YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
91
MAKTABGACHA TA’LIM MUASSASALARIDA SAVOD O’RGATISH
Karimova Navbaxar Mahmudjanovna
Ixtisoslashtirilgan Maktabgacha Ta'lim Tashkiloti (ko'p tarmoqli) Horazm viloyati
Gurlan tumani 9-son IMTT TARBIYACHISI
https://doi.org/10.5281/zenodo.14272062
Annotatsiya:
Ushbu maqolada maktabgacha ta'lim tashkilotilari tarbiyachilariga
barkamol avlod tarbiyasida nutqni to'g'ri shakillantirish yo'llari va savod o'rganishda og'zaki
nutqni yaxshi rivojlantirish, muloqot qila olishga o'rgatish jarayonlari yuzasidan o'rganilgan
adabiyotlardan olingan bilimlar asosida bilim va tavsiyalar beriladi.
Аннотация:
В данной статье освещается роль воспитателей дошкольных
образовательных организаций в воспитании гармонично развитого поколения. Особое
внимание уделено формированию правильной речи, развитию устной речи и обучению
детей эффективному общению. На основе изученной литературы даны рекомендации
и полезные советы
Annotation:
This article highlights the role of preschool education teachers in raising a
well-rounded generation. Special attention is given to developing proper speech formation,
improving oral communication skills, and teaching children effective interaction.
Recommendations and insights are provided based on the study of relevant literature.
Kalit so'zlar:
savodga o 'rgatish, nutqni oshirish, muloqot, intellektual salohiyatli, erkin
fikrlash, ijodiy-rivojlantiruvchi muhit, tayyorgarlik davri, og 'zaki nutq.
Ключевые слова:
обучение грамоте, развитие речи, общение, интеллектуальный
потенциал, свободное мышление, творческо-развивающая среда, подготовка.
Keywords:
literacy teaching, speech development, communication, intellectual
potential, free thinking, creative developmental environment, preparation.
KIRISH
Maktabgacha taʼlim yoshidagi bolalarning rivojlanishi inson hayotidagi eng muhim
davrlardan biridir. Shu davrda bolalarning aqliy, jismoniy va ruhiy rivojlanishi qizgʻin surʼatda
kechadi. Aynan shu jarayonda savod oʻrgatish jarayoni ham boshlanib, bu bolalarning maktab
taʼlimiga muvaffaqiyatli tayyorlanishiga xizmat qiladi. Maktabgacha taʼlim muassasalarida
savod oʻrgatishning maqsadi nafaqat harf va soʻzlarni tanitish, balki bolalarda nutq
madaniyatini rivojlantirish, ijodkorlik va mustaqil fikrlashni shakllantirishdir.
Bu jarayon bolalarning maktab taʼlimiga psixologik va aqliy tayyorgarligini taʼminlashga,
ijtimoiylashuv va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi
.
Bolaning dastlabki
yoshlaridan boshlab faoliyatning eng oddiy turlari uning shaxsiy qobiliyatlarini,
xususiyatlarini va atrofdagi narsalarga munosabatini shakllantirishning asosi hisoblanadi.
O'zlashtirilgan bilimlar va rivojlangan aqliy qobilyatlarni bolalar xilma-xil o'yinlarda va
mehnatda qo'llaydilar. Bularning hammasi bola shaxsining rivojlanishiga ta'sir etadi, unda
faoliyatning yangi mazmuniga qiziqishni shakllantiradi. Maktabgacha yosh davridagi
ehtiyojlar, his tuyg'ular, sabablar, maqsadlarni tarbiyalash va rivojlantirish shu darajaga
yetadiki, u bolaga maktabdagi muntazam o'qishga o'tish imkonini beradi.
Savod o‘rgatish jarayonida metodik yondashuv va bolalarning qiziqishlari hisobga
olingan holda ish olib borish muhimdir. Bu esa keyingi ta'lim bosqichlariga muvaffaqiyatli
o‘tishni ta'minlaydi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
92
Bu davrda Savod oʻrgatish jarayonining bir necha bosqichlarga bo’lib o’rganish
maqsadga muvofiq bo’ladi.
