29
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 2-SON, (YOʻITJ)
AXBOROTLASHGAN TA’LIM SHAROITIDA OLIY TA’LIM
MUASSASALARI PEDAGOGLARINING KREATIV
SALOHIYATINI RIVOJLANTIRISH XORIJIY PEDAGOGLAR
TALQINIDA.
Karatayeva Luiza Uktamovna
Alfraganus universiteti , Pedagogika va psixologiya mutaxassisligi
2-kurs magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14845146
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 3- fevral 2025 yil
Ma’qullandi: 5- fevral 2025 yil
Nashr qilindi:10-fevral 2025 yil
Ushbu
maqola
Maqolada
bo‘lajak
o‘qituvchilarda kreativlik sifatlarini rivojlantirish
imkoniyatlari va tarkibiy qismlari haqida batafsil
bayon
etilgan.
Shu
bilan
birga
bo‘lajak
o‘qituvchilarda kreativlik sifatlarini rivojlantirish
bosqichlari, omillari ham yoritilgan.
Axborotlashgan
ta’lim,
kreativlik, pedagoglar, professor-
o‘qituvchilar, salohiyat, qobiliyat,
rivojlantirish, xorijiy pedagoglar,
texnologiyalar.
Kirish
:
Bugungi kunda jahon ta’lim tizimlarida axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi ta’lim
jarayoniga yangi yondashuvlarni kiritishni taqozo etmoqda. Axborotlashgan ta’lim sharoitida,
oliy ta’lim muassasalarining pedagoglari uchun kreativ salohiyatni rivojlantirish juda
muhimdir. Bu maqolada xorijiy pedagoglar yondashuvlari orqali ushbu masalani ko‘rib
chiqamiz.
21-asrda axborot texnologiyalari jamiyatimizning barcha sohalariga, jumladan ta’limga ham
katta ta’sir ko‘rsatmoqda. Axborotlashgan ta’lim sharoitida o‘qituvchilarning rolini
o‘zgartirish bilan birga yangi ko‘nikmalar va qobiliyatlar talab qilinadi. Eng muhimlaridan biri
bu kreativlikdir. Kreativlik o‘qituvchilarga o‘quv jarayonini yanada qiziqarli, interfaol va
samarali qilish, o‘quvchilarning o‘zlashtirish darajasini oshirish va ularning ijodkorlik
qobiliyatlarini rivojlantirish imkoniyatini beradi.
O‘qituvchi faoliyatining maqsadi bu – ta’lim oluvchining har tomonlama: psixik, intellektual,
axloqiy va hokazolar taraqqiyotidir. Oliy maktab pedagogikasining o‘ziga xosligi shundaki,
o‘qituvchidan jamiyatning ijtimoiy vazifalarini shaxsiy qabul qilish, maqsad, burch va aniq
xatti-harakatlarni tushunish, talabalarning ehtiyojlarini inobatga olib, belgilangan o‘quv
faoliyatini maqsadli tashkillashtirish talab etiladi. Ta’limdagi samarali o‘zaro-ta’sir modeli
negizida yotuvchi bir qancha tamoyillarni ajratib ko‘rsatish mumkin.
Xorijiy pedagoglar axborotlashgan ta’lim sharoitida o‘qituvchilarning kreativ salohiyatini
rivojlantirishga katta e’tibor berishadi. Ularning tajribasi va talqinlari bizga o‘qituvchilarning
ijodkorlik va kreativlikni oshirish bo‘yicha qimmatli g‘oyalar va amaliy tavsiyalar beradi. Bu
tadqiqotda biz xalqaro miqyosda taniqli pedagoglarning axborotlashgan ta’lim sharoitida
o‘qituvchilarning kreativ salohiyatini rivojlantirishga qaratilgan asosiy talqinlari va g‘oyalarini
tahlil qilib, o‘z ta’lim tizimimizga tatbiq etish imkoniyatlarini muhokama qilamiz.
