66
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON, (YOʻITJ)
CHET TILINI YAKKA YOKI JAMOAVIY TARZDA
OʻRGANISH: IJOBIY VA SALBIY JIHATLAR.
Ibodullayev Bekzod Olimjon o‘g‘li
Turon universiteti magistranti
ibodullayevbekzod010@gmail.com.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15037546
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:7-mart 2025 yil
Ma’qullandi: 8-mart 2025 yil
Nashr qilindi: 17-mart 2025 yil
Maqolada chet tilini o‘rganishda keng
qo‘llaniladigan ikki asosiy usul — yakka tartibda va
jamoaviy o‘rganishning afzalliklari va kamchiliklari
chuqur tahlil qilinadi. Bugungi kunda har bir inson
uchun chet tilini o‘rganish nafaqat shaxsiy rivojlanish,
balki kasbiy muvaffaqiyatga erishishda ham muhim rol
o‘ynaydi. Shuning uchun o‘quv jarayonida to‘g‘ri usulni
tanlash o‘quvchining tilni o‘zlashtirish darajasi va
natijalariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.Maqolada ushbu
ikki yondashuv ya’ni yakka tartibda yoki jamoaviy
ravishda chet tilini o‘rganish samaradorligi, bu ikki
usulning o‘quv jarayoniga ta’siri hamda til o‘rganishda
optimal natijalarga erishish uchun ularni qanday
kombinatsiyalash mumkinligi batafsil tahlil qilinadi.
KEY WORDS
chet tilini o‘rganish, yakka
tartibda
o‘rganish,
jamoaviy
o‘rganish,
ta’lim
metodlari,
samaradorlik.
Kirish
Dunyoning har bir burchagida chet tillarini o‘rganish zamonaviy jamiyatning ajralmas qismiga
aylanib bormoqda. Chet tili nafaqat xorijiy mamlakatlarda erkin muloqot qilish, balki xalqaro
darajada ta’lim olish, ilmiy tadqiqotlar olib borish va xalqaro ish bozorida raqobatbardosh
bo‘lish uchun ham muhim vositadir. Shu sababli, til o‘rganish jarayonida to‘g‘ri ta’lim usulini
tanlash o‘quv natijalariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Chet tilini o‘rganishda ikki asosiy usul — yakka tartibda o‘rganish va jamoaviy o‘rganish
mavjud. Har ikkisi o‘ziga xos afzallik va kamchiliklarga ega bo‘lib, ularning samaradorligi
o‘quvchining shaxsiy maqsadlari, o‘rganish uslubi va psixologik xususiyatlariga bog‘liq.
Masalan, yakka tartibda o‘rganish o‘quvchiga mustaqil ravishda bilim olish, individual
ehtiyojlarga moslashish, o‘zining kuchli va zaif tomonlariga e’tibor qaratish, shaxsiy tempda
ishlash imkonini beradi. Biroq, bu usulda muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish imkoniyati
cheklangan bo‘lib, motivatsiya va intizomni saqlashda qiyinchiliklar yuzaga kelishi mumkin.
Jamoaviy o‘rganish esa o‘quvchilarga guruh ichida muloqot qilish, tajriba almashish va o‘z
fikrlarini erkin ifoda etish imkonini beradi. Ushbu usul tilni amaliyotda qo‘llashga katta hissa
qo‘shadi va o‘rganish jarayonini yanada qiziqarli qiladi. Shu bilan birga, bu usulda har bir
o‘quvchining individual ehtiyojlariga to‘liq e’tibor qaratish imkoniyati cheklangan bo‘lib,
guruhning umumiy tempiga moslashish zarurati vujudga keladi.
Ushbu maqolada chet tilini o‘rganishda yakka va jamoaviy usullarning samaradorligi, ularning
afzallik va kamchiliklari chuqur tahlil qilinadi hamda til o‘rganish jarayonida qaysi usulni
tanlash yanada samarali ekanligi haqida xulosa chiqariladi.
Yakka tartibda o‘rganishning ijobiy va salbiy jihatlari
Yakka tartibda chet tilini o‘rganish – bu o‘quvchining o‘ziga xos ehtiyojlari, qiziqishlari va
maqsadlariga mos ravishda mustaqil bilim olish jarayoni. Ushbu usulning samaradorligi
67
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON, (YOʻITJ)
ko‘plab omillarga, jumladan, o‘quvchining intizomi, o‘zini boshqarish qobiliyati va motivatsiya
darajasiga bog‘liq.
Ijobiy jihatlari:
Shaxsiy tempda o‘rganish imkoniyati:
O‘quvchi o‘zining qulay va samarali o‘rganish sur’atini
tanlash imkoniyatiga ega. Bu esa qiyin mavzularni chuqur o‘rganish yoki o‘ziga oson bo‘lgan
sohalarda tezroq harakat qilish imkonini beradi.
E’tiborni qiyin bo‘lgan sohalarga qaratish:
O‘quvchi o‘zining zaif tomonlariga ko‘proq e’tibor
qaratishi va kamchiliklarini bartaraf etish uchun ko‘proq vaqt ajratishi mumkin. Masalan,
grammatik qoidalarni mustahkamlash yoki talaffuz ustida ishlash.
