YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
131
SHAROF RASHIDOVNING XALQARO MUNOSABATLARGA OID FAOLIYATI
TAHLILI
Sh.J. Kurbanova
Renessans taʼlim universiteti tadqiqotchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14135280
Annotatsiya.
Mazkur maqolada Sharof Rashidovning xalqaro munosabatlardagi
faoliyati tahlil qilinadi. Maqolada uning Sovet Ittifoqi davrida va mustaqil O‘zbekistonning
tashqi siyosatiga qo'shgan hissasi, xalqaro aloqalar, iqtisodiy hamkorlik va diplomatik
munosabatlar rivojiga qilgan ta’siri ko‘rib chiqiladi. Sharof Rashidovning Markaziy Osiyo
mamlakatlari, rivojlanayotgan davlatlar bilan aloqalarini mustahkamlashga qaratilgan siyosiy
yondashuvlari, shuningdek, uning sotsialistik blokdagi o'rni, O‘zbekistonning xalqaro
maydondagi obro‘sini oshirishdagi roli tahlil qilinadi. Maqola, Sharof Rashidovning tashqi
siyosatdagi muvaffaqiyatlarini, uning O‘zbekiston uchun qanday ahamiyatga ega bo‘lganini va
mustaqil davlat sifatida mamlakatning global maydonda o‘rnini qanday shakllantirishga
yordam berganini tahlil etadi.
Kalit so‘zlar:
Sharof Rashidov, xalqaro munosabatlar, tashqi siyosat, O‘zbekiston,
iqtisodiy hamkorlik, diplomatik aloqalar, sotsialistik blok.
KIRISH
O‘zbekistonning mustaqil rivojlanish tarixida Sharof Rashidovning o‘rni katta. U nafaqat
mamlakat ichidagi ijtimoiy-siyosiy hayotda, balki xalqaro munosabatlar sohasida ham sezilarli
iz qoldirgan siyosatchilardan biri hisoblanadi. Rashidovning xalqaro munosabatlarga oid
faoliyati nafaqat sovet davrida, balki mustaqillik yillarida ham o‘z ahamiyatini saqlab qolgan.
Ushbu maqolada Sharof Rashidovning xalqaro aloqalardagi o‘rni, uning tashqi siyosatdagi
faoliyati va bu faoliyatning O‘zbekiston uchun qanday ahamiyatga ega bo‘lganligi tahlil
qilinadi.
Sharof Rashidov 1959-1983 yillar davomida O‘zbekiston SSR rahbari sifatida o‘z
faoliyatini olib borgan [1]. U Sovet Ittifoqining mustahkam tizimida, bir vaqtning o‘zida,
Markaziy Osiyo hududida O‘zbekistonning o‘ziga xos ehtiyojlari va manfaatlarini ilgari
surishga harakat qildi. Sovet davrida har bir respublika rahbari o‘z hududidagi ijtimoiy,
iqtisodiy va siyosiy siyosatni shakllantirishda katta ahamiyatga ega edi. Sharof Rashidov ham,
o‘zining O‘zbekiston SSR rahbari sifatida, mamlakatning xalqaro siyosatiga faol ta’sir
ko‘rsatishga urinib ko'rdi.
Sovet Ittifoqi tarkibida bo'lgan holda, Sharof Rashidov xalqaro munosabatlar va
diplomatik aloqalar masalalarida Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan o‘zaro hamkorlikni
rivojlantirishga alohida e’tibor qaratdi. O‘zbekistonning qishloq xo‘jaligi va sanoatida erishgan
yutuqlarini jahon bozoriga chiqish imkoniyatlari bilan bog‘lab, Sharof Rashidov o‘z davrida
boshqa sovet respublikalariga iqtisodiy yordam ko‘rsatishni muhim deb hisoblagan. Ayniqsa,
O‘zbekistonning paxta ishlab chiqarishdagi o‘rni va bu mahsulotni eksport qilishning iqtisodiy
ahamiyati, Rashidovning tashqi siyosatida muhim o‘rin tutgan. O‘zbek paxtasining eksporti va
boshqa strategik mahsulotlar Markaziy Osiyo va boshqa sobiq Sovet respublikalariga
uzatilishi muhim ahamiyatga ega edi [2].
Tashqi siyosatning asosiy yo
‘
nalishlari:
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
132
Iqtisodiy hamkorlik:
O‘zbekiston va boshqa sovet respublikalari o‘rtasida iqtisodiy
resurslar va mahsulotlar almashinuvi rivojlantirildi.
Madaniy aloqalar:
Sharof Rashidov, o‘z davrida, madaniy aloqalarni rivojlantirishga
ham e’tibor qaratdi, bu esa Sovet Ittifoqi ichida O‘zbekistonning madaniy va ilmiy salohiyatini
oshirishga yordam berdi.
Sharof Rashidovning tashqi siyosatga bo‘lgan yondashuvi sovet tizimi ichida ham muhim
ahamiyatga ega bo‘ldi. Uning asosiy maqsadi O‘zbekiston SSRning iqtisodiy salohiyatini jahon
bozoriga chiqish va mamlakatning xalqaro maydondagi o‘rnini mustahkamlash edi. Shu bois,
Sharof Rashidov rivojlanayotgan davlatlar bilan hamkorlikni rivojlantirishga katta ahamiyat
berdi.
