163
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
BOSHLANGʻICH SINFLARDA MATEMATIKA DARSLARIDA
INTERAKTIV METODLARDAN FOYDALANISHNING
AHAMIYATI
Markabaeva Malika Muratbay qizi
Ajiniyoz nomidagi NDPI
Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi
yoʻnalishining 1 bosqish magistranti
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15544960
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:16-may 2025 yil
Ma’qullandi:18-may 2025 yil
Nashr qilindi: 29-may 2025 yil
Ushbu maqolada boshlangʻich sinflarda
matematika darslarida interaktiv metodlardan
foydalanishning ahamiyati, ularning oʻquvchilarning
bilish faoliyatini oshirishdagi roli va samaradorligi
yoritilgan. Maqolada interaktiv metodlarning asosiy
turlari, ularni dars jarayoniga tatbiq etish usullari va
kutilayotgan natijalar tahlil qilingan. Shuningdek,
oʻquvchilarning matematik tushunchalarni chuqurroq
oʻzlashtirishlari, mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini
rivojlantirishlari hamda darsga boʻlgan qiziqishlarini
oshirishda
interaktiv
yondashuvlarning
oʻrni
koʻrsatilgan.
KEY WORDS
interaktiv
metodlar,
boshlangʻich sinflar, matematika,
oʻqitish,
oʻquvchilar,
bilish
faoliyati, qiziqish, samaradorlik.
Bugungi kunda ta’lim jarayonida oʻquvchilarning faolligini oshirish, ularning mustaqil fikrlash
qobiliyatlarini rivojlantirish dolzarb vazifalardan biridir. Ayniqsa, boshlangʻich sinflarda
matematika kabi aniq fanlarni oʻqitishda interaktiv metodlardan foydalanish oʻquvchilarning
mavzuni chuqurroq tushunishlariga, amaliy koʻnikmalarni egallashlariga va fanga boʻlgan
qiziqishlarini oshirishlariga yordam beradi. An’anaviy oʻqitish usullari koʻpincha oʻquvchilarni
passiv tinglovchiga aylantirib qoʻyadi, interaktiv metodlar esa ularni dars jarayonining faol
ishtirokchisiga aylantiradi.
Interaktiv metodlarning mohiyati va ahamiyati
Interaktiv metodlar — bu oʻqitish jarayonida oʻquvchilarning oʻzaro hamkorligini, muloqotini
va faol ishtirokini ta’minlaydigan usullardir. Bu metodlar oʻquvchilarni faqatgina axborotni
qabul qiluvchi emas, balki uni qayta ishlovchi, tahlil qiluvchi va yangi bilimlar yaratuvchi
shaxs sifatida shakllantirishga qaratilgan. [2]
Oʻquvchilarning har tomonlama yetuk inson boʻlib yetishishida biz- pedagoglarning oʻrni
beqiyos. Bugungi kun oʻqituvchisi faqatgina darslikdan foydalanib qolmasdan har bir dars
uchun oʻzi ham kichik kashfiyotlar yaratishi kerak. Chunki zamon ilgarilab borayotgan
bugungi davr bolasini qirq besh daqiqalik dars mobaynida diqqatini faollashtirib bilim
berish- murakkab jarayon. Shuning uchun bolalarga turli koʻrgazmalar va oʻyinlar orqali
ta’lim berish ularning nutqi rivojlanishiga va fikr doirasi kengayishiga imkon beradi. Eng
asosiysi darsda samaradorlikka erishiladi. Mavzuni idrok etish osonlashadi va hech kim
zerikmaydi. Fikrlay olish bolalar oʻyinlarida ham oʻqishda, mehnatda ham hattoki tabiat
qoʻyniga sayohat qilganlarida ham rivojlanadi.
. Boshlangʻich sinflarda matematika darslarida interaktiv yondashuvlarning ahamiyati
quyidagilarda namoyon boʻladi:
Qiziqishni oshirish: Oʻyinlar, viktorinalar, amaliy mashgʻulotlar kabi interaktiv elementlar
oʻquvchilarda matematikaga boʻlgan qiziqishni uygʻotadi va ularni zerikishdan saqlaydi.
164
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
Mantiqiy fikrlashni rivojlantirish: Muammoli vaziyatlarni hal qilish, guruhda ishlash va
munozaralar orqali oʻquvchilarning mantiqiy fikrlash, tahlil qilish va xulosalar chiqarish
qobiliyatlari rivojlanadi.
