19
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON, (YOʻITJ)
UMUMIY O‘RTA TA’LIMDA TARBIYA FANINI O‘QITISHDA
INTERFAOL METODLARDAN FOYDALANISH
Uzaqbaeva Janat Teǹelbaevna
Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti pedagogika
mutaxassisligi magistranti
https:/
/d
oi.org/10.5281/zenodo.15004311
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:27-fevral 2025 yil
Ma’qullandi: 28-fevral 2025 yil
Nashr qilindi: 11-mart 2025 yil
Mazkur maqolada umumiy o‘rta ta’lim
muassasalarida tarbiya fanini o‘qitishda interfaol
metodlardan foydalanish masalasi yoritilgan. Interfaol
metodlar o‘quvchilarning dars jarayonida faolligini
oshirish, mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish va
ta’lim samaradorligini yuksaltirishga xizmat qiladi.
Shuningdek,
maqolada
interfaol
metodlarning
afzalliklari, qo‘llanilishi va ular orqali tarbiya fanini
o‘qitish samaradorligini oshirish yo‘llari tahlil qilinadi.
Misol tariqasida, bahs-munozaralar, rolli o‘yinlar va
guruhlarda ishlash kabi usullar batafsil tahlil qilinadi.
KEY WORDS
interfaol metodlar, tarbiya fani,
umumiy o‘rta ta’lim, ta’lim
samaradorligi, o‘quv jarayoni,
mustaqil fikrlash.
Kirish.
Bugungi kunda ta’lim tizimida yangicha yondashuvlar joriy qilinmoqda. Zamonaviy
pedagogika interfaol metodlardan foydalanish orqali o‘quvchilarning ta’lim jarayonidagi
faolligini oshirishga qaratilgan. Ayniqsa, tarbiya fanini o‘qitishda interfaol metodlardan
foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi, chunki bu usullar orqali o‘quvchilar nafaqat bilim
oladilar, balki hayotiy tajriba to‘plashadi, mustaqil qaror qabul qilish va muammolarni hal
qilish ko‘nikmalariga ega bo‘ladilar. Interfaol metodlarning afzalliklari shundaki, ular
o‘quvchilarni ta’lim jarayoniga faol jalb etadi, darsni yanada qiziqarli va samarali o‘tkazish
imkonini yaratadi. Masalan, bahs-munozaralar orqali o‘quvchilar dolzarb mavzularda fikr
yuritib, turli nuqtai nazarlarni o‘rganishadi, rolli o‘yinlar yordamida esa real hayotiy
vaziyatlarni tahlil qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar[1]. Shu sababli, umumiy o‘rta ta’lim
muassasalarida tarbiya fanini interfaol metodlar orqali o‘qitish zamon talabiga mos ravishda
amalga oshirilishi lozim. Bu yondashuv orqali o‘quvchilarning ma’naviy va axloqiy tarbiyasi
yanada mustahkamlanib, ularning ijtimoiy hayotga moslashuvi yengillashadi.
Interfaol metodlarning mohiyati va ahamiyati. Interfaol metodlar o‘qitish jarayonida
o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlovchi usullardir. Ushbu metodlar o‘qituvchining yagona
bilim manbai sifatida emas, balki o‘quvchilar bilan hamkorlikda ishlashiga asoslanadi.
Interfaol metodlarning asosiy jihatlari quyidagilardan iborat:
Faollikni oshirish – o‘quvchilar dars jarayonida passiv tinglovchi emas, balki faol ishtirokchi
bo‘ladilar. Masalan, o‘qituvchi o‘quvchilarga dolzarb mavzu bo‘yicha mustaqil fikr yuritish va
muhokama qilish vazifasini beradi.
Ijodiy fikrlashni rivojlantirish – o‘quvchilar mustaqil va ijodiy fikrlashga o‘rganadilar. Masalan,
rolli o‘yinlar orqali turli vaziyatlarni sahnalashtirish ularga hayotiy tajriba orttirishga yordam
beradi.
Kommunikativ ko‘nikmalarni rivojlantirish – guruh bo‘lib ishlash orqali o‘z fikrlarini aniq va
lo‘nda ifoda qilish imkoniyati yaratiladi. Masalan, guruhli muhokamalar davomida o‘quvchilar
o‘z fikrlarini ochiq bayon qilishga o‘rganadilar.
20
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON, (YOʻITJ)
Amaliy mashg‘ulotlar orqali bilim olish – o‘quvchilar nazariy bilimlarni hayotiy misollar orqali
o‘zlashtiradilar. Masalan, real hayotiy vaziyatlar muhokamasi va ularga yechim topish orqali
bilimlarini mustahkamlashadi[2,3].