Axborot texnologiyalari rivojlanishi bilan ta’lim tizimi o‘zgarishga majburdir. O‘qituvchilarga
o‘zlarining kreativlik qobiliyatlarini rivojlantirish va o‘quvchilarga samarali ta’lim berish
30
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 2-SON, (YOʻITJ)
uchun zamonaviy texnologiyalardan foydalanish, yangi o‘quv usullarini qo‘llash va o‘zlarini
doimiy ravishda o‘qitish zarur. Xorijiy pedagoglarning tajribasi va talqinlarini o‘rganish bizga
bu borada qimmatli ma’lumotlar beradi va o‘z ta’lim tizimimizda o‘zgarishlarni amalga
oshirishga yordam beradi.Bu maqolada xorijiy pedagoglar yondashuvlari orqali ushbu
masalani ko‘rib chiqamiz.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODLAR:
Kreativ salohiyat, pedagogik faoliyatda innovatsion fikrlash va yangi g‘oyalarni amalga
oshirish qobiliyatini anglatadi. Oliy ta’lim muassasalarida pedagoglar o‘z bilim va malakalarini
yangilash, talabalarga ijodiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishda qatnashishi zarur.
Bularning barchasi, ta’lim jarayonida faol ishtirok etishni, muammolarni hal qilishda yangi
yondoshuvlarni qo‘llashni talab qiladi.
P. Mishra va M. Koehler
"Texnologiya integratsiyasining 2X2 modeli" - Bu model
pedagoglarning texnologiya bilan o‘zaro ta’sirini to‘rtta toifaga ajratadi: teknifikasiy, taqlid,
qo‘llab-quvvatlash va transformativ. Pedagoglar texnologiyani o‘z darslarida kreativlikni
oshirish va yangi o‘quv usullarini yaratish uchun transformativ tarzda qo‘llashlari kerak.
C. Dede "Axborot texnologiyalari va kreativlik" - Dede ta’kidlaydiki, o‘qituvchilar
o‘quvchilarning kreativ qobiliyatlarini rivojlantirish uchun texnologiyalardan foydalanish
orqali ularga yangi g‘oyalar yaratish, muammolarni hal qilish va o‘z bilimlarini qo‘llash
imkoniyatini berishlari kerak.
O‘qitishda samarali fikr-mulohazalar kreativ fikrlashni rag‘batlantirishda qanday ahamiyatga
ega ekanini ko‘rsatadi.
Paulus, P. B., Nijstad, B. A. “Group Creativity: Process and Outcomes”,” Oxford University
Press”. - Guruhda kreativ jarayon va uning natijalari haqida keng qamrovli tahlil, oliy ta’limda
jamoaviy ishlashning ahamiyatini ko‘rsatadi.
Csikszentmihalyi, M. “Creativity: Flow and the Psychology of Discovery and Invention”,
“HarperCollins”. - Bu asar kreativlik jarayonini va kreativ fikrlashni rag‘batlantirishda “oqim”
holatini o‘rganadi.
Xorijiy pedagoglar tajribalari shuni ko‘rsatdiki, kreativ salohiyatni rivojlantirishda bir qancha
samarali usullardan foydalanish mumkin:
Pedagoglar o‘z darslarini loyiha asosida qurishi, talabalarga real hayotiy muammolarni hal
qilishni taqdim etishi mumkin. Masalan, AQShda pedagogika fakultetlari talabalarga jamoa
bilan ishlash va kreativ yechimlar taklif qilish imkoniyatini beruvchi loyihalar o‘tkazadilar.
Yevropa mamlakatlarida interaktiv ta’lim texnologiyalaridan foydalanish pedagoglarning
kreativligini oshiradi. Masalan, virtual reallik va simulyatorlardan foydalanish tayyorgarlik
jarayonini samarali va qiziqarli qiladi.
