YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
7
GEPATOPROTEKTOR TA’SIRGA EGA YIG’MA TARKIBIDAGI
OG’IR METALLARNI ANIQLASH
Zafarova Muxtabar Zoxidjon qizi
Toshkent farmatsevtika instituti 3-bosqich talabasi
muxtabarzafarova@gmail.com tel: (+99899)976-10-72
Xalilova Shahnoza Ravshanovna
PhD, dotsent Toshkent Farmatsevtika instituti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14997474
Dolzarbligi.
Gepatoprotektor ta’sirga ega yig’ma tarkibida vitaminlar, flavonoidlar va
mikroelementlarni saqlaydi, ammo ushbu yig’ma yetarlicha o'rganilmagan. Ilmiy tibbiyotga
ushbu dorivor yig’mani tadbiq etish uchun, uning tozaligi talabga javob berishi kerak. Shuni
ta’kidlash kerakki, kadmiy, qo'rg'oshin va mis kabi og'ir metallar tirik organizmi uchun
zaharli hisoblanadi, ular inson organizmida turli kasalliklarni keltirib chiqaradi. Shu
munosabat bilan dorivor o'simliklarning ekologik tozaligi muammosi ayniqsa dolzarb bo'lib
qoladi [1, 2].
Tadqiqotning maqsadi
. Gepatoprotektor ta’sirga ega yig’ma tarkibida og’ir metallarni
miqdorini aniqlash.
Usul va uslublar
. Gepatoprotektor ta’sirga ega yig’ma 2023-2024 yillari yig’ib olingan.
Yig’ma dorivor sut qushqo’nmas, o’tloq sebargasi, dorivor bo’znoch va makkajo’xori
popugidan tashkil topgan. ICP-MS mass-spektrometrida induktiv bogʻlangan plazma usuli,
ya'ni komponentlar ionlashganda hosil boʻluvchi ionlar massasiga zaryad massasini
aniqlashga asoslangan moddalarni oʻrganish usuli orqali aniqlandi. 0,5 g boʻlgan mahsulot
tortmasi teflonli avtoklavlarga joylashtirildi va tozalangan konsentrasiyalangan mineral
kislotalar aralashmasi (azot kislotasi va vodorod peroksidi) qoʻshildi. Shundan soʻng
avtoklavlar yopildi va barcha ehtiyot choralariga rioya qilingan holda, MWS-3 dasturiy
ta'minotiga ega Berghof mikrotoʻlqinli asbobga solindi. Parchalash dasturi oʻrganilayotgan
moddaning turidan kelib chiqqan holda belgilanib, parchalanish darajasi va avtoklavlar
miqdori koʻrsatildi.
Qizdirishning quyidagi rejimi qoʻllanildi: 25 daqiqa davomida haroratni 210°S gacha
koʻtarish, 10 daqiqa davomida 210°S gacha haroratda ushlab turish, 45°S haroratgacha
sovutish. Avtoklav ichidagini aralashtirish uchun sovutilgan avtoklav silkitildi va bosimni
muvozanatlash uchun qopqogʻi bir oz ochildi (sifatli qilib joylashtirilgan sinama azot oksidlari
ajratilganidan keyin tubida erimagan zarralardan va devorlarida ftoroplastli qatlamdan holi
boʻlgan rangsiz yoki sargʻish shaffof eritma koʻrinishida boʻladi). Xona haroratigacha
sovutilgan eritmani sinamada kutilgan element miqdoriga qarab 50 yoki 100 ml sigʻimli
oʻlchov kolbasiga oʻtkazdik, vkladish devorlari azot kislotaning 0,5% kichik qismlari bilan
yuvildi, belgilangan koʻrsatkichgacha etkazilib, yaxshilab aralashtirildi.
