YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
92
STRATEGIK LOYIHALARNI BOSHQARISHNING ASOSIY TUSHUNCHALAR VA
KONSEPTUAL ASOSLARI
Ilmiy rahbar:
kafedra dots.i.f.n.
A.A. Botirov
Magistrant:
Ахmedova Feruza Olimovna
El pochta: axmedovaferuza2887@gmail.com
TOSHKENT DAVLAT IQTISODIYOT UNIVERSITETI
https://doi.org/10.5281/zenodo.14061658
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Loyihani samarali amalga oshirish barcha boshqaruv
jarayonlarini izchil amalga oshirishga asoslangan. loyiha boshqarish jarayoni oʻlchovli
natija beradigan harakatlar toʻplami sifati haqida yoritilgan bo’lib, loyiha boshqarish jarayoni
sub’yektlar va boshqaruv ob’yektlari oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri va teskari munosabatlarni
shakllantiradi. Loyiha boshqaruvi sub’yektlari loyihaning asosiy ishtirokchilari sifatida
aniqlanadi va ob’yektlar loyiha, bir-biri bilan bogʻliq boʻlgan bir qator loyihalar, loyihaga
yoʻnaltirilgan korxonalar, shuningdek, loyiha aylanishining bosqichlari haqida yoritilgan.
Аннотация:
В этой статье раскрывается эффективная реализация проекта
основана на последовательной реализации всех процессов управления. процесс
управления проектом освещается как качество совокупности действий, дающих
измеримый результат, в то время как процесс управления проектом формирует прямые
и обратные отношения между субъектами и объектами управления. Субъекты
управления проектом определяются как основные участники проекта, объектами
рассматриваются проект, ряд взаимосвязанных проектов, проектно-ориентированные
предприятия, а также этапы проектного цикла.
Abstract:
This article reveals the effective implementation of the project based on the
consistent implementation of all management processes. The project management process is
highlighted as the quality of a set of actions that give a measurable result, while the project
management process forms direct and inverse relationships between subjects and objects of
management. The subjects of project management are defined as the main participants in the
project, the objects are the project, a number of interrelated projects, project-oriented
enterprises, as well as the stages of the project cycle.
1
Barcha loyiha faoliyati vaqt va makonda bir-biriga bogʻliqdir. Biroq, loyihaning
fazalari va bosqichlarini mantiqiy va vaqtinchalik ketma-ketlikda aniq taqsimlash deyarli
mumkin emas. Tegishli muammolar loyihada ishlayotgan mutaxassislarning tajribasi, bilimlari
va san’ati yordamida hal etiladi.
Agile:
Loyiha va mahsulotlarni boshqarishning moslashuvchan va takomillashtiruvchi
yondashuvi, talablarning dinamik shakllanishiga qaratilgan va ularni turli sohalardagi
mutaxassislardan tashkil topgan oʻz-oʻzini tashkil etuvchi ishchi guruhlar doirasida doimiy
oʻzaro hamkorlik natijasida amalga oshirilishini ta’minlaydi. Agile gʻoyalariga asoslangan
koʻplab usullar mavjud, ularning eng mashhurlari Scrum va Kanban.
1
0’zbekiston Davlat standarti// Loyihalarni boshqarish. O 'zD S tlS O 21500: 2018
https://www.calltouch.ru/blog/chto-
takoe-upravlenie-proektami/
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
93
Tanqidiy yoʻl:
Ishning davomiy ketma-ketligi va boshlangʻichdan yakuniy Hodisaga
qadar boʻlgan voqealar, uni bajarish uchun koʻp vaqtni talab qiladi.
Voqealar jarayonlari zanjiri (EPC-diagrammasi):
mavjudlik va resurslardan
foydalanish asosida loyiha faoliyatini amalga oshirish ketma-ketligini koʻrsatadigan
diagramma.
Vaqt zahirasi:
Ishning boshlanishi loyihaning umumiy davomiyligiga ta’sir qilmasdan
kechiktirilishi mumkin boʻlgan vaqt. Shunday qilib, tanqidiy yoʻl zaxirasida ishlash nolga teng
boʻladi.
Muhim bosqich (nazorat nuqtasi, milestone):
misol uchun, bosqich oxirini
koʻrsatadigan muhim voqea. Gantt grafigida nol muddatli vazifa sifatida koʻrsatiladi.
Loyiha menejeri (loyiha rahbari, project manager, PM):
Loyihani boshqarish uchun mas’ul loyiha guruhi rahbari (loyihani rejalashtirish, amalga
oshirish va yopish). Manbalar
:
loyihani amalga oshirish uchun zarur boʻlgan elementlar.
Resurslar - bu vaqt, uskunalar, materiallar, xodimlar va boshqalar.
