VOLEBOL O’YININING VUJUDGA KELISH TARIXI VA RIVOJLANISH BOSQICHLARI

159

YANGI O'ZBEKISTON ILMIY

TADQIQOTLAR JURNALI

www.in-academy.uz

2-JILD 4-SON (YOʻITJ)

VOLEBOL O’YININING VUJUDGA KELISH TARIXI VA

RIVOJLANISH BOSQICHLARI

Maxmanazarova Sabina Shuhrat qizi

Chirchiq davlat pedagogika unversiteti

Jismoniy madaniyat fakulteti xotin- qizlar sporti yo’nalishi

2-bosqich talabasi, sabinamaxmanazarova@gmail.com

https://doi.org/10.5281/zenodo.15266774

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Qabul qilindi: 16-aprel 2025 yil

Ma’qullandi:20-aprel 2025 yil

Nashr qilindi: 23-aprel 2025 yil

Dinamik va qiziqarli sport turi bo'lgan

voleybolning kelib chiqish tarixi bor. U 1895 yilda

Massachusets shtatining Xoliok shahridagi sport

ishqibozi va YMCA direktori Uilyam G. Morgan

tomonidan ishlab chiqilgan. Basketbol, beysbol, tennis

va qo‘l to‘pi elementlarini o‘zida mujassam etgan

o‘yinni izlayotgan Morgan voleybolni jamoaviy ish,

chaqqonlik va strategiyani ta’kidlaydigan ko‘ngilochar

mashg‘ulot sifatida yaratdi. Ushbu sport oddiy

qoidalar va zarur bo'lgan minimal jihozlar tufayli

tezda mashhur bo'lib, uning global tarqalishiga zamin

yaratdi.

KEY WORDS

maydon,vollebol,

qo’l

to’pi,setka, antenna,chiziqlar ,o’yin

qoidalari,Uilyam

G

Morgan,

ayollar jamoalari, SSSR,erkakalar

jamoalari.

Voleybol 1894-yilda Amerika qoʻshma shtatlarining Massachusets shtatidagi Xoliok shahrida

yosh xristianlar ittifoqini jismoniy tarbiya boʻyicha rahbari pastor Vilyam Morgan tomonidan

yaratilgan. U voleybol oʻyinini oddiy, koʻp mablagʻ sarflamasdan tashkil etishni koʻzda tutib

yangi oʻyinning qoidalarini ishlab chiqdi. Oʻyin nomini avvaliga ''mintonett'' deb nomladi.

1896-yilda Springfild shahridagi kollej direktori doktor Alfred Xalsted bu oʻyinga

„voleybol“ deb nom berdi. „Voleybol“ inglizcha soʻz boʻlib, oʻzbek tilida „parvoz qiluvchi

toʻp“ degan maʼnoni bildiradi. 1897-yilda tadbiq etilgan baʼzi bir oʻyin qoidalari quyidagicha

edi:

1.

Maydoncha chegaralari 7,6 x 15,1 m

2.

Toʻrning oʻlchamlari 0,65 x 8,2 m, balandligi 198 sm

3.

Toʻpning vazni 340 g, aylanasi 63,5 – 68,5 sm

4.

Oʻyinchilarning soni chegaralanmaydi va hokazo.

1895—1920-yillar voleybol oʻyini rivojlanishining birinchi bosqichi boʻlib hisoblanadi.

Oʻyinning boshqa davlatlarda vujudga kelishi va rivojlanishi quyidagicha: 1900-yil – Kanada,

1908-yil – Kuba, 1909-yil – Puerto-riko, 1910-yil – Peru, 1917-yil – Braziliya, Urugvay,

Meksika, Osiyoda 1900—1913-yillar – Yaponiya, Kitay, Filippinda, 1914-yil – Angliya, 1917-

yil – Fransiya.

Voleybol sobiq ittifoqda 1920—1921-yillarda oʻrta Volga (Qozon, Nijniy Novgorod)

nohiyalarida tarqala boshladi. 1922-yildan boshlab voleybol Vseobuch (Umumiy harbiy

tayyorgarlik) tarkibiga kiritildi. Moskvada voleybol bilan muntazam shugʻullanishga sanʼat va

teatr vakillari kirishdilar. 1923-yilda tashkil etilgan „Dinamo“ jamiyati sportning boshqa

turlari bilan bir qatorda voleybolni ham targʻib qila boshladi. Xuddi shu yillarda voleybol Uzoq