Elementning eritmalardagi umumiy konsentrasiyasini oʻlchash uchun tahlil qilinayotgan
sinama eritmalari peristaltik nasos yordamida mass-spektrometrning purkovchi kamerasiga
uzatildi va argon tokida (gaz sofligi 99,95%) hosil boʻlgan a'rozol atomlarning ionlashishi roʻy
bergan gorelkaga tushdi. Oʻrganilayotgan namunadagi moddaning haqiqiy miqdoriy
koʻrsatkichlari haqidagi ma'lumotlar olinganidan keyin asbob avtomatik tarzda mg/kg yoki
mkg/g koʻrinishida xatolik chegarasi RSD % da hisoblab chiqardi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
8
Natijalar
. Tadqiqot natijasida gepatoprotektor ta’sirga ega yig’ma tarkibida og’ir
metallar: mis - 23,7 mg/kg, qo’rg’oshin - 3,28 mg/kg, kadmiy - 0,055mg/kg miqdorda borligi
aniqlandi.
№
Element
Miqdori,mg/kg
№
Element
Miqdori,mg/kg
1.
Li
7
22,9
32.
Sn
119
0,145
2.
Be
9
0,067
33.
Sb
122
0,119
3.
B
11
82,1
34.
Te
128
0,10
4.
Na
23
3519
35.
Cs
133
1,04
5.
Mg
24
5494
36.
Ba
137
150
6.
Al
27
30464
37.
La
139
18,8
7.
P
31
4267
38.
Ce
140
32,3
8.
K
39
37025
39.
Pr
141
3,27
9.
Ca
40
15957
40.
Nd
144
6,71
10.
Sc
45
3,16
41.
Sm
150
1,88
11.
Ti
48
107
42.
Eu
152
0,499
12.
V
51
2,03
43.
Gd
157
1,49
13.
Cr
52
4,04
44.
Tb
159
0,180
14.
Mn
55
52,6
45.
Dy
163
0,833
15.
Fe
56
552
46.
Ho
165
0,172
16.
Co
59
0,408
47.
Er
167
0,402
17.
Ni
59
3,69
48.
Tm
169
0,051
18.
Cu
64
23,7
49.
Yb
173
0,358
19.
Zn
65
31,4
50.
Lu
175
0,085
20.
Ga
70
1,29
51.
Hf
178
0,01
21.
As
75
0,308
52.
Ta
181
0,139
22.
Se
79
0,639
53.
W
184
0,01
23.
Rb
85
33,0
54.
Re
186
0,139
24.
Sr
88
80,4
55.
Pt
195
0,01
25.
Y
89
5,14
56.
Au
197
0,05
26.
Zr
91
3,89
57.
TI
204
0,002
27.
Nb
93
0,300
58.
Pb
207
3,28
28.
Mo
96
2,46
59.
Bi
209
0,028
29.
Ag
108
1,62
60.
Th
232
5,75
30.
Cd
112
0,055
61.
U
238
0,191
31.
In
115
0,002
Xulosa
. Birinchi marta ICP-MS (induktiv bogʻlangan plazmaning mass-spektrometr)
usuli yordamida gepatoprotektor ta’sirga ega yig’ma tarkibida ogʻir metallar miqdori
aniqlandi. Zaharli elementlar konsentrasiyasi darajasi belgilangan qiymatlar chegarasida
boʻlib, bu tavsiya etilayotgan dorivor yig’mani ekologik toza mahsulot qatoriga kiritishga
imkon berdi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
9
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Терёшкина, О.И., Самылина, И.А., Рудакова, И.П., Гравель, И.В. (2011),
Гармонизация подходов по оценке безопасности состава лекарственных растительных
препаратов, Биомедицина, 2011, №3, С. 80-85.
2.
Терёшкина, О.И., Рудакова, И.П., Гравель, И.В., Самылина, И.А. (2010), Проблема
нормирования тяжелых металлов в лекарственном растительном сырье, Фармация, №
2, С. 7-11.
3.
Дементьева Т.М., Компанцева Е.В., Санникова Е.Г., Фролова О.О. Макро- и
микроэлементы коры и побегов некоторых видов ивы, произрастающих на Северном
Кавказе // Дальневосточный медицинский журнал. - 2017. - № 3. - C. 56-59.
