YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
68
O'ZBEKISTONDA "YASHIL VODOROD" ISHLAB CHIQARISHNING ISTIQBOLLI
YO'NALISHLARI VA MAVJUD POTENSIALI
ПЕРСПЕКТИВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ И ИМЕЮЩИЙСЯ ПОТЕНЦИАЛ
ПРОИЗВОДСТВА" ЗЕЛЕНОГО ВОДОРОДА " В УЗБЕКИСТАНЕ
PROMISING DIRECTIONS AND AVAILABLE POTENTIAL OF GREEN
HYDROGEN PRODUCTION IN UZBEKISTAN
Djurayev Xushvaqt Urazdavlyatovich
Islom Abdug'aniyevich Karimov nomidagi
Toshkent davlat texnika Universiteti
"Energetika muxandisligi" fakulteti magistr
https://doi.org/10.5281/zenodo.14190539
Annotatsiya:
Ushbu maqolada O'zbekistonda yashil vodorod ishlab chiqarishning
hozirgi holati, istiqbollari va mavjud imkoniyatlari tahlil qilingan. Qayta tiklanuvchi energiya
manbalari yordamida vodorod ishlab chiqarish texnologiyalari, ularning iqtisodiy
samaradorligi va ekologik jihatlari ko'rib chiqilgan. O'zbekistonning yashil vodorod
sohasidagi mavjud salohiyati va uni rivojlantirish yo'nalishlari tahlil qilingan.
Kalit so'zlar:
yashil vodorod, qayta tiklanuvchi energiya, elektroliz, energiya
samaradorligi, dekarbonizatsiya, O'zbekiston energetikasi.
Аннотация:
В данной статье проанализировано текущее состояние, перспективы
и существующие возможности производства зеленого водорода в Узбекистане.
Рассмотрены технологии производства водорода с использованием возобновляемых
источников энергии, их экономическая эффективность и экологические аспекты.
Проанализирован имеющийся потенциал Узбекистана в области зеленого водорода и
направления его развития.
Ключевые слова:
зеленый водород, возобновляемые источники энергии,
электролиз, энергоэффективность, декарбонизация, энергетика Узбекистана.
Abstract:
This article analyzes the current state, prospects and available possibilities of
green hydrogen production in Uzbekistan. Technologies for the production of hydrogen using
renewable energy sources, their economic efficiency and environmental aspects have been
considered. The current potential of Uzbekistan in the field of green hydrogen and the
directions of its development have been analyzed.
Keywords:
green hydrogen, renewable energy, electrolysis, energy efficiency,
decarbonization, Uzbekistan energy.
Kirish
Bugungi kunda global iqlim o'zgarishi sharoitida vodorod energetikasini rivojlantirish
dolzarb masalaga aylangan. Xususan, qayta tiklanuvchi energiya manbalari yordamida ishlab
chiqariladigan "yashil vodorod" kelajakda energetika tizimining muhim tarkibiy qismiga
aylanishi kutilmoqda [1]. O'zbekiston ham ushbu global tendensiyadan chetda qolmayapti va
mamlakatda yashil vodorod ishlab chiqarishni yo'lga qo'yish bo'yicha faol harakatlar olib
borilmoqda.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
69
Asosiy qism
O'zbekiston qayta tiklanuvchi energiya manbalari, xususan quyosh va shamol energiyasi
bo'yicha ulkan salohiyatga ega. Mutaxassislarning hisob-kitoblariga ko'ra, mamlakatning
texnik jihatdan foydalanish mumkin bo'lgan quyosh energiyasi salohiyati yiliga 2,058 mlrd
kVt
⋅
soatni tashkil etadi [2]. Bu esa yashil vodorod ishlab chiqarish uchun mustahkam
poydevor yaratadi.
Yashil vodorod ishlab chiqarishning asosiy texnologiyasi - suv elektrolizidir.
O'zbekistonda elektroliz qurilmalarini o'rnatish va ishga tushirish uchun zarur bo'lgan
infrastruktura mavjud [3]. Shuningdek, mavjud gaz quvurlari tizimidan vodorod
transportirovkasi uchun foydalanish imkoniyatlari o'rganilmoqda [4].
Yashil vodorod ishlab chiqarish loyihalarining iqtisodiy samaradorligi bir qator
omillarga bog'liq. Jumladan, elektroliz qurilmalarining narxi, elektr energiyasi narxi va
transport xarajatlari muhim rol o'ynaydi [5]. O'zbekistonda arzon qayta tiklanuvchi energiya
manbalari mavjudligi loyihalarning investitsion jozibadorligini oshiradi.
O'zbekiston yashil vodorod sohasida xalqaro hamkorlikni faol rivojlantirmoqda.
Yevropa Ittifoqi, Yaponiya va boshqa rivojlangan davlatlar bilan hamkorlik aloqalari
o'rnatilgan [6]. Bu esa texnologiyalar transferi va moliyaviy resurslar jalb etish
imkoniyatlarini kengaytiradi.
Mamlakatda vodorod energetikasini rivojlantirish uchun zarur bo'lgan me'yoriy-
huquqiy baza shakllantirilmoqda. 2019-2030-yillarga mo'ljallangan "yashil" energetikani
rivojlantirish strategiyasi qabul qilingan [7]. Ushbu hujjat yashil vodorod ishlab chiqarishni
rag'batlantirishga qaratilgan choralarni o'z ichiga oladi.