Sharqda – Xabarovsk va Vladivostokda paydo boʻldi. 1925-yildan esa Ukrainada ham rivojlana

boshladi. SSJIda jismoniy tarbiya va sportning keyingi taraqqiyoti uchun RKP/b/ MK 1925-yil

13-iyul qarori katta ahamiyatga ega boʻldi. Unda ommani tarbiyalashning samarali usullaridan

160

YANGI O'ZBEKISTON ILMIY

TADQIQOTLAR JURNALI

www.in-academy.uz

2-JILD 4-SON (YOʻITJ)

biri boʻlgan jismoniy tarbiya va sportni keng rivojlantirish zarurligi uqtirib oʻtildi. Markaziy

qoʻmita qarori voleybolning tobora taraqqiy etib borishiga kuchli taʼsir koʻrsatadi. Sovet

voleybolchilari oʻz oldilariga mamlakatda voleybolni ommalashtirish, tarbiyaviy ishlarni

kuchaytirish, texnika va taktikani mukammallashtirish, oʻyinchilarni har tomonlama jismoniy

tayyorgarligini yuksaltirish kabi qator vazifalarni qoʻydilar. Voleybol hamma erda tarqala

boshladi. SHu bilan bogʻliq ravishda musobaqalarning yagona qoidalarini ishlab chiqish

zarurati tugʻildi. 1925-yilning yanvarida Moskva jismoniy tarbiya kengashi voleybol boʻyicha

musobaqalarning birinchi rasmiy qoidalrini tuzib tasdiqladi. Toʻrning balandligi – ayollar

uchun 2 m 20 sm va erkaklar uchun – 2 m 40 sm qilib belgilandi. Ayollar jamoalarida oʻyin 15

x 7,5 oʻlchamli maydonchada oʻtkaziladigan boʻldi. 1926-yilda Moskvada yangi qoidalar

asosida birinchi musobaqalar oʻtkazildi. 1927-yildan voleybol boʻyicha Moskva birinchiligi

muntazam ravishda oʻtkazila boshladi. „Sobiq Ittifoqida“ birinchi bosmadan chiqarilgan

voleybol boʻyicha maxsus adabiyot 1926-yilda 9 paydo boʻldi va u „Voleybol va mushtlar

jangi“ deb nom olgan edi. Uning mualliflari S.voleybolSisoev va A. A. Marku…edi. 1926-yilda

yana bir qator muhim voqealar boʻlib oʻtdi, yaʼni voleybol Butunittifoq jismoniy tarbiya

kengashining oʻyinlar shoʻʻbasi voleybol boʻyichamusobaqalarning yagona qoidalarini

tasdiqladi. Xarkovda moskvalik va xarkovlik voleybolchilarning shaharlararo uchrashuvi

oʻtkazildi. SHu yillarda voleybol faqatgina Moskvada emas, balki Ukrainada, shimoliy

Kavkazda, Kavkazortida, Uzoq Sharq va Oʻrta Volga oʻlkalarida ham keng tarqaldi.

„SSJI“ voleybolda taalluqli muhim voqealardan biri 1928-yilning avgustida birinchi

Butunittifoq spartakiadasi vaqtida oʻtkazilgan Ittifoq birinchiligi boʻldi.

Unga Moskva, USSJ, SHimoliy Kavkaz, Kavkazorti Federatsiyasi va Uzoq SHarK oʻlkasining

erkaklar va ayollari qatnashadilar. Musobaqalar chiqib ketish tartibida oʻtkazildi. Moskva

ayollar jamoasi va Ukrainaning erkaklar jamoasi gʻolib chiqdilar. Birinchi Butunittifoq

spartakidasida voleybolchilarning uchrashuvlari musobaqa qoidalarining alohida bandlarini

yagona tartibda izohlash uchun imkon berdi. SHuni aytib oʻtish kerakki, bu yerda ayollar

jamoalari birinchi bor normal oʻlchovli maydonchalarda (18/9 m) oʻynaydilar. Sovet

Ittifoqining turli mintaqalarida voleybol taraqqiyotida xilma-xil yoʻnalishlar yuzaga kela

boshladi. Ukrainaliklar jamoali oʻyin taktikasini va fidokorona himoyani namoyish etdilar,

moskvaliklar kuchli hujumchi ekanliklari bilan koʻzga tashlandilar, Uzoq Sharqliklar esa past

uzatilgan toʻp bilan hujum qilishdek ajoyib yangilik olib keldilar. Shuni taʼkidlash kerakki,

terma jamoalarning Butun ittifoq spartakiadasiga tayyorlanishi voleybolning joylarda

ommaviy ravishda rivojlanishiga turtki boʻldi. Butunittifoq spartakiadasi arafasida oʻtkazilgan

Ukraina birinchiligida jumhuriyatning viloyat shaharlaridan 21 jamoa ishtirok etdi.

