77
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON , (YOʻITJ)
BOSHLANGʻICH SINF OʻQUVCHILARI
IJTIMOIYLASHUVINING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK
ASOSLARI
Dildora Doniyeva
Nizomiy nomidagi Toshkent davlat
pedagogika universiteti Ta'lim
va tarbiya nazariyasi va metodikasi
(boshlang'ich ta'lim) yo'nalishi
magistratura talabasi
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15396721
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:26-aprel 2025 yil
Ma’qullandi:30-aprel 2025 yil
Nashr qilindi: 13-may 2025 yil
Mazkur maqolada boshlangʻich sinf oʻquvchilarining
ijtimoiylashuv jarayoni, uning pedagogik va psixologik
asoslari,
shuningdek,
“Oʻzbekiston
–
2030”
strategiyasida belgilangan maqsadlar bilan bogʻliq
holda taʼlim tizimini takomillashtirish masalalari
yoritilgan. Maqolada ijtimoiylashuvning zamonaviy
talablari,
bolalarning
ijtimoiy
ko‘nikmalarini
rivojlantirish usullari va taʼlim muhitining bu
jarayondagi roli haqida fikr yuritiladi.
KEY WORDS
Boshlangʻich taʼlim, ijtimoiylashuv,
psixologik rivojlanish, pedagogik
yondashuv, “Oʻzbekiston – 2030”.
Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan “Oʻzbekiston – 2030” strategiyasi asosida har bir
sohada, xususan, taʼlim tizimida muayyan yutuqlar va maqsadlar belgilab berilgan.
Strategiyada sogʻlom, bilimli va maʼnaviy barkamol avlodni tarbiyalash – asosiy
ustuvorliklardan biri sifatida e’tirof etilgan. Boshlangʻich sinf oʻquvchilarining ijtimoiylashuvi
shu yo‘nalishda muhim omil hisoblanadi.
Boshlangʻich sinf oʻquvchilari uchun ijtimoiylashuv bu – jamiyatda mavjud ijtimoiy
me’yorlar, qadriyatlar va xulq-atvor qoidalarini o‘zlashtirish jarayonidir. Bu jarayon ularning
jamiyatda to‘laqonli shaxs sifatida shakllanishiga asos bo‘ladi. Pedagogik yondashuvlar bu
jarayonni to‘g‘ri yo‘naltirishda muhim rol o‘ynaydi.
Psixologik nuqtai nazardan, bolalarning emotsional holati, o‘ziga bo‘lgan ishonchi, muloqot
madaniyati – barchasi ijtimoiylashuv jarayoniga bevosita ta’sir qiladi. Shu boisdan ham
“Oʻzbekiston – 2030” strategiyasida ta’lim va tarbiya jarayonlarini uyg‘un holda tashkil etish
alohida urg‘u bilan qayd etilgan. Ijtimoiylashuv atamasi sotsiologik, psixologik va pedagogik
fanlarda keng qo‘llaniladi. Psixologik jihatdan u shaxsning jamiyatdagi mavjud normalarni
o‘zlashtirishi, muayyan ijtimoiy rollarni bajarishga tayyor bo‘lishi sifatida qaraladi.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun bu davr muhim psixologik va emotsional o‘zgarishlar
bilan kechadi. Ular o‘z tengdoshlari bilan muloqot qilishni o‘rganadi, o‘z fikrini erkin bayon
qilish, o‘z huquqlari va majburiyatlarini anglay boshlaydi.
Pedagogik nuqtai nazardan, o‘qituvchining o‘z vaqtida va samarali ijtimoiy ta’siri orqali
bolalarning ijtimoiy xulq-atvori shakllanadi. Shu nuqtai nazardan, dars jarayonida ko‘proq
jamoaviy ishlar, rolli o‘yinlar, muammoli vaziyatlarni hal qilishga yo‘naltirilgan metodlardan
foydalanish tavsiya etiladi.
Taʼlim muhiti o‘quvchining ijtimoiylashuvi uchun asosiy omillardan biridir. Maktabdagi
muomala madaniyati, tengdoshlar bilan o‘zaro munosabatlar, o‘qituvchining talabalarga
munosabati – bularning barchasi bolaning ijtimoiy ko‘nikmalarini shakllantiradi. Maktabda
do‘stlik, hurmat, adolat tamoyillari ustuvor bo‘lsa, o‘quvchi ana shu qadriyatlarni o‘zlashtiradi
va keyingi hayotida qo‘llaydi. Bundan tashqari, zamonaviy ta’lim tizimida psixologik
78
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON , (YOʻITJ)
xizmatlarning faoliyati ham muhim o‘rin tutadi. Psixologlar tomonidan o‘tkaziladigan
treninglar, suhbatlar va monitoringlar o‘quvchilarning emotsional holatini tahlil qilish, ularda
paydo bo‘layotgan muammolarni aniqlash va hal qilishda katta yordam beradi.
“Oʻzbekiston – 2030” strategiyasi doirasida ta’lim sifatini oshirish, yosh avlodning
intellektual, axloqiy va emotsional rivojlanishini ta’minlash asosiy vazifalardan biri sifatida
belgilangan. Shu nuqtai nazardan, boshlangʻich sinflarda ijtimoiylashuvni samarali tashkil
etish strategiyada ko‘zda tutilgan barkamol avlodni tarbiyalash maqsadiga xizmat qiladi.
Xususan, strategiyada har bir bola o‘z salohiyatini to‘liq namoyon qila oladigan, zamonaviy
talablarga javob beradigan ta’lim muhitini yaratish ustuvor vazifa etib belgilangan. Bu esa
faqatgina bilim berish emas, balki ijtimoiy moslashuvchanlik, kommunikativ ko‘nikmalar va
emotsional barqarorlikni ham rivojlantirish orqali amalga oshiriladi.
O‘qituvchilar, ota-onalar va jamiyat vakillari bu jarayonda o‘zaro hamkorlikda ishlashlari
zarur. Ijtimoiy loyihalar, sinfdan tashqari tadbirlar va psixologik xizmat faoliyati orqali
bolalarning ijtimoiy moslashuvchanligi oshiriladi.
Xulosa qilib aytganda, boshlangʻich sinf o‘quvchilarining ijtimoiylashuvi ta’limning asosiy
vazifalaridan biri bo‘lib, uning samarali tashkil etilishi pedagogik va psixologik
mexanizmlarning uyg‘unligini talab etadi. “Oʻzbekiston – 2030” strategiyasida belgilangan
ustuvor yo‘nalishlar aynan shu jarayonni chuqur tahlil etish va takomillashtirishga qaratilgan.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentyabrdagi PF-158-son farmoni.
2. “Oʻzbekiston — 2030” strategiyasi. www.strategy.uz
3. Karimova R. Pedagogik psixologiya. – Toshkent: O‘qituvchi, 2021.
4. Mahmudov N. Boshlang‘ich ta’lim metodikasi. – Toshkent, 2020.
5. Vygotsky L.S. Educational Psychology. – Moscow, 1997.
