlash jarayonida muloqot
qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradilar. Bu ularning kelajakdagi kasbiy faoliyatida ham, shaxsiy
hayotida ham muhimdir
.
Ijodiy yechimlar. Guruh bilan ishlash talabalarga turli xil fikrlar va yondashuvlarni ko‘rib
chiqish, ularni birlashtirish va yangi g‘oyalar yaratish imkoniyatini beradi
.
O‘zaro ta’sir. Talabalar bir-birlarining bilim va tajribalaridan o‘rganishadi, bu esa
o‘rganish jarayonini boyitadi va o‘quv materiallarini chuqurroq tushunishga yordam beradi.
Mustaqillik va mas’uliyat. Talabalar o‘z vazifalarini bajarishda mustaqil ishlashga va
guruh oldidagi mas’uliyatni his qilishga o‘rganadilar.
Ijtimoiy ko‘nikmalar. Guruh bilan ishlash talabalarga boshqalar bilan samarali
hamkorlik qilish, kelishmovchiliklarni hal qilish va jamoaviy ishda ishtirok etish ko‘nikmalarini
rivojlantirish imkonini beradi.
Tanqidiy fikrlash. Munozara va guruh bilan ishlash texnologiyalari talabalarga turli
nuqtai nazarlarni tahlil qilish va tanqidiy baholash orqali o‘z fikrlarini shakllantirishga yordam
beradi.
Ushbu texnologiyalar talabalarning ta’lim olamida va kelajakdagi hayotida muvaffaqiyatli
bo‘lishlari uchun zarur bo‘lgan ko‘nikma va qobiliyatlarni rivojlantirishga yordam beradi
.
3
Tanqidiy fikrlash - Vikipediya.
https://uz.wikipedia.org/wiki/Tanqidiy_fikrlash
4
Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish usullari va texnologiyalari.
https://behruzbek.uz/2021/03/23/tanqidiy-fikrlashni-
rivojlantirish-usullari-va-texnologiyalari/
5
HAMKORLIK TEXNOLOGIYALARI Reja - TIIAME.
https://staff.tiiame.uz/storage/users/167/presentations/7cn8svyZuc3GGdQqUE93tZk1Ktvt4iY7XnTHSGKu.pdf
6
Kooperativ ta'lim | O'qituvchilar uchun 14 ta oson hamkorlikda o ....
https://ahaslides.com/uz/blog/cooperative-
7
“Munozara” - yoshlarittifoqi.uz.
https://yoshlarittifoqi.uz/uz/projects/munozara
.
97
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 14-SON (YOʻITJ)
Xulosa.
Ta’lim jarayonida “munozara” va “guruh bilan ishlash” texnologiyalari talabalarning tanqidiy
fikrlash ko‘nikmalarini takomillashtirishda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu texnologiyalar orqali
talabalar o‘z fikrlarini aniq va ravon ifoda etish, mantiqiy xulosalar chiqarish va mustaqil
qarorlar qabul qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradilar. Shu bilan birga, ular jamoaviy ishlash va
o‘zaro muloqot qilish ko‘nikmalarini ham takomillashtiradilar. Shunday qilib, “munozara” va
“guruh bilan ishlash” texnologiyalari zamonaviy ta’limning ajralmas qismi hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
(1)
HAMKORLIK
TEXNOLOGIYALARI
Reja
-
TIIAME.
https://staff.tiiame.uz/storage/users/167/presentations/7cn8svyZuc3GGdQqUE93tZk1Ktvt
(2)
Taʼlim
texnologiyasi
-
Vikipediya.
https://uz.wikipedia.org/wiki/Ta%CA%BClim_texnologiyasi.
(3)
Munozara:Axborot
texnologiyalari
-
Vikipediya.
https://uz.wikipedia.org/wiki/Munozara:Axborot_texnologiyalari.
(4)
Tanqidiy fikrlash - Vikipediya. https://uz.wikipedia.org/wiki/Tanqidiy_fikrlash.
(5)
Tanqidiy
fikrlashni
rivojlantirish
usullari
va
texnologiyalari.
https://behruzbek.uz/2021/03/23/tanqidiy-fikrlashni-rivojlantirish-usullari-va-
(6)
Tanqidiy
fikrlashni
rivojlantiruvchi
100
ta
savol
(1-qism).
https://medium.com/@blog_62129/tanqidiy-fikrlashni-rivojlantiruvchi-100-ta-savol-1-
(7)
HAMKORLIK
TEXNOLOGIYALARI
Reja
-
TIIAME.
https://staff.tiiame.uz/storage/users/167/presentations/7cn8svyZuc3GGdQqUE93tZk1Ktvt
(8)
Kooperativ ta’lim | O‘qituvchilar uchun 14 ta oson hamkorlikda o ....
https://ahaslides.com/uz/blog/cooperative-learning-strategies/.
(9)
“Munozara” - yoshlarittifoqi.uz. https://yoshlarittifoqi.uz/uz/projects/munozara.
(10) Boshbek o‘g, N. T. L. (2024). TA’LIM JARAYONIDA “MUNOZARA” VA “GURUH BILAN
ISHLASH” TEXNOLOGIYALARIDAN MAQSADLI FOYDALANISH. XALQARO ILMIY-AMALIY
KONFERENSIYALAR, 1(1), 105-107.