Loyiha tarkibi (Scope):
mahsulotni olish uchun bajarilishi kerak boʻlgan
ishning tavsifi. Sprint
(Sprint):
Scrum-da iteratsiya (ishlaydigan sikl) - bu bir haftadan bir
oygacha davom etadigan, mijoz uchun qimmatli boʻlgan mahsulotning yoki uning elementining
ishchi versiyasini yaratish jarayonidir.
"Klassik" yoki " an’anaviy" loyiha boshqaruvi:
vazifani ketma-ketlikda bosqichma-
bosqich, oqimga oʻxshash tarzda oʻtkaziladigan "sharshara" (Waterfall) yoki kaskadli sikl deb
ataladigan loyiha boshqaruvining eng keng tarqalgan usuli.
Loyihaning paydo boʻlishi va uni tugatish paytidagi vaqt oraligʻi
loyiha aylanishi
deb ataladi (ular
"loyihaning hayot aylanish jarayoni"
deb ham nomlanadi).
Loyihaning hayot aylanishi
- bu loyiha ishlarini moliyalashtirish va tegishli qarorlar
qabul qilish muammolarini oʻrganish uchun dastlabki tushunchasi.
2
Har bir loyiha, uni amalga
oshirish uchun zarur boʻlgan murakkablik va ish hajmidan qat’i nazar, uzining rivojlanishida
muayan holatlarni oʻtadi (boshidan kechiradi): "loyiha endi yoʻq" boʻlgan paytdagi holatdan
"loyiha hali tayyor emas" boʻlgan holatgacha. Ishbilarmonlar uchun, loyihaning boshlanishi, uni
amalga oshirish boshlanishi va uni amalga oshirishga mablagʻ sarflash bilan bogʻliq. Loyihaning
oxiri oʻlaroq quyidagilar boʻlishi mumkin:
- ob’yektlarni ishga tushirish, ularning ishga tushirilishi va loyihaning natijalaridan
- loyiha xodimlarini boshqa ishga joylashtirish;
- koʻrsatilgan natijalar bilan erishilgan natijalar;37
- loyihani moliyalashtirishni tugatish;
- original reja (modernizatsiya) bilan koʻzda tutilmagan loyihaga katta oʻzgarishlar kiritish
boʻyicha ishlarning boshlanishi;
- loyiha ob’yektlaridan foydalanishni tugatish.
Odatda, loyiha ustida ishlashni boshlash haqiqati va uni tugatish haqiqati rasmiy hujjatlar
bilan rasmiylashtiriladi. Loyihani amalga oshiradigan holatlar
fazalar
(bosqichlar) deb
nomlanadi. Loyihani amalga oshirish jarayonini taqsimlashda universal yondashuv yoʻq.
Shuning uchun, amalda, loyihani bosqichlarga boʻlinish juda xilma-xil boʻlishi mumkin - agar
2
Project management div o f knowledge PM BOK® (guide) Sixth Edition| Newtown Square PA: Project M anagement Institute. 2017
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
94
bunday boʻlinish faqatgina ba’zi muhim nazorat nuqtalarini ("muhim bosqichlar") namoyon
etsa, oʻtishi davomida qoʻshimcha ma’lumotlarning koʻrib chiqilishi va loyihani ishlab
chiqishning mumkin yoʻnalishlari baholanadi. Oʻz navbatida, har bir tanlangan faza (bosqich)
keyingi bosqichning (bosqichlar, pastki bosqichlar) va boshqalarning fazalariga (bosqichlariga)
boʻlinishi mumkin. Masalan, metropolitenning qurilishi, neft va gaz konlarini ishlab chiqish va
boshqalar kabi juda katta loyihalarga nisbatan qoʻllaniladigan bosqichlarning soni va ularni
amalga oshirish bosqichlari koʻpaytirilishi mumkin. Katta loyihalarda qoʻshimcha bosqichlarni
qazib olish ushbu ob’yektlarning (10-15 yillar) qurilishining uzoq davom etishi bilan emas,
balki loyihada ishtirok etayotgan tashkilotlarning harakatlarini yanada yaxshiroq
muvofiqlashtirishga ham bogʻliqdir. Tegishli muammolar loyihada ishlayotgan
mutaxassislarning tajribasi, bilimlari va san’ati yordamida hal etiladi.
References:
1.
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2018-yil 21-sentyabrdagi
“2019 - 2021-yillarda O'zbekiston Respublikasini innovatsionrivojlantirish strategiyasini
tasdiqlash to'g'risidagi PF-5544-son Farmoni
2.
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning 2017-yil 24-iyuldagi
“Ozbekiston Respublikasida loyiha Boshqarivi tizimini joriy etish chora-tadbirlari to 'g 'risid №
PF-5120- sonli Farmoni
3.
0’zbekiston Davlat standarti// Loyihalarni boshqarish. O 'zD S tlS O 21500: 2018
4.
Project management div of knowledge PMBOK® (guide) Sixth Edition| Newtown
Square PA: Project M anagement Institute. 2017
5.
https://www.calltouch.ru/blog/chto-takoe-upravlenie-proektami/
6.
https://www.kun.uz
