YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
51
BOSHLANG‘ICH TA'LIM TABIIY FANLARIDA EKSKURSIYA DARSLARINI OLIB
BORISH TEXNOLOGIYALARI
Alimardonova M.
Ilmiy rahbar: Shahrisabz Davlat Pedagogika instituti
Zaripova Manzura Pardatursun qizi
Pedagogika fakulteti, Boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi talabasi
Tel:+998884070733
sarvarzumaboev0@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15104359
Annotatsiya
(O'zbek tili):
Mazkur maqolada boshlang‘ich ta'limda tabiiy fanlar darslarida
ekskursiyalarni o‘tkazish texnologiyalari ko‘rib chiqilgan. Ekskursiyalar o‘quvchilarga tabiiy
fanlarni o‘rganishda amaliy tajriba orttirish, ekologik bilimlarni oshirish va ilmiy
tafakkurlarini rivojlantirish imkoniyatini yaratadi. Maqolada virtual ekskursiyalar, mobil
ilovalar, interaktiv yondoshuvlar va amaliy tadqiqotlar orqali ekskursiyalarni samarali
o‘tkazish usullari ko‘rsatilgan. Ekskursiyalar yordamida o‘quvchilar tabiatni yaxshiroq
tushunib, o‘rganilayotgan fanlar bo‘yicha bilimlarini mustahkamlashlari mumkin.
(Rus tili):
В статье рассматриваются технологии проведения экскурсий на уроках
естественных наук в начальной школе. Экскурсии дают ученикам возможность
получить практический опыт, развить экологические знания и научное мышление. В
статье представлены методы проведения экскурсий с использованием виртуальных
экскурсий, мобильных приложений, интерактивных подходов и практических
исследований. Эти методы помогают ученикам лучше понять природу и укрепить
знания по изучаемым предметам.
(Ingliz tili):
This article discusses the technologies for conducting excursions in natural
science lessons in primary education. Excursions provide students with the opportunity to
gain practical experience, enhance ecological knowledge, and develop scientific thinking. The
article presents methods for conducting excursions using virtual tours, mobile applications,
interactive approaches, and practical research. These methods help students better
understand nature and reinforce their knowledge in the subjects being studied.
KALIT SO’ZLAR
(O'zbek tili):
Boshlang'ich ta'lim, tabiiy fanlar, ekskursiya, axborot texnologiyalari,
virtual ekskursiyalar, interaktiv darslar, mobil ilovalar, ekologiya, amaliy tadqiqotlar, ilmiy
tafakkur.
(Rus
tili):
Начальное
образование,
естественные
науки,
экскурсия,
информационные технологии, виртуальные экскурсии, интерактивные уроки,
мобильные приложения, экология, практические исследования, научное мышление.
(Ingliz tili):
Primary education, natural sciences, excursion, information technologies,
virtual tours, interactive lessons, mobile applications, ecology, practical research, scientific
thinking.
Kirish
Boshlang‘ich ta’limda tabiiy fanlar o‘quvchilarni atrof-muhit bilan tanishtirish va ilmiy
dunyoqarashlarini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Tabiiy fanlar o‘quvchilarga
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
52
nafaqat nazariy bilimlarni, balki amaliy ko‘nikmalarni ham o‘rgatishi kerak. Ekskursiya
darslari — bu tabiiy fanlar o‘qitishda o‘quvchilarning bevosita tabiat bilan muloqot
qilishlarini ta'minlaydigan samarali metodlardan biridir. Ekskursiyalar o‘quvchilarga
o‘rganilayotgan mavzularni amaliyotda ko‘rish imkonini beradi va ilmiy-izlanish
ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Ushbu maqolada boshlang‘ich ta’limdagi tabiiy fanlar darslarida
ekskursiya o‘tkazish texnologiyalari ko‘rib chiqiladi.
Ekskursiya darslarining mahiyati va ahmiyati
Ekskursiya — bu o‘quvchilarni turli tabiiy muhitlarga olib borish orqali o‘rganilayotgan
fan bo‘yicha amaliy tajriba orttirish imkoniyatini taqdim etadigan ta'lim metodidir.
Ekskursiyalar tabiiy fanlarda o‘quvchilarga nazariy bilimlarni amaliyotga tatbiq etish,
ekologik bilimlarni oshirish, tabiatni asrashga bo‘lgan mas'uliyatni his qilish imkonini
yaratadi. Ekskursiya o‘tkazishning asosiy maqsadi o‘quvchilarning o‘zlariga yaqin tabiatni
chuqurroq tushunib olishlarini ta'minlash va ilmiy tafakkurlarini rivojlantirishdir.
