YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
59
ZULFIYA QUROLBOY QIZI HIKOYALARIDA FOLKLORIZM
Zaripova Shukurjon Otajon qizi
Urganch innovatsion universiteti
“O‘zbek va xorijiy filologiya” kafedrasi o‘qituvchisi
+998 99 103 59 33
https://doi.org/10.5281/zenodo.13913030
Annotatsiya
: Zulfiya Qurolboy qizi hikoya va romanlari o‘zbek adabiyotda yaratilgan
asarlar orasida o‘zining qiziqarligi, ta‘sirchanligi, hayot haqiqati va insoniy harakterlarni
ishonarli gavdalantirganligi hamda turmushning murakkab muammolarini dadil ko‘tarib
chiqilgani bilan ajralib turadi. Z.Qurolboy qizi asarlarining adabiyotda jiddiy hodisa darjasiga
ko‘tarilganligi mazkur maqolaning dolzarbligini belgilaydi.
Annotation:
Zulfia Kurolboy's stories and novels stand out among the works created in
Uzbek literature for their interestingness, impressiveness, convincing embodiment of the
reality of life and human characters, as well as for boldly raising the complex problems of life.
The fact that Z. Kurolboy's daughter's works have risen to the level of a serious phenomenon in
literature determines the relevance of this article.
Аннотация:
Рассказы и повести Зульфии Куролбой выделяются среди
произведений, созданных в узбекской литературе, своей интересностью,
выразительностью, убедительным воплощением действительности жизни и
человеческих характеров, а также смелой постановкой сложных проблем жизни. Тот
факт, что творчество дочери З. Курольбоя поднялось на уровень серьезного явления в
литературе, определяет актуальность данной статьи.
Kalit so’zlar:
adabiyot, Zulfiya, nasr, realizm, mafkura.
Key words
: literature, Zulfiya, prose, realism, ideology.
Ключевые слова:
литература, Зульфия, проза, реализм, идеология.
Adabiyotshunoslik uzoq vaqt mobaynida badiiy asarni asosan ijtimoiylik nuqtai
nazaridan tekshirishga moslashgan bo‘lsa, endi mavjud ilmiy qoliplarni tark etgan holda,
estetik talablar asosida ruhiy-hissiy sehrli hodisa tarzida yondoshishga urinmoqda. Hozirgi
ijtimoiy yangilanish davrida inson shaxsiyatida ham katta o‘zgarishlar, rivojlanish yuz
bermoqdaki, natijada o‘quvchilarning ma'naviy, ruhiy olamini bilish murakkab tus olmoqda,
ularning ongida ma'naviy uyg‘onish va g‘oyaviy yangilanish sezilmoqda. Bu jarayon esa,
o‘quvchilarga badiiy adabiyot namunalarini taqdim etishning ta'sir kuchini oshirish yo‘llarini
izlashni taqozo etadi. Garchi badiiy asarlar tahlili bo‘yicha o‘zbek adabiyotshunosligida keng
ko‘lamdagi ilmiy tadqiqotlar e'lon qilingan bo‘lsada, hozirgacha o‘quvchiga asarni mavzu
dolzarbligiyu ijtimoiy ahamiyati jihatidan tekshirib, taqdim etish hollari kamaymayotir. Badiiy
asar tadqiqida birinchi navbatda badiiy matnning o‘zigina turishi, hech bir ijodkorning Zulfiya
Qurolboy qizi — o‘zbek adabiyotining yorqin namoyandalaridan biri bo‘lib, uning ijodida
folklorizm mavzusi alohida o‘rin tutadi. Zulfiya, o‘z asarlarida xalq og‘zaki ijodining boy
merosini, an'analarini va qadriyatlarini aks ettirgan. Uning she'rlari va proza asarlarida xalq
dostonlari, maqollar va afsonalar bilan bog‘liq motivlar ko‘p uchraydi. Zulfiya Qurolboy qizi —
O‘zbekistonning mashhur shoira va yozuvchilaridan biridir. U o‘z ijodida folklorizm
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
60
elementlarini ko‘p uchratadi. Folklorizm, ya'ni xalq og‘zaki ijodining unsurlarini o‘z asarlarida
qo‘llash, Zulfiya yaratgan she'rlar va hikoyalarda muhim ahamiyatga ega.