Xorijda, ta’lim jarayonida talabalar o‘rtasida jamoaviy muhokamalar, guruhli ishlar va
seminarlarni o‘tkazish keng tarqalgan. Bu yondashuv talabalar fikrlash qobiliyatini
rivojlantirishga yordam beradi va pedagoglarni kreativ yechimlar topishga undaydi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR:
Axborotlashgan ta’lim sharoitida oliy ta’lim muassasalarida pedagoglarning kreativ
salohiyatini rivojlantirish xorijiy pedagoglar tajribasi asosida amalga oshirilishi muhimdir.
Ularning yondashuvlari, innovatsion ta’lim texnologiyalari va jamoaviy ishlar pedagoglarning
ijodkorligini oshirish va ta’lim sifatini yaxshilashda katta ahamiyatga ega bo‘ladi. Kelajakda
bunday yondashuvlar orqali, ta’lim jarayoni yanada samarali va qiziqarli bo‘lishi
kutilmoqda.Xorijiy pedagoglarning tajribasi va talqinlari bizga o‘qituvchilarning kreativ
qobiliyatlarini rivojlantirish bo‘yicha ko‘plab qimmatli g‘oyalar va tavsiyalar beradi. Ushbu
g‘oyalarni o‘z ta’lim tizimimizga tatbiq qilish orqali biz pedagoglarni 21-asr ta’lim talablariga
moslashtirib, o‘quvchilarning kreativ qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam berishimiz
mumkin.
31
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 2-SON, (YOʻITJ)
Texnologiyalardan foydalanib o‘qituvchilar virtual haqiqat, qo‘shimcha haqiqat,
o‘yinlashtirish, sun’iy intellekt kabi texnologiyalarni o‘z darslarida kreativlikni oshirish va
o‘quvchilarga yangi bilim va ko‘nikmalarni o‘rgatish uchun qo‘llashlari mumkin. Bu
o‘quvchilarning o‘zlashtirish darajasini oshiradi va ularning qiziqishini kuchaytiradi.
Interfaol o‘qitish usuli o‘quvchilarni o‘quv jarayoniga faol jalb qilish, ularga mustaqil ravishda
o‘rganish imkoniyatini berish, ularning o‘z bilimlarini qo‘llash va o‘z g‘oyalarini yaratishga
yordam berish kreativlikni oshirishga yordam beradi.
O‘qituvchilar yangi texnologiyalar, interfaol o‘qitish usullari va kreativlikni rivojlantirish
strategiyalari bo‘yicha doimiy ravishda o‘qitish va malakalarini oshirish orqali o‘zlarining
kreativ salohiyatlarini rivojlantirishlari mumkin. O‘quvchilarning o‘z-o‘zini boshqarish
qobiliyatlarini rivojlantirishi ularni o‘zlarini mustaqil ravishda o‘qitishga, o‘z bilimlarini
qo‘llashga, o‘z g‘oyalarini yaratishga va o‘zlarini o‘zlari boshqarishga o‘rgatish ularning
kreativ qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi.
Axborotlashgan ta’lim sharoitida o‘qituvchilarning kreativ salohiyatini rivojlantirishda bir
qator cheklovlar mavjud. Bunga o‘qituvchilarning texnologiyalar bilan ishlash
ko‘nikmalarining
yetishmasligi,
resurslarning
cheklanganligi,
internetga
kirish
imkoniyatlarining chegaralanganligi va o‘quv jarayonini axborot texnologiyalari bilan
birlashtirish bo‘yicha amaliy qo‘llanmalar etishmasligi kiradi.
Ushbu cheklovlarni bartaraf etish uchun o‘qituvchilarni doimiy ravishda o‘qitish, axborot
texnologiyalari bilan ishlash uchun zarur resurslar bilan ta’minlash, internetga kirish
imkoniyatlarini kengaytirish va amaliy qo‘llanmalarni ishlab chiqish kabi chora-tadbirlarni
amalga oshirish kerak.