Kavkazortining eng kuchli jamoasini aniqlash uchun Boku, Tiflis va Erevan shaharlarining

jamoalararo uchrashuvlari oʻtkazildi. Xuddi oʻsha 1928-yilda Moskvada doimiy hakamlar

uyushmasi tashkil etildi. Voleybol taraqqiyotida maktab oʻquvchilarining spartakiadasi ham

(1929) katta ahamiyatga ega edi. Bu spartakia qatnashchilaridan koʻpchiligi keyinchalik

voleybol ustalari boʻlib etishdilar.

Shaharlararo musobaqalar soni anchagina ortdi, bu esa turli texnik usullarning paydo

boʻlishiga, voleybol taktikasining rivojlanishiga, oʻyinchilar jismoniy tayyorgarligining

oʻsishiga olib keldi. SHu davrda oʻyinchilar maydonga toʻpni kuch bilan kiritish, aldov

zarbalari usullarini keng qoʻllay boshladilar, uzatish texnikasiga eʼtibor berdilar, himoyaning

ahamiyati ortib oʻyin tezkor, shiddatli boʻla boshladi, natijada oʻyinchilarning

harakatchanligiga talab oshdi.

1931-yilda BLKEI tashabbusi biln mamlakatimizga jismoniy tarbiyaning asosi boʻlgan

„Mehnat va mudofaaga tayyor“ Butunittifoq kompleksi taʼsir etildi. Bu tadbir

voleybolchilarning umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarligini yuksaltirishgagina emas, balki

yoshlarni voleybol mashgʻulotlariga jalb etishga ham imkoniyat yaratdi. Voleybolning

ommaviy rivojlanishi va keng targʻib qilinishida koʻpgina madaniyat va istirohat bogʻlarining

maydonchalarida oʻtkazilgan musobaqalar katta ahamiyatga ega edi. Moskvadagi markaziy

161

YANGI O'ZBEKISTON ILMIY

TADQIQOTLAR JURNALI

www.in-academy.uz

2-JILD 4-SON (YOʻITJ)

madaniyat va istirohat bogʻining 20 ta maydonchasi atrofida tomoshabinlar yigʻiladilar.

Oʻtkazilayotgan oʻyinlar faqat moskvaliklar uchun emas, balki chet ellik mehmonlar uchun

ham yaxshigina maktab edi. SHuning uchun 30-yillarda Germaniyada „Voleybol – rus xalq

oʻyini“ deb nomlangan voleybol boʻyicha musobaqa qoidalari kitobcha holida chop etildi.

Turli shaharlarning eng kuchli jamoalari orasida birinchiliklar oʻtkazib turildi. 1931-yilda

Xarkovda Moskva, Dnepropetrovsk va maydon egalarining erkak va ayollar jamoalari

uchrashdilar. Moskvalik ayollar gʻolib chiqdilar, har uchchala erkaklar jamoasi bittadan

magʻlubiyat va gʻalabaga ega boʻldilar. Bu uchrashuvlar „tez surʻatli“ oʻyinning ahamiyati

ancha ortganligini taʼkidladi.

1932-yildan voleybol barcha katta spartakiadalarning dasturiga teng huquqli sport turi

sifatida kiritildi. SHu sababdan voleybol boʻyicha butunittifoq musobaqalarining har yili

muntazam oʻtkazib turilishi haqidagi masala koʻtarildi.

1932-yilning bahorida Butunittifoq jismoniy tarbiya kengashi qoshida voleybol seksiyasi

tashkil topdi va uning tarkibiga A.Potashnik (rais), voleybolOskolkov, M.Vilgrat, YU.Bagon,

voleybolKryuk va boshqalar kiritildilar.

1932-yildan avval „Voleybolchilarning Butunittifoq bayrami“ deb atalgan „Sovet

Ittifoqi“ birinchiliklari muntazam oʻtkazila boshladi. Voleybol boʻyicha SSJI birinchiligi ilk bora

Dnepropetrovsk shahrida 1983-yilning 4-6-aprelida boʻlib oʻtdi. Musobaqalarda ayollar

jamoasi (Moskva, Dnepropetrovsk, Xarkov, Boku, Minsk) va 5 ta erkaklar jamoasi (Moskva,

Dnepropetrovsk, Xarkov, Tiflis, Minsk) ishtirok etdi. Aylanma tartibda oʻtkazilgan oʻyinlar koʻp

sonli tomoshabinlarni oʻziga jalb qildi. Qiziqarlisi birinchilik tugagach, moskvalik aralash

jamoalarning koʻrgazmali oʻyinlari oʻtkazildi.