Zulfiya asarlarida xalq an'analari, urf-odatlari va qadimiy afsonalarga asoslangan motivlar
ko‘rinadi. U o‘z ijodida O‘zbekistonning boy madaniy merosini, xalqining tarixini va his-
tuyg‘ularini aks ettiradi. Shu sababli, uning asarlarida ko‘plab xalq qo‘shiq va qahramonlik
eposlaridan ilhomlangan tasvirlar mavjud.
Shoiraning she'rlaridagi folklor unsurlari orqali u o'z zamonasining muammolariga
e'tibor qaratadi, ayollarning roli va maqomini yoritadi hamda milliy g'urur tuyg'usini
kuchaytirishga harakat qiladi. Zulfiya ijodi nafaqat san'at uchun balki, millat uchun ham
ahamiyatga ega bo'lgan bir tajribadir.
Zulfiya Qurolboy qizi ijodida folklorizmni o'rganish orqali biz uning san'atidagi chuqur
ma'nolarni va xalq madaniyatiga bo'lgan hurmatini yanada yaxshi tushunishimiz mumkin.
Folklorizm — bu xalq og‘zaki ijodining elementlarini san'at asariga kiritish jarayoni. Bu
jarayon orqali adabiyotda xalqning dardlari, orzu-umidlari va ruhiyati aks ettiriladi. Zulfiya
ijodida folklorizm quyidagi yo‘nalishlarda namoyon bo‘ladi:
1.
Motivlar va Ramzlar: Zulfiya o‘z she'rlarida ko‘plab folklor ramzlarini qo‘llaydi. Masalan,
tabiat tasvirlari, hayvonlar va ularning ramziy ma'nolari orqali insoniy tuyg'ularni ifoda etadi.
2.
An'analarni saqlash: Zulfiya o'z asarlarida xalq an’analari, urf-odatlari va qadriyatlarini
ifodalagan holda, ularni kelajak avlodlarga yetkazishga harakat qiladi.
3.
Til va Nasr: U odatdagi oddiy xalq tilidan foydalanib, murakkab fikrlarni sodda qilib
ifodalashga muvaffaq bo'ladi. Bu esa uning asarlarini keng ommaga yetkazishda muhim
ahamiyatga ega.
Zulfiyning Folklor Unsurlari
Zulfiya she'rlari ko'pincha quyidagi folklor unsurlarini o'z ichiga oladi:
- Dostonlar va afsonalar: O'zbek xalq dostonlaridan ilhomlanib yozilgan she'rlar.
- Maqollar: Xalq hikmatlarini jamlagan maqollarni ishlatishi orqali ma'naviy saboqlar berishi.
- Qahramonlik: Folklorda mavjud bo'lgan qahramonlik tasvirlari orqali inson ruhiyatini
yuksaltirishi.
Xulosa
Zulfiya Qurolboy qizi ijodida folklorizm mavzusi nafaqat san'atning bir jihati sifatida, balki
xalq madaniyatini saqlash va rivojlantirish vositasi sifatida ham muhimdir. Uning asarlari
orqali o'zbek xalqi tarixi, an’analari va qadriyatlari haqida chuqur tasavvur hosil qilish mumkin.
Zulfiya ijodi nafaqat adabiyotda balki milliy onglarda ham iz qoldirgan bir necha avlodlarga
ta'sir etgan buyuk san'atkor hisoblanadi.
References:
1.
Adabiy turlar va janrlar. 3 jildlik. 1-jild. Akademik B.Nazarov tahriri ostida. – T., 1991.
2.
Anri Barbyus. Zolya v 1932. V knige “Nazыvat veщi svoimi imenami”. – M.: 1986, S. 76.
3.
Aristotel. Poetika. – T.: “Adabiyot va san'at”, 1980.
4.
Ahmedova. M. Xulio Kortasar: XX asr ma'naviy hayotidan bir lavha. Jahon adabiyoti. 2009
yil, oktyabr. 5. Boboev T. “Adabiyotshunoslik asoslari”. Toshkent. 2002, 470-471 betlar.
5.
Boltaboev H. Nasr va uslub. – T.: “Fan”, 1992.
6.
G„afurov I. O„ttiz yil izhori. – T.: “G„afur G„ulom nomidagi adabiyot va san'at nashriyoti”,
1981-1983.
