140
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON , (YOʻITJ)
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARINING PERIMETR
VA YUZANI HISOBLASHGA DOIR AXBOROT-TAHLIL
KO‘NIKMALARINI RIVOJLANTIRISH ZARURIYATI
Annaqulova Sabrina Komiljon qizi
Toshkent davlat pedagogika universiteti
Boshlang‘ich ta’limda matematika va uni o‘qitish
metodikasi kafedrasi magistranti
@sabrinaannaqulova03.gmail.com
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15447804
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:26-aprel 2025 yil
Ma’qullandi:30-aprel 2025 yil
Nashr qilindi: 17-may 2025 yil
Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining
perimetr va yuzani hisoblash bo‘yicha o‘quvchilarga
ta’lim
berishda
axborot-tahlil
ko‘nikmalarini
shakllantirish zaruriyati asoslab berilgan. Xalqaro
tajriba va grafik tahlil metodlariga tayanilgan holda
bu ko‘nikmalarni rivojlantirish yo‘llari ko‘rib chiqilgan.
KEY WORDS
Boshlang‘ich
ta’lim,
perimetr,
yuzani hisoblash, axborot-tahlil
ko‘nikmalari, grafik tahlil, xalqaro
tajriba
Ta’lim tizimini zamonaviylashtirish, o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, tahlil qilish, xulosa
chiqarish ko‘nikmalarini shakllantirish bugungi kunda ustuvor vazifalardan biridir. Ayniqsa,
boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining axborot-tahlil ko‘nikmalari rivojlanmasdan turib,
o‘quvchilarda chuqur fanlararo tushunchalar, xususan, matematik savodxonlikni
shakllantirish mushkuldir. 2023-yil 11-sentabrda qabul qilingan PF-158-sonli Prezident
farmonida “O‘zbekiston – 2030” strategiyasida ham aynan ta’lim sifatini oshirish, ustuvor
yo‘nalish sifatida belgilangani bejiz emas.
Mazkur strategiyada boshlang‘ich ta’lim sifatini oshirish, metodik yondashuvlarni yangilash,
ilg‘or xorijiy tajribalarni joriy etish, hamda ta’limda zamonaviy tahliliy yondashuvlarni keng
qo‘llash muhim vazifa etib belgilangan. Bu esa boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari uchun o‘z
pedagogik faoliyatida axborot-tahlil ko‘nikmalariga ega bo‘lishini dolzarb masalaga
aylantiradi.
Perimetr va yuzani hisoblash mavzulari boshlang‘ich sinf matematikasining muhim bo‘lagi
bo‘lib, bu bilimlar orqali o‘quvchilar nafaqat matematik tushunchalarni, balki real hayotda
duch keladigan muammolarni yechishni o‘rganadilar. O‘qituvchilar bu mavzularni nafaqat
formulalar asosida, balki grafik modellashtirish, amaliy holatlar, xaritalar bilan bog‘lab
tushuntirsa, o‘quvchilarda mustahkam bilim hosil bo‘ladi.
Shuningdek, xalqaro amaliyotga nazar tashlasak, ko‘plab rivojlangan davlatlarda boshlang‘ich
ta’limda STEM (science, technology, engineering, mathematics) yo‘nalishlar asosida ta’lim
beriladi. Bu esa har bir matematik mavzuni grafik tahlil, modellashtirish, va real hayotiy
kontekstlar asosida o‘rganishni nazarda tutadi. “O‘zbekiston – 2030” strategiyasida xorijiy
mutaxassislar bilan ishlash, ularning tajribasini tatbiq etish belgilanganligi mazkur
yondashuvni o‘zimizda ham bosqichma-bosqich joriy etish imkonini beradi.
Perimetr va yuzani hisoblash mavzulari doirasida axborot-tahlil ko‘nikmalarini
shakllantirish uchun quyidagi metodik yondashuvlar muhim hisoblanadi:
- Geometrik shakllarning real obyektlar bilan bog‘lanishini ko‘rsatish;
- Grafik diagrammalar asosida yuzani solishtirish va tahlil qilish;
- Amaliy mashg‘ulotlar: maketlar, qurilish chizmalaridan foydalanish;
- O‘quvchilarga savol-javob va mustaqil izlanishga undovchi topshiriqlarni
berish.
Shuningdek, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining o‘zlari ham zamonaviy raqamli resurslar,
141
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON , (YOʻITJ)
interaktiv metodlar va ta’limda axborot texnologiyalaridan foydalanishni o‘rganishi lozim. PF-
158 farmonida belgilanganidek, o‘qituvchilar malakasini oshirish tizimini takomillashtirish,
xorijiy tajriba asosida ularni tayyorlash orqali bu borada ijobiy siljishlarga erishish mumkin.
Xulosa qilib aytganda, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining perimetr va yuzani hisoblashga
oid axborot-tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirish bugungi ta’lim islohotlarining ajralmas
qismidir. Bu nafaqat matematik bilimlarni chuqurlashtiradi, balki o‘quvchilarni tahliliy
fikrlashga, mustaqil qaror qabul qilishga undaydi. “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida
bu jarayonni tizimli amalga oshirish dolzarb va zarur hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son Farmoni.
www.lex.uz
2. Karimov A. Boshlang‘ich ta’lim metodikasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 2020.
3. UNESCO. Mathematics for Primary Teachers: International Guidelines. – 2019.
4. Shirinova G. Pedagogik tahlil asoslari. – Toshkent: Fan, 2021.