Xorijiy pedagoglar ta’lim jarayonini o‘qituvchilar tomonidan emas, balki o‘quvchilar bilan
birgalikda yaratishni ta’kidlaydilar. Bunga interaktiv o‘quv materiallari, loyiha ishlari,
guruhdagi muhokamalar kabi usullarni qo‘llash orqali erishish mumkin. Bu pedagoglarning
o‘zlarining kreativ qobiliyatlarini rivojlantirishga imkon beradi.
Xorijiy pedagoglar o‘qituvchilarni yangi texnologiyalar bilan ishlash, kreativ o‘qitish
usullarini o‘rganish uchun doimiy ravishda o‘qitishni muhim deb hisoblashadi. Shuningdek,
o‘qituvchilar jamoasi o‘zaro tajriba almashish, g‘oyalarni yaratish va bir-birini qo‘llab-
quvvatlash orqali o‘qituvchilarning kreativ salohiyatini rivojlantirishga hissa qo‘shishi
mumkin.
Xorijiy pedagoglar ta’lim jarayonida o‘quvchilarni o‘zlarini mustaqil ravishda o‘qitish, o‘z
bilimlarini qo‘llash, o‘z g‘oyalarini yaratish va o‘zlarini o‘zlari boshqarishga o‘rgatishni
ta’kidlaydilar. Bu o‘quvchilarning kreativ qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi va
pedagoglarni o‘zlarini kreativ bo‘lishga undaydi.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, axborotlashgan ta’lim sharoitida pedagoglarning kreativ salohiyatini
rivojlantirish usullari va yondashuvlarining to‘g‘ri tanlanishi hozirgi kunda ta’lim sifatini
oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Xorijiy pedagoglar tajribasidan foydalanish, ta’lim
jarayonning samarasini oshirish va ijodiy fikrlashni rag‘batlantirishda muhim omil bo‘lishi
shubhasiz.
Axborotlashgan ta’lim sharoitida o‘qituvchilarning kreativ salohiyatini rivojlantirish
o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Xorijiy
pedagoglarning tajribasi va talqinlari o‘qituvchilarga texnologiyalardan foydalanish, interfaol
o‘qitish usullarini qo‘llash, o‘zlarini doimiy ravishda o‘qitish va o‘quvchilarning o‘z-o‘zini
boshqarish qobiliyatlarini rivojlantirish orqali o‘z kreativ salohiyatlarini rivojlantirishga
imkon beradi.
Taklif sifatida shuni aytish mumkin:
Xorijiy pedagoglarning axborotlashgan ta’lim sharoitida o‘qituvchilarning kreativ salohiyatini
rivojlantirish bo‘yicha asosiy g‘oyalari va talqinlarini tahlil qilish;
32
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 2-SON, (YOʻITJ)
Xorijiy pedagoglarning g‘oyalari va tajribalarini o‘z ta’lim tizimimizga tatbiq etish
imkoniyatlarini muhokama qilish;
Axborotlashgan ta’lim sharoitida o‘qituvchilarning kreativ salohiyatini rivojlantirish bo‘yicha
amaliy tavsiyalar berish.
Oliy ta’limda kreativ salohiyatni rivojlantirish uchun pedagoglarning o‘z roli va vazifalarini
yangilash zarur. Pedagoglar faqat bilim beruvchi emas, balki motivator va inspirator bo‘lishi
kerak. Ular talabalarning ijodiy fikrlashini qo‘llab-quvvatlashi, ularga yangi g‘oyalar kiritishi
va mustaqil o‘rganishlarini rag‘batlantirishi zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Bruner.J. “ Ta’limning spiral shakli”. 1960. New York: W. W. Norton & Company.
2.
Dede. C. “Axborot texnologiyalari va kreativlik”. 2008.New York: Routledge.
3.
Dewey. J. “Progresssiv ta’lim”. 1916.New York: Teachers College Press.
4.
Hargreaves. A. “Pedagogik innovatsiyalar”.2000. London: Routledge.
5.
Аbdurasulov J., & Pardabayeva , M. (2024). MUSOBAQADAN OLDIN SPORTCHILARNI
PSIXOLOGIK TAYYORLASH. Евразийский журнал социальных наук, философии и
культуры,
4(6
Part
2),
73–76.