Oʻyin uch yoki besh partiyadan iborat boʻlib, har bir partiya 15 ochkogacha davom etadi. Agar

ochkolar 15:15 boʻlsa, oʻyin 17 ochkogacha davom etadi. Soʻnggi partiya (3-va 5-)da oʻyin

hisobi „taym-brek“ asosida olib boriladi. Yaʼni oʻyindagi har bir harakat natijasiga qarab toʻpni

oʻyinga kiritish huquqi qaysi jamoada boʻlishidan qatʼiy nazar jamoaga magʻlubiyat yoki

gʻalaba keltirishi mumkin. Hal qiluvchi partiyada oʻyin 2 ochko farq qilguncha davom etadi.

Oʻyin jarayonida texnik malakalarni bajarishdagi xatolar:



Toʻpni oʻyinga kiritishda: agar irgʻitilmasdan toʻgʻridan toʻgʻri „qoʻldan“ urilsa;



Toʻpni oʻyinga kiritishda belgilangan chegara chiziqlarini bosish, toʻp irgʻitilsayu, lekin

urilmasdan tanaga tegsa va hokazo;



Toʻpni uzatishda: toʻp kaftga tegsa – ilib otilsa, ikki qoʻl kema-ket tegsa yoki ham tanaga,

ham qoʻlga tegsa va hokazo;



Zarba berishda: tana va tana qismlarini toʻrga tegib ketishi (9 metrli belgilangan

chegara oraligʻida), qoʻnish vaqtida oyoq oʻrta chiziqdan butunlay oʻtib ketsa, raqib

tomonidagi toʻpga tegilsa va hokazo.

Himoyada:



Toʻpni qabul qilishda: agar toʻpni uzatishdagi xatolar boʻlsa;



Toʻsiq qoʻyishda: zarba berishdagi xatolar boʻlsa, ochko olishdan yoki toʻpni oʻyinga

kiritish huquqidan mahrum qiladi

1913 yilga kelib Osiyo qit'asida voleybolning rivojlanishi ta'minlandi,chunki o'sha yili o'yin

Manilada tashkil etilgan birinchi uzoq Sharq o'yinlaridasturiga kiritilgan edi. Shuni ta'kidlash

kerakki, uzoq vaqt davomida Osiyoda voleybol "jigarrang" qoidalarga muvofiq o'ynagan, bu

boshqa narsalar qatorida 16 o'yinchidan foydalangan (o'yinlarda ko'proq ishtirok etish

uchun). Qo'shma Shtatlarda voleybolning o'sishining ko'rsatkichi 1916 yilda Spalding

voleybol qo'llanmasida chop etilgan va Robert C. Kubbon tomonidan yozilgan maqolada

keltirilgan. Ushbu maqolada Kubbon o'yinchilar soni jami 200,000 kishiga quyidagi tarzda

bo'linishini taxmin qildi: YMCADA (o'g'il bolalar, yigitlar va keksa erkaklar) 70,000, YVCADA

(qizlar va ayollar) 50,000, maktablarda (o'g'il bolalar va qizlar) 25,000 va kollejlarda (yosh

erkaklar) 10,000. 1916 yilda YMCA kuchli milliy kollej Atletik Assotsiatsiyasini (NCAA) o'z

qoidalari va bir qator maqolalarini nashr etishga undashga muvaffaq bo'ldi va bu kollejning

162

YANGI O'ZBEKISTON ILMIY

TADQIQOTLAR JURNALI

www.in-academy.uz

2-JILD 4-SON (YOʻITJ)

yosh talabalari orasida voleybolning tez o'sishiga hissa qo'shdi. 1918 yilda har bir jamoaga

to'g'ri keladigan o'yinchilar soni oltitaga cheklangan va 1922 yilda to'p bilan vakolatli

aloqalarning maksimal soni uchtaga belgilangan. 1930-yillarning boshlariga qadar voleybol

aksariyat hollarda bo'sh vaqt va dam olish o'yini bo'lgan va faqat bir nechta xalqaro tadbirlar

va musobaqalar bo'lgan. Dunyoning turli burchaklarida turli xil o'yin qoidalari mavjud edi;

ammo, milliy chempionatlar ko'plab mamlakatlarda o'tkazildi (masalan, o'yin darajasi ajoyib

standartga yetgan Sharqiy Evropada). Shunday qilib, voleybol tobora yuqori jismoniy va

texnik ko'rsatkichlarga ega raqobatbardosh sport turiga aylandi.

