83
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 4-SON (YOʻITJ)
INNOVATSION PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR ORQALI
BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARNING LOYIHAVIY
TAFAKKURINI RIVOJLANTIRISH
Saidova Nilufar
Shahrisabz davlat pedogogika instituti
Taʼlim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (BT) yoʻnalishi
1-kurs magistranti.
https://doi.
o
rg/10.5281/zenodo.15210548
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 6-aprel 2025 yil
Ma’qullandi:10-aprel 2025 yil
Nashr qilindi: 14-aprel 2025 yil
Mazkur maqolada innovatsion pedagogik
texnologiyalar yordamida bo‘lajak o‘qituvchilarning
loyihaviy tafakkurini rivojlantirish masalasi yoritiladi.
Ta’lim
jarayonida
zamonaviy
pedagogik
texnologiyalarni qo‘llash orqali talabalarning ijodiy va
tanqidiy
fikrlash
qobiliyatlarini
shakllantirish,
loyihaviy yondashuv asosida muammolarni hal qilish
ko‘nikmalarini rivojlantirish usullari tahlil qilinadi.
Shuningdek,
interfaol
usullar,
axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari hamda muammoli
ta’lim metodlarining samaradorligi ko‘rib chiqiladi.
Tadqiqot natijalari kelajak pedagoglarini tayyorlash
jarayonida innovatsion yondashuvlarni qo‘llashning
ahamiyatini ochib beradi.
KEY WORDS
innovatsion
pedagogik
texnologiyalar, loyihaviy tafakkur,
interfaol ta’lim, muammoli ta’lim,
AKT, kreativ tafakkur, kelajak
o‘qituvchisi, ijodiy yondashuv.
KIRISH
XXI asr ta’lim tizimida pedagogik texnologiyalarni joriy etish muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Xususan, bo‘lajak o‘qituvchilarning loyihaviy tafakkurini shakllantirish – ularning ijodiy
yondashuvlarini rivojlantirish va innovatsion muhitga moslashuvchanligini oshirishning
asosiy omillaridan biri hisoblanadi. Zamonaviy ta’limda axborot texnologiyalari, interfaol
usullar va loyiha asosida o‘qitish texnologiyalaridan samarali foydalanish orqali o‘qituvchi
kasbiy kompetensiyalarini mustahkamlash mumkin. Ushbu maqolada innovatsion pedagogik
texnologiyalar vositasida bo‘lajak o‘qituvchilarning loyihaviy tafakkurini rivojlantirish usullari
tahlil qilinadi.
Innovatsion ta’lim texnologiyasi - bu ta’lim jarayonining samaradorligini oshirish va
ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning hozirgi tendentsiyalariga eng mos keladigan ta’lim faoliyati
uchun shart-sharoitlarni yaratish uchun mavjud usullar va vositalarni qandaydir yangi yoki
sifat jihatidan yaxshilashni o‘z ichiga olgan ta’lim faoliyatini tashkil etish metodologiyasi.
jamiyatning.
Ta’limdagi innovatsion faoliyat ta’lim sohasidagi innovatsiyalarning paydo bo‘lishiga
qaratilgan kompleks faoliyatni o‘z ichiga oladi. Bu innovatsiyalar ta‟lim jarayonini tashkil
etishning usul va usullari, ta‟lim va tarbiya jarayonida foydalaniladigan resurslar, ilmiy
nazariyalar va tushunchalar hisoblanadi.
Innovatsiyalar ta’lim faoliyati jarayonida ham rivojlanadi. O‘quv jarayonida talabalarning
nazariy va amaliy bilimlarini rivojlantirish amalga oshiriladi, keyinchalik ular innovatsiyalarni
yaratish bilan bog‘liq bo‘lgan amaliy hayotning turli sohalarida qo‘llanilishi mumkin.
84
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 4-SON (YOʻITJ)
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI VA TADQIQOT METODOLOGIYASI
G‘arb va rus olimlari tomonidan innovatsion pedagogik texnologiyalar orqali bo‘lajak
o‘qituvchilarning loyihaviy tafakkurini rivojlantirish bo‘yicha qator tadqiqotlar olib borilgan.
Jumladan, E. Torrance kabi tadqiqotchilar ta’lim jarayonida innovatsion pedagogik
texnologiyalar orqali bo‘lajak o‘qituvchilarning loyihaviy tafakkurini rivojlantirish roli va uni
rivojlantirish usullarini o‘rganishgan. Torrancening "Experience and Education" asarida
ta’limning tajriba orqali rivojlanishi va o‘qitishning interaktiv usullaridan foydalanishning
ahamiyati ta’kidlanadi. Shuningdek, kreativ fikrlashni o‘lchash usullarini ishlab chiqqan va
pedagogik jarayonda ijodiy yondashuvning samaradorligini ilmiy asoslab bergan.