Yashil vodorod ishlab chiqarish atrof-muhitga salbiy ta'sir ko'rsatmaydi, chunki jarayon
faqat qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishga asoslangan [8]. Bu esa
O'zbekistonning iqlim o'zgarishi bo'yicha xalqaro majburiyatlarini bajarishga yordam beradi.
Yashil vodorod ishlab chiqarish uchun elektroliz qurilmalarining bir necha turlari
mavjud. Ishlatilayotgan texnologiyaga qarab, 1 kg vodorod ishlab chiqarish uchun 50-55
kVt
⋅
soat elektr energiyasi sarflanadi. O'zbekistonda quyosh elektr stansiyalari va shamol
elektr stansiyalaridan olingan elektr energiyasi narxining pastligi vodorod ishlab chiqarish
tannarxini sezilarli darajada kamaytirish imkonini beradi.
O'zbekistonning mavjud gaz infratuzilmasi vodorod transportirovkasi uchun ma'lum
darajada moslashtirilishi mumkin. Amaldagi gaz quvurlarining texnik holati vodorodni 20%
gacha aralashtirib uzatish imkonini beradi. Bu esa qo'shimcha yirik infratuzilma
investitsiyalarisiz vodorod transportirovkasini yo'lga qo'yish imkonini beradi.
O'zbekistonning yirik sanoat korxonalari yashil vodorodning potensial iste'molchilari
hisoblanadi. Metallurgiya, kimyo sanoati va boshqa energiya sig'imi yuqori bo'lgan
tarmoqlarda vodoroddan foydalanish korxonalarning "yashil" transformatsiyasiga yordam
beradi. Bundan tashqari, vodorod yordamida ishlab chiqarilgan mahsulotlar xalqaro
bozorlarda raqobatbardoshligini oshiradi.
O'zbekistonda vodorod ishlab chiqarish, saqlash va transportirovka qilish bilan
shug'ullanuvchi korxonalar klasteri shakllantirilishi mumkin. Klaster doirasida ilmiy-tadqiqot
muassasalari, ishlab chiqarish korxonalari va xizmat ko'rsatuvchi tashkilotlar o'rtasida
samarali hamkorlik yo'lga qo'yiladi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
70
Yashil vodorod sohasini rivojlantirish uchun malakali mutaxassislar tayyorlash muhim
ahamiyatga ega. Bu borada oliy ta'lim muassasalarida maxsus yo'nalishlar ochish, xorijiy
mutaxassislar bilan tajriba almashish va amaliy treninglar tashkil etish zarur bo'ladi.
Vodorod ishlab chiqarish va undan foydalanishda xavfsizlik talablariga qat'iy rioya qilish
talab etiladi. Bu borada xalqaro standartlarni joriy etish, maxsus monitoring tizimini yaratish
va xodimlarni muntazam o'qitish zarur bo'ladi.
O'zbekiston Markaziy Osiyo mintaqasida yashil vodorod ishlab chiqarish bo'yicha
yetakchi mamlakatga aylanishi mumkin. Qo'shni davlatlar bilan hamkorlikda vodorod
infratuzilmasini rivojlantirish va yagona mintaqaviy bozorni shakllantirish istiqbolli yo'nalish
hisoblanadi.
Yashil vodorod loyihalarini moliyalashtirish uchun turli manbalardan foydalanish
mumkin. Xususan, xalqaro moliya institutlari, "yashil" obligatsiyalar chiqarish, davlat-xususiy
sheriklik mexanizmlari va to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalarni jalb etish imkoniyatlari
mavjud.
Xulosa
O'zbekiston yashil vodorod ishlab chiqarish bo'yicha sezilarli salohiyatga ega. Qayta
tiklanuvchi energiya manbalarining mavjudligi, rivojlangan infratuzilma va qulay investitsion
muhit bu sohani rivojlantirish uchun mustahkam asos yaratadi. Davlat tomonidan qabul
qilinayotgan me'yoriy hujjatlar va xalqaro hamkorlik aloqalari bu yo'nalishdagi ishlarni
yanada jadallashtirish imkonini beradi.
References:
1.
International Renewable Energy Agency (IRENA). (2023). Green Hydrogen: A Guide to
Policy Making. Abu Dhabi: IRENA.
2.
Узбекистан: обзор энергетического сектора 2023. (2023). Ташкент: Институт
энергетических исследований.
3.
Alimov, R. (2023). Perspectives of Green Hydrogen Production in Uzbekistan. Central
Asian Journal of Energy Research, 5(2), 45-58.
4.
O'zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi. (2023). O'zbekiston energetika sektori
rivojlanish strategiyasi 2030.
5.
World Bank Group. (2023). Green Hydrogen in Developing Countries. Washington, DC:
World Bank.
6.
Asian Development Bank. (2023). Hydrogen Energy Development in Central Asia.
Manila: ADB.
7.
O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. (2023). "Yashil energetika" dasturi
to'g'risida qaror.
8.
Schmidt, P., & Weindorf, W. (2023). Green Hydrogen Production: Technologies and
Environmental Impact. Renewable Energy, 175, 234-245.
