YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
124
IT OLAMIGA ILK QADAM BOSHLANG’ICH TA’LIMDAN BOSHLANADI
Rahmonova Dilfuzaxon Munavvarjon qizi
Boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi 4-kurs talabasi
Shokirova Maftunaxon Munavvarjon qizi
Boshlang’ich ta’lim 2-kurs talabasi
Parpiyev O.O.
Ilmiy rahbar: Qo‘qon universiteti
Ta’lim kafedrasi katta o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15696248
Annotatsiya
Mazkur maqolada zamonaviy axborot texnologiyalarining jamiyat hayotidagi o‘rni va
ularni o‘rgatishda boshlang‘ich ta’lim bosqichining roli haqida so‘z yuritiladi. IT
savodxonligini erta yoshdan shakllantirish, o‘quvchilarda algoritmik tafakkur, raqamli
madaniyat va xavfsizlikni rivojlantirish zarurligi asoslab beriladi. Shuningdek, xorijiy va
mahalliy tajribalar tahlil qilinib, taklif va tavsiyalar bildiriladi.
Kalit so‘zlar:
Boshlang‘ich ta’lim, axborot texnologiyalari, raqamli savodxonlik,
algoritmik tafakkur, zamonaviy pedagogika, IT-kompetensiya.
“Kelajak – bu texnologiya. Bolalarga texnologiyani erta o‘rgatmaslik – ulardan
kelajakni olib qo‘yish bilan barobar.”
Steve Jobs
Bugungi kunda dunyo miqyosida raqamli texnologiyalar jadal sur’atlar bilan rivojlanib,
har bir sohaning ajralmas qismiga aylangan. Bu borada O‘zbekiston ham zamon bilan
hamnafas bo‘lish, yosh avlodni raqamli tafakkur, texnologik savodxonlik va dasturlash
ko‘nikmalari bilan qurollantirish yo‘lida izchil islohotlarni amalga oshirmoqda. Prezident
Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek: “Kelajak – raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt va
bilimli yoshlar qo‘lida. Biz ta’limga investitsiya kiritmasak, hech qanday rivoj bo‘lmaydi”
ushbu fikr bejiz aytilmagan. Chunki zamonaviy dunyo axborot texnologiyalarisiz tasavvur
qilib bo‘lmaydi. Raqamli dunyoga moslasha olmagan, sun’iy intellektni tushunmaydigan va
undan foydalana olmaydigan jamiyatlar orqada qolib ketmoqda. Bugungi yoshlar esa kelajak
poydevorini hozirdan qurayotgan me’morlardir. Ularning bilimli, tafakkuri o‘tkir va
texnologik jihatdan qurollangan bo‘lishi mamlakat taraqqiyoti garovidir.
XXI asr – bu texnologiyalar asri. Har bir soha, har bir faoliyat turi axborot
texnologiyalarisiz tasavvur etib bo‘lmaydigan zamonda yashayapmiz. IT sohasining jadal
rivojlanishi butun ta’lim tizimiga yangicha yondashuvni talab qilmoqda. Ayniqsa, boshlang‘ich
ta’limda bu sohani erta o‘rgatish dolzarb masalaga aylanmoqda. Chunki bolalikda
o‘zlashtirilgan asosiy bilim va ko‘nikmalar keyingi bosqichlardagi o‘quv yutuqlarining
poydevori hisoblanadi.
Afsuski, IT savodxonligi ko‘p hollarda o‘rta yoki oliy ta’lim bosqichlarida boshlanadi. Bu
esa yosh avlodning imkoniyatlarini cheklaydi. Shu bois, maqolada axborot texnologiyalariga
oid dastlabki bilimlarni boshlang‘ich bosqichdayoq joriy etishning ilmiy-amaliy asoslari,
uslublari va foydalari tahlil qilinadi.
1
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning 2020-yil 24-yanvardagi Oliy Majlisga
Murojaatnomasi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
125
Zamonaviy ta’lim tizimining ustuvor yo‘nalishlaridan biri – bu raqamli savodxonlik va IT
ko‘nikmalarini erta bosqichda shakllantirishdir. Dunyo bo‘yicha olib borilayotgan ilmiy
tadqiqotlar va tajribalar shuni ko‘rsatmoqdaki, axborot texnologiyalariga oid dastlabki
bilimlar aynan boshlang‘ich ta’limda berilsa, o‘quvchilarning tafakkuri, muammoli
vaziyatlarda to‘g‘ri qaror qabul qilish qobiliyati va ijodiy fikrlashi yanada rivojlanadi. Shu
jihatdan, quyida raqamli savodxonlikning mazmuni, boshlang‘ich bosqichda IT fanining
ahamiyati, xorijiy tajribalar va mamlakatimizdagi mavjud holat, shuningdek, IT o‘qitishning
innovatsion uslublari tahlil qilinadi.
1. Raqamli dunyoda o‘smirlarning o‘rni
Bugungi yoshlar “digital native” deb ataladi, ya’ni ular tug‘ilganidan raqamli
texnologiyalar bilan tanish. Ammo bu texnologiyalardan foydalanish ularni to‘laqonli raqamli
savodxon qilmaydi. Raqamli savodxonlik — bu axborotni qidirish, tahlil qilish, tanlash, xavfsiz
ishlatish va ijodiy foydalanish madaniyatidir. Bu madaniyatni shakllantirish maktabgacha
ta’limdan boshlanishi, boshlang‘ich ta’limda esa tizimli davom etishi zarur.