Xulosa

O'zining kamtarona boshlanishidan tortib, hozirgi global sport maqomiga qadar voleybol uzoq

yo'lni bosib o'tdi. Mintonette-dan standartlashtirilgan o'yinga evolyutsiyasi butun dunyo

bo'ylab futbolchilar va muxlislarni o'ziga jalb qildi.Voleybolning ahamiyati uning jismoniy

foydalaridan tashqarida bo'lib, inklyuzivlik va shaxsiy o'sishni ta'kidlaydi. Voleybol

rivojlanishda va yangi tomoshabinlarni jalb qilishda davom etar ekan, u bugungi dunyoda

qadrli va muhim sport turi bo'lib qolmoqda.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

Po‘latov A.A. Voleybol. JTI talabalariga mo‘ljallangan dastur. Ixtisoslik kursi. T.,

2.

1993

3.

2 Po‘latov A.A. Harakatni aniq ijro etishda vestibulyar analizator-ning o‘rni. «JT,

4.

sport va ma‟naviyat» to‘plami. Toshkent., 1995 yil.

5.

3 Po‘latov A.A. O‘rgatish uslubiyatiga noan’anaviy yondoshish masalala-ri. V

6.

sborniki. nauchnaya konferinsiya prepodavateley i studentov. Toshkent., 1994 yil.

7.

4 Ganiyeva F. V. Xujumda jamoa bulib xarakat kilishni uyushtirishda kullaniladigan

8.

ARZIBAYEV, Q. (2024). O‘SMIR SPORTCHILARDA MAQSADGA ERISHISH

MOTIVATSIYASI TADQIQI. News of the NUUz, 1(1.9), 54-57.

9.

Арзибаев, К. О. (2015). РОЛЬ МОТИВАЦИИ В ЕДИНОБОРСТВЕ. Наука и мир, (3-3),

103-105.

10.

Арзибаев, К. О., & Аралов, С. А. (2016). КОНСТИТУЦИОННЫЕ ОСНОВЫ

ОБРАЗОВАНИЯ В УЗБЕКИСТАНЕ. Наука и мир, 3(1), 53-54.

11.

Арзибаев, Қ. О., & Акбарова, Д. Р. (2016). Проблема здорового образа жизни в

исследованиях. Наука и мир, (3-3), 77-78.

12.

Арзибаев, К. О. (2013). МОТИВАЦИЯ ДОСТИЖЕНИЯ КАК ВАЖНЫЙ ФАКТОР

СПОРТИВНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ. SCIENCE AND WORLD, 93.

13.

Арзибаев, К., & Бердалиева, Ю. (2013). ВЛИЯНИЕ МЕЖЛИЧНОСТНЫХ

ОТНОШЕНИЙ НА МОТИВАЦИЮ ЮНЫХ СПОРТСМЕНОВ. SCIENCE AND WORLD, 14.

14.

Arzibayev, Q. (2023). THE PROBLEM OF MOTIVATION OF SPORT ACTIVITY IN THE

ANALYSIS. European journal of education and applied psychology, (2), 82-89.

15.

Arzibayev, Q. (2023). THE APPEARANCE OF MOTIVES FOR SPORTS ACTIVITY IN

ANALYSIS. Modern Science and Research, 2(10), 694-704.

16.

Arzibayev, K. O., & Aralov, S. A. (2016). Physical culture and social importance of sport

in educating the young by the principles National Concept. In Scientific achievements of the

third millennium (pp. 23-24).

17.

Arzibayev, Q. (2023). О‘smir sportchilarda sport bilan shug‘ullanish motivlarini

о‘rganish. Sport ilm-fanining dolzarb muammolari, 1(3), 18-25.

163

YANGI O'ZBEKISTON ILMIY

TADQIQOTLAR JURNALI

www.in-academy.uz

2-JILD 4-SON (YOʻITJ)

18.

Аbdurasulov J. и Pardabayeva , M. 2024. MUSOBAQADAN OLDIN

SPORTCHILARNI PSIXOLOGIK TAYYORLASH.