извлечено
от
https://inacademy.uz/index.php/ejsspc/article/view/34717
6.
Burieva, K. E., & Kamilova, Z. A. (2022). The psychology of adolescence. Scientific
progress, 3(4), 923-929.
7.
Eshnayev Nortoji Jumayevich, & Madgapilova Nargiza Talipjanovna. (2023).
CHARACTERISTICS OF IMPLEMENTING THE CLUSTER APPROACH IN THE EDUCATIONAL
SYSTEM.
International
Journal
of
Pedagogics,
3(02),
44–47.
https://doi.org/10.37547/ijp/Volume03Issue02-09
8.
Sh.Umarova 2024. Psychological Features Of Workers And Factors Affecting
Them.
Pedagogical Cluster-Journal of Pedagogical Developments
. 2, 9 (Sep. 2024), 52–63.
9.
X.Raximova 2024. Current Role And Requirements Of Digital Pedagogy.
Pedagogical
Cluster-Journal of Pedagogical Developments
. 2, 9 (Sep. 2024), 38–51.
10.
2024. Psychological Features Of Workers And Factors Affecting Them.
Pedagogical
Cluster-Journal of Pedagogical Developments
. 2, 9 (Sep. 2024), 52–63.
11.
2024. Current Role And Requirements Of Digital Pedagogy.
Pedagogical Cluster-
Journal of Pedagogical Developments
. 2, 9 (Sep. 2024), 38–51.
12.
Абдурасулов, Ж. (2022). ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИНФОРМАЦИОННЫХТЕХНОЛОГИЙ
В УСВОЕНИИ УРОКОВ ИСТОРИИ.
13.
Abduqodirova, D., & Abdurasulov, J. (2025). YOSHLARDA HARBIY-
VATANPARVARLIK TUYG‘USINI TAKOMILLASHTIRISHNING PSIXOLOGIK HUSUSIYATLARI.
Педагогика и психология в современном мире: теоретические и практические
исследования,
4(1),
50–53.
извлечено
от
academy.uz/index.php/zdpp/article/view/42882
14.
Жўраев , Ш. ., & Абдурасулов , Ж. (2024). ҲАРБИЙ ЖАМОАДАГИ ИЖТИМОИЙ
ФИКР. Журнал академических исследований нового Узбекистана, 1(2), 97–103.
извлечено от
https://in-academy.uz/index.php/yoitj/article/view/28151
15.
Mirzaeva, S. R. (2021). Talaba valeologik ongining psixologik himoya mexanizmlari
bilan determinantlashuvi. Science and Education, 2(Special Issue 1), 133-143.
16.
Rustamovna, M. S. (2020). Psychological features of attitudes of students to their
own health in conflict situations. journal of critical reviews (No. 17, pp. 3071- 3076). ISSN-
2394-5125 VOL 7.
33
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 2-SON, (YOʻITJ)
17.
Tursunboyev, S. (2023). Boshlang ‘ich ta’limda dezadaptatsiyaning psixologik
xususiyatlari. Евразийский журнал социальных наук, философии и культуры, 3(11), 142-
145.
18.
Baxtiyarovich, T. S., & Mirzaeva, S. R. (2023). Dezadaptation of elementary students.
Horizon: Journal of Humanity and Artificial Intelligence, 2(4), 173-175.
19.
Abdurasulov , J. 2022. HARBIY KOMPETENTSIYA KURSANTNING KASBIY
MAHORATINI SHAKLLANTIRISHNING KALITI SIFATIDA.
Евразийский журнал социальных
наук, философии и культуры
. 2, 11 (окт. 2022), 231–234.
20.
Abdurasulov , J. CHAQIRUVGA QADAR BOSHLANGʼICH TAYYORGARLIK FANI
OʼQITUVCHISIGA QOʼYILADIGAN TALABLAR.
EJAR
2022
,
2
, 983-988.