2. Boshlang‘ich ta’limda IT o‘qitishning dolzarbligi
Boshlang‘ich maktab o‘quvchisining psixologik rivojlanish xususiyatlari unga dastlabki
dasturlash, kompyuter savodxonligi, algoritmlash va internet xavfsizligi elementlarini
o‘zlashtirishga imkon beradi. Ko‘plab xorijiy mamlakatlarda, xususan, Estoniya, Finlyandiya
va Janubiy Koreyada bu yondashuv allaqachon yo‘lga qo‘yilgan. Estoniyada 1-sinfdan boshlab
bolalar Scratch, Bee-Bot kabi vizual dasturlash tillarida ishlaydi. Bu esa ularning algoritmik
tafakkurini rivojlantiradi.
3. O‘zbekiston tajribasi va muammolari
O‘zbekistonda raqamli ta’limga e’tibor kuchaygan bo‘lsa-da, boshlang‘ich bosqichda IT
fani mustaqil fan sifatida to‘liq joriy etilmagan. Informatika ko‘pincha 5-sinfdan boshlanadi.
Bu yosh bolalarning texnologik muhitni faqat iste’molchilik nuqtai nazaridan anglashiga olib
kelmoqda. Shuningdek, o‘qituvchilarning IT kompetensiyalari, darsliklar bazasi va interaktiv
vositalarning yetarli emasligi ham dolzarb muammolar sirasiga kiradi.
4. Boshlang‘ich sinflarda IT o‘rgatish uslublari
Boshlang‘ich ta’limda IT o‘qitishda quyidagi yondashuvlar tavsiya qilinadi:
Vizual dasturlash: Scratch, Code.org platformalari orqali multfilm va o‘yinlar yaratish.
Algoritmik o‘yinlar: “Robot yo‘l top”, “Kod yozing” kabi stol va onlayn o‘yinlar.
Axborot xavfsizligi: Oddiy ssenariylar orqali parol yaratish, shaxsiy ma’lumotlarni
himoya qilishni o‘rgatish.
STEAM loyihalar: Dasturlashni san’at, matematika, texnologiya bilan uyg‘unlashtirib,
kreativlikni rivojlantirish.
Shu asosda xulosa qilish mumkinki, IT olamiga ilk qadam – bu boshlang‘ich ta’limdan
boshlanishi lozim. Zero, aynan boshlang‘ich bosqichda berilgan IT bilimlar kelajakda raqamli
jamiyat qurilishiga asos bo‘la oladi. IT savodxonlikni erta yoshdan boshlab shakllantirish
zamonaviy inson tarbiyasining ajralmas qismidir. Boshlang‘ich ta’limda axborot
texnologiyalarini o‘rgatish orqali:
O‘quvchilarning mantiqiy, algoritmik va kreativ tafakkuri rivojlanadi;
2
Solodovnikova O.V., "Raqamli savodxonlik asoslari", Toshkent: Fan, 2021.
3
OECD, "PISA 2022 Results – Volume I: Student performance", www.oecd.org/pisa.
4
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori PQ–4884-son, 2020-yil 6-noyabr, www.lex.uz.
5
Papert S., "Mindstorms: Children, Computers, and Powerful Ideas", Basic Books, 1980.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
126
Raqamli xavfsizlik madaniyati barpo etiladi;
Yurtimizda IT sohasi uchun salohiyatli kadrlar tayyorlashga poydevor yaratiladi.
Takliflar:
Boshlang‘ich sinflarda “Axborot savodxonligi” fanini eksperiment tarzida joriy etish.
O‘qituvchilar uchun “IT boshlang‘ich metodikasi” bo‘yicha qayta tayyorlash kurslarini
tashkil qilish.
Scratch, Code.org, Tinkercad kabi platformalarni dars jarayoniga integratsiya qilish.
Oilalarda ham bolalarning texnologiyadan foydali foydalanishini rag‘batlantirish va yo‘l-
yo‘riq berish.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Solodovnikova O.V. Raqamli savodxonlik asoslari. – Toshkent: Fan, 2021.
2.
Papert S. Mindstorms: Children, Computers, and Powerful Ideas. – New York: Basic
Books, 1980.
3.
PISA Report (2022). Digital Literacy and Learning. – OECD Publishing.
4.
UNESCO
(2020).
ICT
in
Primary
Education:
Analytical
Survey.
–
https://unesdoc.unesco.org
5.
Abdupattayev, G. (2025). NABIJON BOQIYNING “ROHILA” QISSASIDA XARAKTER VA
KONFLIKT
MASALASI.
QO‘QON
UNIVERSITETI
XABARNOMASI,
14,
127–128.
https://doi.org/10.54613/ku.v14i.1140. 7
6.
Xodjaev, S., & Abdupattaev, G. (2022). Murod Muhammad Do‘st ijodida davr va
qahramon muammosi. Amerika ijtimoiy va gumanitar tadqiqotlar jurnali , 3 (12), 77-81.
7.
Parpiyev, O. (2025). O‘QUVCHILARNING YOZMA NUTQ KOMPETENSIYALARINI
RIVOJLANTIRISH.
QO‘QON
UNIVERSITETI
https://doi.org/10.54613/ku.v14i.1139
XABARNOMASI, 14.