Mustaqil fikrlash va o‘zini tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish:
Yakka o‘rganish jarayonida
o‘quvchi o‘zining xatolarini tahlil qilib, ularni tuzatish strategiyalarini ishlab chiqadi. Bu esa
tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi.
Salbiy jihatlari:
Muloqot ko‘nikmalarining rivojlanishi cheklangan bo‘ladi:
Til o‘rganish jarayonida og‘zaki
muloqot muhim rol o‘ynaydi. Yakka o‘rganish esa real hayotiy vaziyatlarda tilni amalda
qo‘llash imkoniyatini cheklaydi.
Motivatsiya va intizom yetishmasligi:
Mustaqil o‘rganishda o‘quvchining ichki motivatsiyasi
katta ahamiyatga ega. Agar o‘quvchining maqsadi aniq belgilanmagan bo‘lsa yoki doimiy
nazorat bo‘lmasa, intizomni saqlash qiyinlashadi.
Qiyin mavzularni tushunishda yordam yetishmasligi:
Til o‘rganish jarayonida grammatik
qoidalar yoki talaffuz kabi murakkab mavzularni tushunishda tajribali o‘qituvchi yoki boshqa
o‘rganuvchilarning yordami zarur bo‘lishi mumkin.
Jamoaviy o‘rganishning ijobiy va salbiy jihatlari
Jamoaviy o‘rganish – bu chet tilini guruh ichida o‘zlashtirish jarayoni bo‘lib, bu usul ko‘proq
muloqot va tajriba almashishga asoslangan. Ushbu usul tilni amaliyotda qo‘llash va ijtimoiy
muhitda til ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun samarali hisoblanadi.
Ijobiy jihatlari:
Muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish:
Guruh muhitida o‘rganish o‘quvchilarga tilni real
hayotiy vaziyatlarda qo‘llash imkonini beradi. Masalan, suhbatlar, rolli o‘yinlar yoki
munozaralar orqali talaffuz va ifoda ko‘nikmalarini yaxshilash mumkin.
Tajriba almashish imkoniyati:
Jamoa a’zolari o‘rtasida til o‘rganish bo‘yicha foydali usullar,
so‘z boyligini oshirish va grammatik qoidalarni o‘zlashtirish bo‘yicha tajriba almashinuvi
sodir bo‘ladi.
Motivatsiya va raqobat muhiti:
Jamoaviy muhitda o‘quvchilar bir-birini rag‘batlantiradi va
raqobat muhitida o‘z bilimlarini namoyish etishga intiladi. Bu esa motivatsiyani oshirishga
yordam beradi.
Salbiy jihatlari:
Individual ehtiyojlarga e’tibor yetishmasligi:
Guruhning umumiy dasturiga moslashish zarurati
o‘quvchining shaxsiy zaif tomonlarini bartaraf etish yoki individual qiziqishlarini qondirish
imkoniyatini cheklaydi.
Boshqa o‘quvchilarning o‘rganish tempiga moslashish:
Guruh ichida har xil darajadagi
o‘quvchilar bo‘lishi mumkin. Bu esa ba’zi o‘quvchilar uchun o‘rganish jarayonining
sekinlashishiga yoki, aksincha, juda tezlashishiga olib keladi.
Diqqatni jamlashdagi qiyinchiliklar:
Jamoaviy muhitda ko‘pincha diqqatni jamlash qiyinlashadi,
chunki suhbatlar yoki boshqa o‘quvchilarning fikrlari e’tiborni chalg‘itishi mumkin.
Xulosa
Chet tilini o‘rganish jarayonida ta’lim usulini to‘g‘ri tanlash o‘quv natijalarining
samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Yakka tartibdagi va jamoaviy o‘rganish usullari
o‘ziga xos afzallik va kamchiliklarga ega bo‘lib, ularning har biri o‘quvchining maqsadlari,
o‘rganish uslubi va individual ehtiyojlariga qarab turli natijalarni taqdim etadi.
68
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON, (YOʻITJ)
Chet tilini muvaffaqiyatli o‘zlashtirish uchun ushbu ikki usulni o‘zaro kombinatsiyalash eng
samarali strategiya hisoblanadi. Masalan, grammatikani mustaqil ravishda o‘rganish, lug‘at
boyligini oshirish va yozma ko‘nikmalarni rivojlantirish uchun yakka o‘rganishdan
foydalanish, amaliy muloqot ko‘nikmalarini esa suhbat klublari, til amaliyoti guruhlari yoki
jamoaviy mashg‘ulotlar orqali rivojlantirish tavsiya etiladi.
Natijada, yakka va jamoaviy o‘rganish usullarini uyg‘unlashtirish til o‘zlashtirish jarayonini
yanada samarali, qiziqarli va natijaviy qilishga yordam beradi. Bu yondashuv o‘quvchining
nafaqat grammatik bilimlarini mustahkamlash, balki erkin muloqot qilish ko‘nikmalarini
rivojlantirish imkonini ham taqdim etadi.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1-Haydarov, A.A. Tillar o‘qitish metodikasi va ta’lim texnologiyalari. Buxoro: Durdona, 2022,
200 b.
2-Jalolov, J.J. Chet tilini o‘qitish metodikasi. Toshkent: O‘qituvchi, 2012, 432 b.
3-www.kitobxon.com
4-www.ziyouz.com/kutubxona
5-www.google.com