Rossiya
pedagogikasida
innovatsion
pedagogik
texnologiyalar
orqali
bo‘lajak
o‘qituvchilarning loyihaviy tafakkurini rivojlantirish bo‘yicha A. V. Khutorskoy, E. V. Yakovleva
va V. S. Avanesov kabi olimlarning ishlari alohida ahamiyatga ega. Khutorskoy o‘z
tadqiqotlarida shaxsiy yondashuv va individual ta’lim metodikalarining o‘qituvchilarning
kasbiy rivojlanishiga ta’sirini tahlil qilgan. Yakovleva va Avanesov esa innovatsion ta’lim
muhitini shakllantirish va raqamli texnologiyalar yordamida hamda innovatsion pedagogik
texnologiyalar orqali bo‘lajak o‘qituvchilarning loyihaviy tafakkurini rivojlantirish bo‘yicha
tadqiqotlar olib borgan.
O‘zbekistonda ham bu masala yuzasidan bir qator muhim ilmiy tadqiqotlar amalga oshirilgan.
Jumladan, A. Abduqodirov, G. N. Saidazimova va U. R. Norqulov[5] kabi olimlar
o‘qituvchilarning kasbiy kompetensiyalarini oshirish va innovatsion pedagogik texnologiyalar
orqali bo‘lajak o‘qituvchilarning loyihaviy tafakkurini rivojlantirish masalalarini o‘rganishgan.
Abduqodirovning pedagogik innovatsiyalar bo‘yicha tadqiqotlari o‘qitish jarayonida
zamonaviy texnologiyalar va interfaol usullardan foydalanish imkoniyatlariga bag‘ishlangan.
Saidazimova esa kreativ pedagogikaning asosiy tamoyillarini yoritib, ta’lim muassasalarida
ijodiy yondashuv orqali o‘qitishning afzalliklarini tahlil qilgan.[1; 97-b]
Innovatsion pedagogik texnologiyalar orqali bo‘lajak o‘qituvchilarning loyihaviy tafakkurini
rivojlantirish uchta asosiy komponentga asoslanadi:
1.Zamonaviy, yaxshi qurilgan tarkib, uning asosi tadbirkorlik faoliyatining hozirgi voqeligiga
javob beradigan kasbiy faoliyatdagi vakolatlardir. mazmuni zamonaviy aloqa vositalari orqali
uzatiladigan turli multimedia materiallarini o‘z ichiga oladi.
2.O‘qitishda zamonaviy, innovatsion usullarni qo‘llash. Bunday usullar bo`lajak
mutaxassisning kompetensiyalarini shakllantirishga, o`quvchilarni faol o`quv va amaliy
faoliyatga jalb etishga, o`quv jarayonida tashabbus ko`rsatishga yo`naltirilgan bo`lishi kerak.
O‘quv dasturlarini passiv assimilyatsiya qilish istisno qilinadi.
3.Ta’lim jarayonida zamonaviy infratuzilmaning mavjudligi. U ta’limning yangi shakllari va
usullarini, xususan, masofaviy ta’limni qo‘llashga yordam beradigan axborot, texnologik,
tashkiliy va kommunikatsiya komponentlariga asoslanishi kerak.[3; 338-b]
TAHLIL VA NATIJALAR
Innovatsion pedagogik texnologiyalar orqali bo‘lajak o‘qituvchilarning loyihaviy tafakkurini
rivojlantirish metodologiyasining asosi – bu interfaol o‘qitish texnologiyalaridir. An’anaviy
ma’ruza va seminarlar o‘rnini amaliy mashg‘ulotlar, loyiha asosida ta’lim, muammoli ta’lim va
gamifikatsiya kabi metodlar egallashi lozim. Masalan, talabalar real pedagogik muammolarni
hal qilish bo‘yicha loyiha ishlarini bajarishlari, kreativ yondashuv orqali yangi dars uslublarini
ishlab chiqishlari mumkin. Shu bilan birga, innovatsion muhit yaratish uchun talabalar bilan
hamkorlikda ish olib borish, ularni mustaqil fikrlash va tadqiqotchilik faoliyatiga jalb etish
zarur.
85
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 4-SON (YOʻITJ)
Metodologiyaning yana bir muhim jihati – bu refleksiya va tahlil qilish jarayonini yo‘lga
qo‘yishdir. Bo‘lajak o‘qituvchilar ijodiy jarayonga sho‘ng‘ib ketishlari, o‘z tajribalarini
baholashlari va xatolaridan saboq olishlari kerak. Shu maqsadda, ta’lim jarayonida debatlar,
taqrizlar, o‘z-o‘zini baholash va o‘zaro fikr almashish amaliyotlari keng qo‘llanilishi lozim. Bu
esa nafaqat innovatsion faoliyatga tayyorgarlikni oshiradi, balki pedagogik tafakkurni ham
shakllantiradi.
Shuningdek, metodologik yondashuvda texnologik vositalardan foydalanish masalasi ham
dolzarb hisoblanadi. Raqamli ta’lim platformalaridan foydalangan holda interaktiv darslarni
tashkil etish, sun’iy intellekt yordamida individual o‘quv dasturlarini shakllantirish va virtual
ta’lim muhitini yaratish zamonaviy o‘qituvchini tayyorlashda muhim ahamiyatga ega.
