YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
130
TAKRORLASH OPERATORLARIDA BREAK VA CONTINUE BUYRUQLARIDAN
FOYDALANISH
Arabova Farzonabonu Akmaljon qizi
Farg‘ona davlat universiteti
Amaliy matematika va informatika yo‘nalishi 3-kurs talabasi
Onarkulov Maksadjon Karimberdiyevich
Farg‘ona davlat universiteti
Amaliy matematika va informatika kafedrasi dotsenti
maxmaqsad@gmail.com
Yusupov Mirsaid Abdulaziz o‘g‘li
Farg‘ona davlat universiteti
Amaliy matematika va informatika kafedrasi o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15583801
Annotatsiya:
Ushbu maqolada dasturlashdagi takrorlash operatorlarida qo‘llaniladigan
break va continue buyruqlari haqida batafsil ma’lumot berilgan. Bu buyruqlar takrorlanuvchi
jarayonlarni boshqarish, kerakli shart bajarilganda sikldan chiqish yoki siklning ayrim
iteratsiyalarini o‘tkazib yuborish imkonini beradi. Misollar orqali break va continue
buyrug‘ining amaliy ishlatilishi yoritilgan. Shuningdek, bu buyruqlar dastur ishlash tezligini
optimallashtirish va tushunarli kod yozishda muhim rol o‘ynashi ko‘rsatilgan. Takrorlash
operati (looping) dasturlashda ma’lum bir kod qismidagi ifodalarni bir necha marta bajarish
imkonini beradi. Takrorlash operatlari orqali dasturchi kodni samarali va qisqa yozish
imkoniyatiga ega bo‘ladi. Python dasturlash tilida takrorlash operatlari uchta asosiy turdan
iborat: for, while, va do while (bu Pythonda yo‘q, lekin boshqa tillarda mavjud).
Kalit so‘zlar:
takrorlash operatorlari, break buyrug‘i, continue buyrug‘i, sikl, dasturlash,
iteratsiya, boshqaruv operatori.
Аннотация:
В данной работе подробно рассматриваются команды break и
continue, используемые в операторах повторения в программировании. Эти команды
позволяют управлять циклическими процессами: прерывать выполнение цикла при
выполнении определённого условия или пропускать отдельные итерации. С помощью
примеров показано практическое применение команд break и continue. Также
подчёркнута их роль в оптимизации работы программ и написании лаконичного кода.
Ключевые слова:
операторы повторения, оператор break, оператор continue,
цикл, программирование, итерация, оператор управления.
Annotation:
This work provides a detailed overview of the break and continue
statements used in loop constructs in programming. These statements allow for control over
repetitive processes-either by exiting the loop when a certain condition is met or skipping
specific iterations. Practical examples demonstrate the application of break and continue in
various scenarios. Their importance in optimizing program performance and writing clean,
concise code is also highlighted.
Keywords:
repetition operators, break statement, continue statement, loop,
programming, iteration, control operator.
Sikllarni boshqarish uchun
break
va
continue
kabi maxsus operatorlardan
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
131
foydalaniladi. break operatori sikldan chiqish uchun ishlatiladi. continue operatori siklning
navbatdagi iteratsiyasiga o‘tish uchun ishlatiladi.
break
va
continue
operatorlari – takrorlash
operatlarini nazorat qilish uchun ishlatiladigan maxsus kalit so‘zlardir:
1
.
break
operatori:
⦁
break operatori takrorlash siklini to‘xtatadi va dastur bajarilishini
davom ettirish uchun takrorlashdan chiqishga olib keladi. Masalan, agar siz belgilangan
shartga erishsangiz va siklni to‘xtatmoqchi bo‘lsangiz,
break
operatorini ishlatishingiz
mumkin.
Misol: 1 dan 11 gacha bo‘lgan 10 ta siklni hisoblaydi. Karra jadvali savolini chiqaradi.
O‘quvchi kiritgan javobni qabul qiladi. Ko‘paytmani hisoblaydi. Natijani o‘quvchi kiritgan
javob bilan taqqoslaydi. To‘g‘ri bo‘lsa, Barakalla! yozuvini chiqaradi. Aks holda, noto‘g‘riligi
haqida xabar berib,to‘g‘ri javobni chiqaradi.