Евразийский журнал социальных наук,

философии и культуры

. 4, 6 Part 2 (июн. 2024), 73–76.

19.

Sharipova, N. (2023). PHONETICS: UNLOCKING THE SOUNDS OF LANGUAGE. В

ZDIT (Т. 2, Выпуск 27, сс. 22–24). Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.10321056

20.

Турсунов

А.

2022

ЧАҚИРУВГА

ҚАДАР

БОШЛАНҒИЧ

ТАЙЁРГАРЛИК

МАШҒУЛОТЛАРИДА ПЕДАГОГИК ВА ИННОВАЦИОН ТЕХНОЛОГИЯЛАРНИ ҚЎЛЛАШ ВА

УЛАРНИНГ ЎЗИГА ХОС ТОМОНЛАРИ Science and innovation, 1(B3), 432- 434

21.

Sharipova Nodira Shavkat Qizi, . (2024). TEACHING ENGLISH TO YOUNG

LEARNERS USING CLIL METHOD IN CLASS. International Journal of Pedagogics, 4(06),

161–164. https://doi.org/10.37547/ijp/Volume04Issue06-29 .

22.

Abdurasulov, J. (2024). PEDAGOGICAL PSYCHOLOGICAL ASPECTS OF MILITARY

PATRIOTIC EDUCATION IN GENERAL SECONDARY EDUCATIONAL INSTITUTIONS. В

INTERNATIONAL BULLETIN OF APPLIED SCIENCE AND TECHNOLOGY (Т. 4, Выпуск 7, сс.

38–40). Zenodo.

https://doi.org/10.5281/zenodo.12721051

23.

Аbdurasulov J. 2024. HARBIY PEDAGOGIKANING BOSHQA FANLAR BILAN

ALOQASI.

Молодые ученые

. 2, 6 (фев. 2024), 48–52.

24.

Jo‘rayev , S. ., & Abdurasulov, J. (2024). SUBJECT, TASKS AND CONTENT OF STUDYING

THE BASICS OF MILITARY-PATRIOTIC EDUCATION. Академические исследования в

современной науке, 3(7), 149–153.извлечено.

25.

Абдурасулов, Ж. (2022). ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИНФОРМАЦИОННЫХТЕХНОЛОГИЙ В

УСВОЕНИИ УРОКОВ ИСТОРИИ.

26.

Abduqodirova, D. и Abdurasulov, J. 2025. YOSHLARDA HARBIY-VATANPARVARLIK

TUYG‘USINI TAKOMILLASHTIRISHNING PSIXOLOGIK HUSUSIYATLARI.

Педагогика и

психология в современном мире: теоретические и практические исследования

. 4, 1 (янв.

2025), 50–53.

27.

Жўраев , Ш. ., & Абдурасулов , Ж. (2024). ҲАРБИЙ ЖАМОАДАГИ ИЖТИМОИЙ

ФИКР. Журнал академических исследований нового Узбекистана, 1(2), 97–103.

извлечено от

https://in-academy.uz/index.php/yoitj/article/view/28151

.

28.

Abdurasulov , J. (2022). HARBIY KOMPETENTSIYA KURSANTNING KASBIY

MAHORATINI 54 SHAKLLANTIRISHNING KALITI SIFATIDA. Евразийский журнал

социальных наук, философии и культуры, 2(11), 231–234. извлечено от

https://in-

academy.uz/index.php/ejsspc/article/view/5326

29.

Abdurasulov , J. 2022. CHAQIRUVGA QADAR BOSHLANGʼICH TAYYORGARLIK FANI

OʼQITUVCHISIGA QOʼYILADIGAN TALABLAR.

Евразийский журнал академических

исследований

. 2, 11 (окт. 2022), 983–988.

30.

Абдурасулов , Ж. (2024). ҲАРБИЙ ЖАМОАНИНГ ПСИХОЛОГИК АСПЕКТЛАРИ.

Бюллетень педагогов нового Узбекистана, 2(2), 59–65

31.

Abduqodirova Dilobarbonu Erkinjon Qizi TALABALARDA PSIXOLOGIK STRESSNI

YENGISH // YOPA. 2025. №2. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/talabalarda-psixologik-

stressni-yengish (дата обращения: 02.04.2025).

32.

Usarboyeva D. The importance of innovative educational methods in organizing the

educational process //Current Issues of Bio Economics and Digitalization in the Sustainable

Development of Regions (Germany). – 2023. – Т. 1. – №. 1. – С. 184-187.