1. Tayyorlov bosqichi
Bu bosqichda bolalar o‘yin va mashg‘ulotlar orqali nutqiy ko‘nikmalarini
rivojlantiradilar. Masalan:
So‘zlarni bo‘g‘inlarga bo‘lish;
Tovushlarni ajratish va farqlash;
Harflar shakli va tovushini bir-biriga bog‘lash.
2. Boshlang‘ich savod o‘rgatish bosqichi
Harflar va ularning tovushlarini o‘rgatish.
Oddiy so‘zlarni tanitish va yozish.
Sheʼrlar, ertaklar va qisqa hikoyalarni tinglash va takrorlash orqali bolalarning nutqini
boyitish
.
3. Amaliy bosqich
Bolalar so‘zlardan iborat oddiy matnlarni o‘qish va tushunishni o‘rganadilar. Yozma
mashqlar bajarish orqali qo‘l motorikasini rivojlantiradilar.
1. O‘yin usullari
Bolalar bilan oʻtkaziladigan o‘yinlar o‘qish va yozishni qiziqarli tarzda o‘rgatishga
yordam beradi. Masalan:
"Harf top" o‘yini;
"So‘z yasash" o‘yini.
2. Vizual va eshituv usullari
Harflarni shakllar, rangli rasmlar, maxsus video va audio materiallar orqali o‘rgatish
samaradorligini oshiradi.
3. Jamoaviy va individual yondashuv
Bolalar birgalikda ishlashni o‘rganishlari bilan birga, har bir bolaning rivojlanish
darajasiga mos dastur ham qo‘llaniladi.
4. Ijodiy metodlar
Bolalarni o‘z fikrlarini ifodalashga o‘rgatish uchun rasm chizish, hikoya yaratish kabi
mashg‘ulotlar tashkil qilinadi.
Kichik maktab yoshida asosiy narsa o'qish bo'lib qoladi va uni bolalar ijtimoiy
ahamiyatga molik faoliyat sifatida tushinadilar. Bolaning jamiyatdagi yangi mavqei o'z xatti -
harakatini va tengdoshlarining xatti-harakatini o'zgacha nuqtai nazardan- maktab o'quvchisi
nuqtai nazaridan baholashni shart qilib qo'yadi. Bola faollik, ijodkorlik ko'rsatib, kattalarning
uning xulq-atvori va faoliyatiga qo'yayotgan tobora murakkablashib borayotgan talablarini
bajarishga intiladi.
Xulosa
Maktabgacha taʼlim muassasalarida savod oʻrgatish bolalarni
maktab taʼlimiga
tayyorlashning muhim bosqichidir. Bu jarayonda bolalar nafaqat o‘qish va yozishni
o‘rganadilar, balki ijodkorlik, muloqot va mustaqil fikrlash kabi qobiliyatlarini
rivojlantiradilar. Shuning uchun bu jarayonni bolalarning yosh xususiyatlari va qiziqishlarini
inobatga olgan holda, metodik jihatdan puxta tashkil qilish muhimdir. Mazkur jarayonning
sifatli tashkil etilishi kelajak avlodning barkamol shaxs sifatida shakllanishiga xizmat qiladi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
93
References:
1.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "Maktabgacha ta'lim tizimini tubdan
takomillashtirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi PQ-3261 sonli qarori .-T.: 2018-yil 9-sentyabr.
2.
O'zbekiston Respublikasi prezidentining 2016-yil 29-dekabrdagi "2017-2021-yillarda
maktabgacha ta'lim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi qarori.
3.
Sodiqova SH. A. "Maktabgacha pedagogika" Fan va texnologiya. T.:-2017-yil.
4.
Kamolova, A., & Ergasheva, G. S. Q. (2022). Yosh avlodni tarbiyalashda xalq
pedagogikasini manbalarining o'rganishning o 'rganishning ilmiy-nazariy asoslari. Science
and Education, 3(12), 590-592.
