129
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 15-SON (YOʻITJ)
RAQAMLI TA’LIM MUHITIDA BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA
MATEMATIKA VA UNI O‘QITISHDA INNOVATSION
YONDASHUV MASALALARI
Rabig‘a Shabatova
Nizomiy nomidagi TDPUning
Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi
yo‘nalishi magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14555360
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 16-dekabr 2024 yil
Ma’qullandi: 18-dekabr 2024 yil
Nashr qilindi: 25-dekabr 2024 yil
Ushbu maqola matematika o‘qituvchilarining
kasbiy malakasini rivojlantirish va oshirish uchun
raqamli ta’lim texnologiyalaridan foydalanish
usullarini o‘rganish, kasbiy kompetentlikning
ma’nosi va ahamiyati, bo‘lajak matematika
o‘qituvchilarida
zaruriy
ko‘nikmalari,
rivojlantirishning
asosiy
tamoyillari
va
muammolari,
o‘qitishni
qo‘llab-quvvatlashga
hamda raqamli vositalar qanday qilib faol
foydalanish va matematika sinfida o‘quvchilarning
faolligini faollashtirishi haqdi fikr yuritilgan.
matematika,
texnologik
vositalar, interfaol ta’lim, intellekt
nazariyasi,
rivojlanish
texnologiyalari, interaktiv darsliklar,
onlayn platforma.
Hozirgi jadal rivojlanayotgan ta’lim muhitida bo‘lajak matematika o‘qituvchilari o‘z
kasblarida yuksak natijalarga erishishlari uchun zarur kompetensiyalarga ega bo‘lishlarini
ta’minlash zarur. Har qanday ta’lim tizimining muvaffaqiyati har tomonloma
o‘qituvchilarining sifatiga bog‘liq bo‘lib hisoblanadi. Ayniqsa matematika fani ko‘pincha qiyin
deb hisoblanadigan fan. Shu bois, bo‘lajak boshlang‘ich matematika o‘qituvchisining aql-
zakovati va idrokini baholash juda muhim, chunki ular kelajak avlodlarning bilim va
ko‘nikmalarini shakllantirishda asosiy rol o‘ynaydi.
Bundan tashqari, matematika o‘qituvchilarining malakasi nafaqat ularning aql-zakovatidadir.
Bo‘lajak matematika o‘qituvchisi kuchli pedagogik mahoratga ega bo‘lishi, eng yaxshi o‘qitish
amaliyoti va usullarini tushunishi, turli xil kelib chiqishi va qobiliyatlari bo‘lgan o‘quvchilarni
jalb etish, rag‘batlantirish va qo‘llab-quvvatlashi kerak. Bunda o‘qituvchi sinfda texnologiya
integratsiyasini yaxshi bilishlari zarur. Raqamli asrda texnologik vositalar va resurslar
o‘quvchilarni jalb qilish va ularning matematik tushunchalarni tushunishlarini
yaxshilashning yangi usullarini taklif qiladi. Govard Gardner tomonidan olib borilgan
tadqiqotlar belgilab berilgan ko‘p intellekt nazariyasi, mantiqiy-matematik, lingvistik va
fazoviy, intellekt kabi bir qator qobiliyatlarni o‘z ichiga oladi. Matematikani o‘qitish
sharoitida o’qituvchi yuqori darajadagi mantiqiy-matematik intellektni namoyon qilishi
kerak. Ushbu intellekt murakkab matematik tushunchalarni tushunish va muammolarni
samarali hal qilishni o‘z ichiga oladi. Bo‘lajak matematika o‘qituvchilari bunday aql-
zakovatga ega bo‘lish orqali murakkab tushunchalarni yanada qulayroq qismlarga ajratib,
bo‘lajak o‘quvchilarining tushunishlariga yordam beradilar. Ma’lumotni to‘g‘ri tushunish va
talqin qilish qobiliyati yana bir muhim ahamiyatga ega.
Bo‘lajak matematika o‘qituvchisi kasbiy kompetentligining mazmunli asosi avvaldan
pedagog olimlar e’tiborini o‘ziga tortgan. Hozirgi pedagogika oliy ta’lim muassasalarida ham
matematik ta’lim o‘ziga xos xususiyatlarga ega va u ilgarigi ta’limdan tubdan farq qilishi zarur.
130
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 15-SON (YOʻITJ)
Pedagogika oliy ta’lim muassasalarida kasbiy yo‘naltirilganlik nuqtai nazaridan muhim
bo‘lgan matematik fanlarni o‘qitishga asosiy o‘rin ajratilishi lozim. Bu borada I.D. Pexliskiy
o‘qitish tamoyili - asosiysini ajratishdan iborat bo‘lishi kerak, - degan fikrni bildirgan[2].
M.A. Xolodnaya kompetentlikni quyidagicha ta’riflagan: kompetentlik – bu mos faoliyatda
samarali qarorlar qabul qilishga imkon beruvchi predmetli–o‘ziga xos bilimlarni tashkil
etishning maxsus tipi[3].
Rivojlanish texnologiyalari
- bu, kasbiy kompetentlikni rivojlantirish uchun barqaror bir
qator texnologiyalardir. Ular o‘qituvchilariga eng yaxshi usullarni taklif etishda va
o’quvchilarning o‘zlashtirishida yordam berishda matematika vositalari.