Bilimlarni mustahkamlash: Oʻquvchilar oʻrgangan tushunchalarni amaliyotda qoʻllash orqali
bilimlarni chuqurroq oʻzlashtiradilar va ularni mustahkamlaydilar.
Kommunikativ koʻnikmalarni shakllantirish: Guruhda ishlash, oʻz fikrini bayon etish va
boshqalarni tinglash orqali oʻquvchilarning muloqot va hamkorlik koʻnikmalari
takomillashadi.
Ijodkorlikni ragʻbatlantirish: Interaktiv topshiriqlar oʻquvchilarni nostandart yechimlar
topishga, ijodiy yondashishga undaydi.
Boshlangʻich sinflarda matematika darslarida samarali qoʻllanilishi mumkin boʻlgan interaktiv
metodlar juda koʻp. Masalan quyidagi metodlarni boshlangʻich sinflar uchun qoʻllash mumkin.
Bu metodlar albatta darsning natijali boʻlishi uchun yordam beradi.
“Aqliy hujum” (Brainstorming): Bu metod oʻquvchilarni ma’lum bir matematik muammo
yuzasidan tezkorlik bilan koʻplab gʻoyalarni ilgari surishga undaydi. Misol uchun, "Sonlarni
qoʻshishning qanday usullarini bilasiz?" savoli orqali oʻquvchilar turli yechimlarni taklif
qilishlari mumkin.
“Guruhlarda ishlash”: Oʻquvchilar kichik guruhlarga boʻlinib, birgalikda matematik
topshiriqlarni bajaradilar. Bu ularning hamkorlik koʻnikmalarini rivojlantiradi va bir-biridan
oʻrganishga yordam beradi. Masalan, "Geometrik shakllarni toping va ularning xususiyatlarini
muhokama qiling" kabi topshiriqlar berish mumkin.
“Oʻyin texnologiyalari”: Matematik oʻyinlar, rebuslar, krossvordlar dars jarayonini qiziqarli
qiladi va oʻquvchilarni oʻzlashtirishga undaydi. “Matematik loto”, “Sonlar zanjiri” kabi oʻyinlar
misol boʻla oladi.
“Muammoli vaziyatlar”: Oʻquvchilarga hayotiy vaziyatlardan olingan matematik muammolar
beriladi va ular bu muammolarga yechim topishlari kerak boʻladi. Bu ularning amaliy
koʻnikmalarini rivojlantiradi. Masalan, “Doʻkonda xarid qilish” mavzusida pul hisoblashga doir
masalalar.
“Rolli oʻyinlar”: Oʻquvchilar ma’lum bir rolni ijro etib, matematik bilimlarni qoʻllaydilar. Misol
uchun, “Bankir va mijoz” oʻyini orqali pul hisoblash koʻnikmalari mustahkamlanadi.
“Loyihalar metodi”: Oʻquvchilar kichik loyihalar ustida ishlaydilar, masalan, “Mening sinfning
geometrik shakllari” loyihasi orqali ular atrofdagi buyumlardagi geometrik shakllarni
aniqlashni oʻrganadilar. [4]
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki boshlangʻich sinflarda matematika darslarida interaktiv
metodlardan foydalanish oʻquvchilarning bilimlarni chuqurroq oʻzlashtirishlari, mantiqiy
fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishlari va fanga boʻlgan qiziqishlarini oshirishlari uchun
muhim ahamiyatga ega. Bu metodlar oʻquvchilarni dars jarayonining faol ishtirokchisiga
aylantirib, ularning shaxsiy va ijodiy salohiyatini roʻyobga chiqarishga yordam beradi. Shu
bois, har bir oʻqituvchi oʻz pedagogik faoliyatida interaktiv yondashuvlarni keng qoʻllashi
lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Oʻzbekiston Respublikasi Xalq ta’limi
vazirligi. (2021). Boshlangʻich ta’lim Davlat ta’lim standarti va oʻquv dasturi. Toshkent.
2.
Ismoilova, Z. (2018). Boshlangʻich
sinflarda matematikani oʻqitish metodikasi. Toshkent: Fan va texnologiya.
3. Xoliqov, A. (2020). Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. Toshkent:
Oʻqituvchi.
4. Joʻrayev, N. (2019). Interfaol ta’lim metodlari. Samarqand: Samarqand davlat universiteti
nashriyoti.