Ekskursiya darslarining turli texnologiyalari
1. Tushuncha va Maqsadni Belgilash: Ekskursiyaning muvaffaqiyatli o‘tishi uchun uning
maqsadi va vazifalarini aniqlab olish zarur. Darsdan oldin o‘quvchilarga qanday ilmiy va
ekologik maqsadlar ko‘zda tutilganini tushuntirish, ekskursiyaning ahamiyatini va o‘rganish
yo‘nalishlarini belgilash muhimdir.
O‘quvchilarga ekskursiya oldidan savollar yoki topshiriqlar berish, ularni diqqatni
jamlashga undaydi.
2. Interaktiv Yondoshuvlar: Ekskursiyaning yanada samarali bo‘lishi uchun interaktiv
texnologiyalarni qo‘llash mumkin. Bu orqali o‘quvchilar ekskursiya davomida o‘zlarini faol
ishtirokchi sifatida his qilishadi. Mobil qurilmalar yordamida o‘quvchilar ekologik tizimlarni
va tabiiy jarayonlarni o‘zlari kuzatib, ma'lumotlar to‘plashlari mumkin. Shuningdek, real vaqt
rejimida kuzatishlar olib borish, misol uchun, biologik turli o‘simlik va hayvonlarni aniqlash
hamda ularni sanab chiqish mumkin.
3. Virtual Ekskursiyalar: Hozirgi kunda axborot texnologiyalari yordamida o‘quvchilar
uchun virtual ekskursiyalarni tashkil etish mumkin. Virtual ekskursiyalar onlayn resurslar
orqali o‘quvchilarga tabiatni ko‘rish va o‘rganish imkoniyatini beradi. Bu metod, ayniqsa,
tabiiy ob'ektlarga tashrif buyurishning imkoni bo‘lmagan holatlarda foydalidir. Google
Expeditions, Google Earth va boshqa platformalar yordamida o‘quvchilar turli geografik
hududlarni va ekologik tizimlarni onlayn tarzda o‘rganishlari mumkin.
4. Mobil Ilovalar va Dasturlar: O‘quvchilar uchun mo‘ljallangan mobil ilovalar orqali
ekskursiyalarni yanada interaktiv va samarali o‘tkazish mumkin. Masalan, iNaturalist ilovasi
yordamida o‘quvchilar tabiatda uchragan o‘simlik yoki hayvonlarni aniqlash va ularni dastur
orqali boshqalar bilan bo‘lishishlari mumkin. Bundan tashqari, geografiya va ekologiya
fanlarida Geocaching kabi ilovalar yordamida o‘quvchilarni ma'lumotlarni izlash va ilgari
surish, shuningdek, o‘rganish jarayonini qiziqarli va interaktiv qilish mumkin.
5. Praktik Tadqiqotlar: Ekskursiya davomida o‘quvchilarga amaliy tadqiqotlar o‘tkazish
imkoniyatlarini yaratish zarur. Misol uchun, biologiya fanida o‘quvchilar turli o‘simliklar va
hayvonlar ustida tadqiqotlar o‘tkazib, ekologik ta'sirlarni baholashlari mumkin. Kimyo
darslarida esa o‘quvchilar atrof-muhitni tadqiq qilish va kimyoviy jarayonlarni amaliy tarzda
o‘rganishlari mumkin.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
53
Xulosa
Boshlang‘ich ta’limda tabiiy fanlar darslarida ekskursiyalarni o‘tkazish o‘quvchilarga
nazariy bilimlarni amaliyotga tatbiq etish, ekologik va ilmiy tafakkurlarini rivojlantirishda
muhim rol o‘ynaydi. Ekskursiyalar yordamida o‘quvchilar tabiatni bevosita o‘rganish, ekologik
mas'uliyatni his qilish va turli tabiiy jarayonlarni o‘rganishda amaliy tajriba orttiradilar.
Axborot texnologiyalari yordamida ekskursiyalarni yanada samarali qilish va o‘quvchilarni
faollashtirish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Expeditions.
(n.d.).
Expeditions.
Retrieved
from
https://edu.google.com/products/expeditions/
2.
iNaturalist. (n.d.). iNaturalist. Retrieved from https://www.inaturalist.org/
3.
Kuzmina, T. (2020). "Tabiiy fanlar o‘qitish metodikasi." Pedagogika va innovatsion
texnologiyalar.
4.
Shamova, T. (2019). "Boshlang‘ich ta’limda tabiiy fanlarni o‘rganishda ekskursiyalarni
qo‘llash." Ta'lim va ilm-fan.
5.
UNESCO.
(2020).
"Axborot
texnologiyalari
va
ta'lim."
Retrieved
from
https://www.unesco.org