Tarbiya fanini o‘qitishda quyidagi interfaol metodlardan foydalanish samaradorlikni
oshiradi:
1. Munozara va bahs-munozaralar – o‘quvchilar ma’lum bir mavzu bo‘yicha bahs yuritish
orqali fikr almashadilar va o‘z qarashlarini asoslashga o‘rganadilar. Masalan, "Axloqiy
qadriyatlar jamiyatda qanday rol o‘ynaydi?" mavzusida bahs o‘tkazish mumkin. Bundan
tashqari, o‘quvchilar "Oila tarbiyasining jamiyatdagi o‘rni" yoki "Halollik muvaffaqiyat kaliti
sifatida" kabi mavzularda bahs yuritib, o‘z qarashlarini ilmiy dalillar bilan isbotlashga harakat
qiladilar. Ushbu usul o‘quvchilarning mantiqiy fikrlashini va nutq madaniyatini
rivojlantirishga xizmat qiladi.
2. Rol o‘yinlari – turli ijtimoiy vaziyatlarni sahnalashtirish orqali o‘quvchilarga hayotiy
tajriba orttirish imkoniyati beriladi. Bu usul o‘quvchilarning fikrlash qobiliyatini oshirish,
o‘zlarini turli rollarda sinab ko‘rish va ijtimoiy muhitga moslashish imkoniyatini yaratadi.
Masalan, "Halollik va adolat" mavzusida o‘quvchilar sud jarayoni sahnalashtirishi mumkin.
Bundan tashqari, "Oilangizdagi muammolarni qanday hal qilasiz?" yoki "Kelajakda yetakchi
bo‘lish uchun qanday fazilatlar kerak?" kabi mavzularda ham sahnalashtirilgan rolli o‘yinlar
tashkil qilish mumkin.
3. Blits-so‘rov va testlar – qisqa vaqt ichida o‘quvchilarning bilimini sinovdan o‘tkazish
imkonini beradi. Bu usul orqali o‘quvchilarning mavzuni qay darajada o‘zlashtirganligi tezkor
ravishda aniqlanadi. Masalan, dars yakunida o‘qituvchi tomonidan 5-10 ta savoldan iborat
blits-test o‘tkazilishi yoki o‘quvchilarga tezkor so‘rovnoma orqali o‘z fikrlarini bayon qilish
vazifasi berilishi mumkin. Ushbu yondashuv o‘quvchilarning tezkor fikrlash qobiliyatini
rivojlantirish va ularning bilim darajasini aniqlash uchun samarali vosita hisoblanadi.
4. Kichik guruhlarda ishlash – o‘quvchilar kichik guruhlarga bo‘linib, muayyan muammoni
hal qilish yoki mavzu bo‘yicha yechim ishlab chiqish ustida ishlaydilar. Masalan, axloqiy
qadriyatlar bo‘yicha munozara olib borish yoki ijtimoiy muammolarni hal qilish bo‘yicha
loyiha tayyorlash orqali o‘quvchilar hamkorlikda ishlash, fikr almashish va muammoni turli
nuqtai nazardan tahlil qilish ko‘nikmalariga ega bo‘ladilar.
5. Aqliy hujum (Brainstorming) – o‘quvchilarning ijodiy fikrlashini rivojlantirish va yangi
g‘oyalarni ilgari surishga xizmat qiladi. Bu metodda o‘quvchilar muayyan mavzu yoki
muammoga oid o‘z fikrlarini erkin bayon qiladilar. Masalan, "Jamiyatdagi axloqiy
qadriyatlarni mustahkamlash yo‘llari" mavzusida aqliy hujum o'tkazilib, har bir o‘quvchi o‘z
fikrini bildirishi mumkin[4,5]. Shuningdek, ushbu usul ijodiy muammolarni hal qilishda,
yangilik yaratishda va muayyan masalalar bo‘yicha innovatsion g‘oyalar ishlab chiqishda
samarali hisoblanadi.
Xulosa.
Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida tarbiya fanini interfaol metodlar asosida o‘qitish
ta’lim samaradorligini oshirishning muhim vositalaridan biridir. Interfaol metodlar
o‘quvchilarning faolligini oshirish, ularning hayotiy ko‘nikmalarini rivojlantirish va mustaqil
fikrlash qobiliyatlarini shakllantirishda katta rol o‘ynaydi. Shu boisdan, o‘qituvchilar ushbu
metodlardan keng foydalanishlari va ularni ta’lim jarayoniga samarali joriy etishlari lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1. SH. M. Mirziyoev “Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz”.
T.:O’zbekiston 2017.
2. Innovatsion pedagogik texnologiya asoslari. M.Kamoliddinov, B. Vahobjonov. O’quv-uslubiy
qo’llanma. Toshkent, “Talqin” 2010.
3. Maktabgacha ta`limda metodika fanlarini o’qitish texnologiyasi. N. N. Djamilova. O’quv
qo’llanma. Toshkent 2017.
21
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON, (YOʻITJ)
4. “Learning vocabulary by means of visualization”. / Ed. LV Bankevich. Leningrad: Publishing
Mouse of Leningrad University, 1984.
5. Хусанова, Х. С. Umumta`lim fanlarining o’qitilishida interfaol usullarning qo’llanilish
samaradorligi / Х. С. Хусанова, Н. Б. Ахмедова, К. Н. Нормаматова. // Молодой ученый. —
2022. — № 5