Interaktiv darsliklar va o‘quv dasturlari, kasbiy kompetentlikni rivojlantirishda o‘quvchilar
bilimlarini o‘zlashtirish va yangilashga yordam beradi. Bunda o’quvchilarning dars jarayonini
o‘zlashtirishida multimediya, interaktiv o‘rnatish vositalari va shaxsiy hisob-kitoblardan
foydalanishga ahamiyatli hisoblanadi. Ular mustaqil o‘rganishda matematika hisoblash jadvali
va raqamli qo‘llashdan yuklash bilan bir qatorda matematika bilimini o‘zlashtirish va
yechishlarini rivojlantirishni yordam beradi.
So‘nggi yillarda matematika ta’limida raqamli vositalarni qo‘llash ortib bormoqda.
Kompyuterlar, planshetlar va smartfonlar paydo bo‘lishi bilan o‘qituvchilar endi o‘z darslarini
qo‘llab-quvvatlash uchun ko‘plab resurslardan foydalanish imkoniyatiga ega. Matematikani
o‘qitish uchun raqamli ta’lim texnologiyalari kam emas. Ba’zi mashhur misollar interfaol
darslar va amaliyot mashqlarini taqdim etadigan
Khan Academy
va
Mathletics
kabi onlayn
platformalarni o‘z ichiga oladi.
Geogebra
kabi virtual manipulyatorlar o‘quvchilarga
matematik tushunchalarni amaliy va vizual tarzda o‘rganish imkonini beradi. Bundan tashqari,
Photomath kabi o‘quv dasturlari o‘quvchilarga oddiygina smartfonlari yordamida
tenglamalarni skanerlash orqali murakkab muammolarni hal qilishga yordam beradi. Ushbu
vositalar nafaqat matematikani yanada qulayroq qiladi, balki ular uchun yanada qiziqarli
qiladi.
Shuningdek, o‘qituvchilar o‘quvchilarga matematikaning real hayotdagi qo‘llanilishini
o‘rganishga imkon beruvchi interaktiv simulyatsiyalar yaratishi mumkin, bu esa nazariya va
amaliyot o‘rtasidagi bog‘liqlikni kuchaytiradi. Onlayn munozarali forumlar yoki platformalar
hamkorlikda muammolarni hal qilishga yordam beradi, talabalarni muloqot qilishga va
matematik fikrlashga undaydi. Bu mashg‘ulotlar nafaqat o‘quvchilarning matematik
tushunchalarini oshiradi, balki ularning tanqidiy fikrlash va muammolarni yechish
ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi.
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, Bo‘lajak matematika o‘qituvchisi aql-zakovati va
tushunchasi matematikaning kelajagini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Bu
o‘qituvchilar yuqori darajadagi mantiqiy-matematik intellektga ega bo‘lishi va murakkab
matematik tushunchalarni har tomonlama tushunishi kerak. Dars jarayonida raqamli ta’lim
texnologiyalarining integratsiyasi esa matematika o‘qituvchilarining kasbiy malakasini
oshirish uchun ulkan imkoniyatlarga ega. Bu vositalarni qo‘llash orqali o‘qituvchilar nafaqat
o‘zlarining pedagogik mazmundagi bilimlarini oshirishlari, balki faol o‘rganish va sinfda
o‘quvchilarning faolligini oshirishlari mumkin. Shu bilan birga, raqamli vositalardan
foydalanish bilan bog‘liq muammolarni hal qilish va o‘qituvchilarning zarur texnologik
kompetentsiyalarini rivojlantirish uchun kasbiy rivojlanish imkoniyatlariga sarmoya kiritish
juda muhimdir. Raqamli ta’lim texnologiyalaridan foydalangan holda professional
kompetentsiyani doimiy ravishda baholash va monitoring qilish orqali ta’lim muassasalari va
siyosatchilar matematika o‘qituvchilarining o‘sishi va rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashlari
mumkin. Ushbu yutuqlarni qo‘llagan holda, biz matematika ta’limi boyitilgan kelajakni
ta’minlay olamiz, bu esa o‘quvchilarga ushbu muhim fanda muvaffaqiyat qozonish
imkoniyatini beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
131
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 15-SON (YOʻITJ)
1. Пехлицкий И.Д. Компоненты индивидуального стиля преподавания. - Пермь. - 1990.
2. Холодная М.А. Психология интеллекта. Парадоксы исследования. 2-е изд. - СПб.:
Питер. - 2002. - 272 с.
3. Дергач А.А., Кузмина Н.В. Акмеология: пути достижения вершин профессионализма
// Российская академия управления. - М. - 1993.
4. Муслимов Н.А. Касб таълими ўқитувчиларини касбий шакллантириш. Монография. -
Т.: Фан. - 2004. - 127 б.
5. Muslimov N.A., Urazova M.B., Eshpulatov Sh.N. (2013). Kasb ta’limi o‘qituvchilarining kasbiy
kompetentligini shakllantirish texnologiyasi. - T.: Fan va texnologiya nashriyoti.