Sikldan chiqish uchun dastur kodiga
break
operatorini qo‘shamiz. O‘quvchi bilmayman
so‘zini yozgan vaqtda, sikl ishini to‘xtatadi.
Agar o‘quvchi bilmayman deb javob bersa, dastur sikldan chiqadi va ‘Tugadi’ yozuvini
chiqaradi.
2
.
continue
operatori:
⦁
continue operatori sikldagi joriy iteratsiyani to‘xtatib,
sikllarning keyingi iteratsiyasini boshlaydi. Bu shartga muvofiq bo‘lgan iteratsiyalarni o‘tkazib
yuborishga yordam beradi. Agar o‘quvchi "keyingisi" javobini kiritsa, dastur siklni keyingisiga
o‘tkazib yuboradi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
132
Yuqoridagi misollarda
break
va
continue
operatorlarining qanday ishlashini ko‘rishingiz
mumkin.
break
siklni to‘xtatadi,
continue
esa belgilangan shartga mos bo‘lsa, siklning keyingi
iteratsiyasiga o‘tadi. Pythonda break iborasi siklning barcha elementlarini takrorlashni
tugatmasdan oldin, sikldan erta chiqish yoki undan chiqish uchun ishlatiladi. Bu siz
tekshirmoqchi bo‘lgan muayyan shartga ega bo‘lganingizda foydali bo‘lishi mumkin va agar bu
shart bajarilsa, siz siklni to‘xtatib, kodingizning keyingi qismiga o‘tmoqchisiz. U
for
operatori
bilan ishlatilishi mumkin:
for i in range(10):
if i == 5:
break
print(i)
Bu kodda
for
sikli 0 dan 9 gacha bo‘lgan sonlar bo‘ylab takrorlanadi. Biroq, i qiymati 5
ga teng bo‘lsa,
if
operatori True deb baholanadi va
break
operatori bajariladi. Bu siklning
chiqishiga olib keladi va kod sikldan keyin ishlashni davom ettiradi. Shunday qilib, ushbu
kodning chiqishi 0,1,2,3,4 bo‘ladi. Bundan tashqari, aylanma iborani siklda xuddi shunday
tarzda ishlatishingiz mumkin:
while True:
n = input(' Chiqish uchun raqam yoki q kiriting: ')
if n == 'q':
break
square = int(n) ** 2
print('Kvadrat:', square)
Bu kodda
while
sikli cheksiz ishlaydi va foydalanuvchidan raqam kiritishni taklif qiladi.
Biroq, agar foydalanuvchi 'q' harfini kiritsa,
if
operatori True deb baholanadi va
break
operatori bajariladi. Bu siklning chiqishiga olib keladi va kod ishlashni to‘xtatadi.
Shuni ta’kidlash kerakki,
break
iborasi faqat o‘zi joylashgan eng ichki sikldan chiqadi.
Agar sizda o‘rnatilgan sikllar bo‘lsa, barcha sikllardan chiqish uchun
break
iborasini bir necha
marta ishlatishingiz kerak bo‘ladi.
Break bayonotiga qo‘shimcha ravishda, Python shuningdek, joriy iteratsiyada kodning
qolgan qismini bajarmasdan siklning keyingi iteratsiyasiga o‘tish uchun ishlatiladigan davom
iborasiga ega. Bu siz tekshirmoqchi bo‘lgan muayyan shartga ega bo‘lganingizda foydali
bo‘lishi mumkin va agar bu shart bajarilsa, siklni to‘liq to‘xtatmasdan, siklning joriy
iteratsiyasini o‘tkazib yubormoqchisiz:
forin ():
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
133
if i % 2 == 0:
continue
print(i)
Bu kodda for sikli 0 dan 9 gacha bo‘lgan sonlar bo‘ylab takrorlanadi. Biroq, i qiymati juft
bo‘lganda,
if
operatori True deb baholanadi va davom operatori bajariladi. Bu siklning joriy
iteratsiyani o‘tkazib yuborishiga va keyingi iteratsiyaga o‘tishiga olib keladi va shuning uchun
bu kodning chiqishi 1,3,5,7,9 bo‘ladi. Bundan tashqari, xuddi shunday tarzda siklda
continuewhile
iborasidan foydalanishingiz mumkin:
while True:
n = input('Raqam kiriting: ')
if n.isalpha():
continue
square = int(n) ** 2
print('Square:', square)
Bu kodda
while
sikli cheksiz ishlaydi va foydalanuvchidan raqam kiritishni taklif qiladi.