Rashidovning tashqi siyosatdagi muvaffaqiyatlari, asosan, iqtisodiy rivojlanish va savdo-
sotiq aloqalari orqali amalga oshdi. U o‘z davrida Hindiston, Misr, Xitoy va boshqa
rivojlanayotgan davlatlar bilan iqtisodiy aloqalarni rivojlantirishga harakat qildi. Bu davlatlar
bilan hamkorlik, ayniqsa, O‘zbekistonning qishloq xo‘jaligi, sanoat va energetika sohalarida
yangi texnologiyalar va bilim almashish imkoniyatlarini taqdim etdi. Misol uchun, Hindiston
bilan agrar sohada hamkorlik, Xitoy bilan sanoat va transport aloqalari mustahkamlandi [3].
Sharof Rashidovning tashqi siyosatda ilgari surgan yondashuvlari shundan iboratki, u
O‘zbekistonning o‘ziga xos iqtisodiy ehtiyojlarini inobatga olgan holda, sovet doirasidagi
mamlakatlar bilan ham, boshqa mustaqil davlatlar bilan ham teng ravishda aloqalar
o‘rnatishga harakat qildi. Uning siyosiy yondashuvi davlatlar o‘rtasida o‘zaro manfaatli
hamkorlikni rivojlantirishga yo‘naltirilgan edi.
Sharof Rashidovning tashqi siyosatidagi muhim jihatlardan biri – xalqaro hamkorlikni
rivojlantirishga qaratilgan strategiyadir. U O‘zbekistonning xalqaro aloqalarini kengaytirish
maqsadida nafaqat Sovet Ittifoqi doirasidagi, balki boshqa mamlakatlar bilan ham diplomatik
va iqtisodiy hamkorlikni rivojlantirdi. Bu o‘zgarishlar O‘zbekistonning global iqtisodiy
maydondagi obro‘sini oshirishga, uning xalqaro savdo va investitsiya oqimlarini jalb qilishga
xizmat qildi.
Sharof Rashidovning tashqi siyosatda olib borgan faoliyati nafaqat iqtisodiy aloqalarga,
balki madaniy va ilmiy aloqalarga ham alohida e’tibor qaratdi. U O‘'zbekistonni jahon ilmiy va
madaniy muhitiga yaxshiroq integratsiya qilishni maqsad qilgan. Bu borada turli xalqaro
konferensiyalar, simpoziumlar va boshqa tadbirlarda ishtirok etish va o‘zbek madaniyatini
dunyo miqyosida tanitishga alohida urg‘u berilgan. Shu bilan birga, u O‘zbekistonning ta’lim
va ilm-fan sohalarida xalqaro aloqalarni kengaytirishga katta e’tibor qaratdi [4].
Sharof Rashidovning tashqi siyosatda sotsialistik blokdagi roli ham juda muhim edi.
O‘zbekiston SSR Sovet Ittifoqi tarkibida bo'lsa ham, Sharof Rashidov Markaziy Osiyo va
boshqa sobiq sovet respublikalariga o‘zaro iqtisodiy va siyosiy manfaatlarni ko‘zlab,
aloqalarini mustahkamladi. U, ayniqsa, Rossiya va Ukraina kabi o‘zaro iqtisodiy aloqalar
rivojlanishiga alohida e’tibor qaratdi [6].
Sh.Rashidov yozuvchi sifatida respublikada ilm-fan, maorif va madaniyatni
rivojlantirishga katta e’tibor berdi. Bu yillarda Toshkent Osiyoning madaniy poytaxtlaridan
biriga aylandi. 1983-yil sentabr oyida Toshkentda boʻlib oʻtgan Osiyo va Afrika mamlakatlari
yozuvchilarining VII konferensiyasi respublika madaniy hayotidagi muhim voqea boʻldi. Unga
Osiyo, Afrika, Amerika va Yevropaning 70 ta davlatidan 129 nafar delegat va mehmonlar,
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
133
shuningdek, bir qator davlatlar vakillari tashrif buyurishdi. uning ishida qator xalqaro
tashkilotlar ishtirok etdi [7].
XULOSA VA MUNOZARA
Sharof Rashidovning xalqaro munosabatlarga oid faoliyati O‘zbekistonning
rivojlanishiga katta ta’sir ko’rsatdi. U o‘zining tashqi siyosatdagi yondashuvlari bilan nafaqat
Sovet Ittifoqi tarkibida, balki mustaqil O‘zbekistonning kelajakdagi tashqi siyosatini
shakllantirishda ham o‘zining muhim o‘rnini saqlab qoldi. Uning xalqaro aloqalardagi
muvaffaqiyatlari va yondashuvlari, ayniqsa iqtisodiy hamkorlikka oid qarorlari,
O‘zbekistonning xalqaro maydondagi obro‘sini oshirishda katta rol o‘ynadi.
References:
1.
Avdyeyenko, A.I. (2010). Sovet davrida O‘zbekistonning tashqi siyosati. Toshkent:
O‘zbekiston davlat nashriyoti.
2.
Karimov, I.A. (1992). O‘zbekistonning xalqaro siyosati: Mustaqillik yillarida yangi
yo‘nalishlar. Toshkent: O‘zbekiston.
3.
Davlatov, B. (2008). Sovet Ittifoqi va O‘zbekiston: Tarixiy taqqoslash. Toshkent: Yangi
O‘zbekiston.
4.
Rashidov, S. (1973). Markaziy Osiyoda iqtisodiy hamkorlik va integratsiya. Toshkent:
Fan.
5.
Rakhmatov, N. (2004). Xalqaro munosabatlar: Sharof Rashidov va uning siyosiy merosi.
Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti.
6.
Aliyev, M. (2015). Sharof Rashidov va O‘zbekistonning tashqi siyosiy strategiyasi.
Tashkent: O‘zbekiston Matbuoti.
7.
Курбанова Ш.Ж. Вклад Шарафа Рашидова в развитие международных и
культурных связей Узбекистана. Вестник Хорезмской академии Маъмуна. Хива. 2021-5.