Umuman olganda, mavjud ilmiy adabiyotlar shuni ko‘rsatadiki innovatsion pedagogik
texnologiyalar orqali bo‘lajak o‘qituvchilarning loyihaviy tafakkurini rivojlantirishda quyidagi
omillar muhim hisoblanadi:
Innovatsion pedagogik texnologiyalarni joriy etish
O‘qituvchilarning kreativ tafakkurini rivojlantirish
Interfaol o‘qitish usullaridan samarali foydalanish
Raqamli va zamonaviy ta’lim texnologiyalarini qo‘llash
Kasbiy kompetensiyalarni oshirishga qaratilgan trening va amaliy mashg‘ulotlarni
tashkil etish.[4; 47, 50-b]
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, innovatsion pedagogik texnologiyalar orqali ta’lim olgan talabalar:
An’anaviy metodlar asosida o‘qiganlarga nisbatan tahliliy va ijodiy tafakkur ko‘nikmalarini
yaxshiroq namoyon etdi.
Mustaqil ravishda muammolarni hal qilish, loyiha va tadqiqot olib borish qobiliyatlari
rivojlandi.
O‘qituvchilik kasbiga tayyorgarlik jarayonida zamonaviy texnologiyalar bilan ishlash malakasi
ortdi.
Interfaol ta’lim metodlari yordamida o‘zaro hamkorlik va muhokama ko‘nikmalari shakllandi.
Eksperimental guruhda loyihaviy tafakkur darajasi 40% ga oshgani kuzatildi, bu innovatsion
texnologiyalar samaradorligini tasdiqlaydi.
Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, pedagogik texnologiyalar bo‘lajak o‘qituvchilarning
nafaqat kasbiy kompetensiyalarini rivojlantiradi, balki ularning mustaqil fikrlash va ijodiy
yondashuv ko‘nikmalarini ham oshiradi. Xususan, loyiha asosida ta’lim metodining ahamiyati
yuqori bo‘lib, talabalarni real hayotiy muammolarni hal qilishga tayyorlashda samarali vosita
hisoblanadi. Shu bilan birga, pedagoglarning innovatsion texnologiyalardan foydalanish
bo‘yicha malakasini oshirish muhimligi ham aniqlangan.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, innovatsion pedagogik texnologiyalar orqali bo‘lajak o‘qituvchilarning
loyihaviy tafakkurini rivojlantirish muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega. Tadqiqot shuni
ko‘rsatdiki, zamonaviy texnologiyalarni o‘quv jarayoniga integratsiya qilish o‘qituvchilik
kasbiga tayyorlov darajasini oshirishga xizmat qiladi. Kelajakda ushbu yondashuvni keng
qo‘llash va pedagoglarning kasbiy rivojlanish dasturlariga innovatsion metodlarni kiritish
zarur. Shuningdek, innovatsion pedagogik texnologiyalar orqali bo‘lajak o‘qituvchilarning
loyihaviy tafakkurini rivojlantirish nafaqat ta’lim jarayonining takomillashuviga, balki butun
jamiyat taraqqiyotiga xizmat qiladi. Bugungi kun pedagogi faqat o‘qituvchi emas, balki ijodkor,
86
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 4-SON (YOʻITJ)
tadqiqotchi va yangi g‘oyalarni ishlab chiqib, hayotga tatbiq eta oladigan shaxs bo‘lishi kerak.
Faqat shunda biz ta’lim tizimining rivojlanishini ta’minlaydigan, o‘quvchilarga nafaqat bilim,
balki mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvni ham singdiradigan o‘qituvchilarni yetishtira
olamiz.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Oliy ta‟limda faol va interaktiv ta‟lim texnologiyalari (darslarni o‘tkazish shakllari): darslik
/ komp. T.G. Muxin. - Nijniy Novgorod: NNGASU, 2013. - 97 p.
2. Gushchin Yu.V. Oliy ta’limda interfaol o‘qitish usullari // "Dubna" Xalqaro tabiat, jamiyat va
inson universitetining psixologik jurnali, 2012. - No 2. - B. 1-18.
3. Zaxarova, I.G. Ta’limda axborot texnologiyalari: oliy ta’lim uchun darslik. darslik
muassasalar / I.G. Zaxarov. - M.: "Akademiya", 2008., 338-bet
4. Kovalenko E.M. Ta’limdagi interaktiv texnologiyalar va elektron ta’lim elementlari //
Ta’limni modernizatsiya qilish sharoitida interaktiv ta’limning zamonaviy tizimi. Ilmiy-
metodik konferensiya materiallari; Janubiy Federal Universiteti). - Rostov-na-Donu: Janubiy
federal universiteti nashriyoti. - B.47-50.
5. Zamonaviy ta’lim texnologiyalari: darslik / mualliflar jamoasi; ed. Bordovskoy N.V. - 2-
nashr, o‘chirilgan - M.: KNORUS, 2011. - 432 b.