Biroq, agar foydalanuvchi raqamli bo‘lmagan qiymatni kiritsa,
if
operatori "True" ga
baholanadi va davom operatori bajariladi. Bu siklning joriy iteratsiyani o‘tkazib yuborishiga
olib keladi va foydalanuvchini yana kiritishni so‘raydi. Shuni ta’kidlash kerakki, davom
iborasi faqat uning ichida joylashgan eng ichki siklga ta’sir qiladi. Agar sizda ichki sikllar
bo‘lsa, barcha sikllarda joriy takrorlashni o‘tkazib yuborish uchun davom iborasidan bir necha
marta foydalanishingiz kerak bo‘ladi.
Xulosa
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak,
break
iborasi sikldan erta chiqish uchun ishlatiladi,
davom iborasi esa siklning joriy iteratsiyasini o‘tkazib yuborish va keyingi iteratsiyaga o‘tish
uchun ishlatiladi. Ularning ikkalasi ham
for
va
while
sikllarida ishlatilishi mumkin va siz
tekshirmoqchi boʻlgan muayyan shartga ega boʻlganingizda foydali boʻlishi mumkin va agar bu
shart bajarilsa, siz siklning joriy iteratsiyasini (with continue) oʻtkazib yubormoqchisiz yoki
uni butunlay toʻxtatmoqchi boʻlsangiz (break). Shunday qilib,
break
va
continue
buyruqlari
dasturchiga kodni yanada moslashuvchan va samarali tarzda boshqarish imkonini beradi.
Ularni to‘g‘ri qo‘llash orqali nafaqat kod soddalashtiriladi, balki xatoliklar ehtimoli ham
kamayadi. Har bir dasturchi bu buyruqlarning qanday ishlashini chuqur tushunib, ular
yordamida turli algoritmlarni mukammal qurishni o‘rganishi muhimdir. Bu maqola mustaqil
ish topshirig‘i sifatida yozildi va ushbu maqolani yozish davomida bir qancha kerakli
ma’lumotlar qidirib topdim va amaliyotda qo‘lladim.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Chris Roffey. Python basics. Coding club. Level 1,2. – USA: Cambridge university press.
2012, – p. 85.
2.
Karimberdiyevich, O. M., & Abdulaziz o‘g‘li, Y. M. (2024). SUN’IY INTELLEKTNING
AFZALLIKLARI VA KAMCHILIKLARI.
IZLANUVCHI
,
1
(1), 75-85.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
134
3.
Karimberdiyevich, O. M., & Abdulaziz o‘g‘li, Y. M. (2024). NEYRO KOMPYUTERLAR.
YANGI O ‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
,
1
(5), 19-27.
4.
Karimberdiyevich, O. M., & Abdulaziz o‘g‘li, Y. M. (2024). K-YAQIN QO‘SHNI ALGORITMI.
IZLANUVCHI
,
1
(1), 122-124.
5.
Abdulaziz o‘g'li, Y. M. (2025). WPFDA ANIMATSIYA YARATISHNI QO‘LLANISHI.
MODERN
PROBLEMS IN EDUCATION AND THEIR SCIENTIFIC SOLUTIONS
,
1
(4), 172-175.
6.
Abdulaziz o‘g‘li, Y. M. (2025). MOLIYA VA HISOB–KITOB ILOVALARIDA WPF BILAN
ISHLASH.
MODERN PROBLEMS IN EDUCATION AND THEIR SCIENTIFIC SOLUTIONS
,
1
(4), 189-
193.
7.
Karimberdiyevich, O. M. (2024). NEYROEMULYATORLAR VA ULARNING QO‘LLANILISHI.
YANGI O ‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
,
1
(5), 82-89.
8.
9-sinf informatika ,89-91.
9.
10.
11.
https://pythonworld.ru/
