YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
10
ИШЕМИК ИНСУЛЬТНИ ТИКЛАШ ДАВРИДА БЕМОРЛАРДА ЮРИШНИНГ
БИОМЕХАНИК ХУСУСИЯТЛАРИНИ БАҲОЛАШ
Хайриева Мухсина Фарходовна
Бухоро давлат тиббиёт институти
https://orcid.org/0000-0002-0002-0015
https://doi.org/10.5281/zenodo.15227269
Аннотация.
Қон томиридан кейин юриш бузилиши беморларда ногиронликнинг
асосий сабабидир. Реабилитация пайтида инсултдан кейинги беморнинг юриш
ҳолатини кузатиш беморларнинг motor фаоллиги ва ҳаракатчанлигини тиклаш
муаммосини ҳал қилишнинг долзарб вазифасидир. Тадкикотда 50 кишининг текшируви
натижалари келтирилган: инсультнинг кеч тикланиш даврида 34 бемор ва 16 соғлом
кўнгилли. Инсультнинг кеч тикланиш давридаги беморларда горизонтал юзада
юришнинг биомеханик хусусиятлари баҳоланди. Ҳаракатни таҳлил қилиш усулларидан
фойдаланиш ҳаракатни ташкил этишнинг патологик вариантларини акс эттирувчи
биомеханик хусусиятларни аниқлашга имкон бериши аниқланди, бу харакат
маҳоратини тиклаш ёки компенсацион механизмларни ривожлантиришда башорат
қилувчи омил бўлиши мумкин. Ушбу услуб ҳаракат бузилишларининг моделини
яратишга ва клиник яхшиланишларнинг биомеханик жараёнларга таъсирини
баҳолашга имкон беради деб тахмин қилинади.
Инсультдан кейинги харакат бузилиши беморларда ногиронликнинг асосий
сабабидир; 80-90% ҳолларда харакат патологияси гемипарез синдроми билан намоён
бўлади, яъни ўнг ёки чап мучаларда ҳаракатчанликнинг бузилиши, яккол намоён бўлиш
табиати билан фарқ қилади [3, 8]. Харакат функцияларининг ҳолатини, айниқса
реабилитация пайтида инсультдан кейинги беморда юришни кузатиш долзарб
вазифадир [10]. Таъсир қилинган аъзонинг бўғимларида ҳаракат бузилиши, шунингдек
статодинамик бузилишлар харакат нуқсонини шакллантиришда муҳим рол ўйнайди
[12]. Одатда, локомотор цикл пастки мучаларнинг қўллаб-қувватловчи юза билан ўзаро
таъсирини тавсифловчи мунтазам фазалардан иборат. Шу билан бирга, бугимлар ва
кенгайтма тизза бўғимида кетма-кет амалга оширилади [5]. Инсультда ҳаракатнинг
ўртача тезлиги ва унинг иккита хусусияти, тезлиги ва қадам узунлиги каби ажралмас
мезонлар ўзгаради. Патологик юришнинг кучайиши неврологик ногиронларда ўртача
ҳаракат тезлигининг пасайишига, тезлик ва қадам узунлигининг пасайишига олиб
келади.; зарарланган соханинг интенсивлиги ошгани сайин, қадам узунлиги тезлигига
нисбатан сезиларли даражада ўзгаради.
Тадкикот усуллари:
Жами 70 бемор текширилди, улардан асосий гуруҳ
инсультнинг кеч тикланиш давридаги беморлар ва назорат гуруҳи амалий соглом
кўнгиллилар эди. Асосий гуруҳ 44 кишидан иборат эди. Беморларнинг ёши ўртача
41,5±2,3 йил, бўйи – 156 дан 185 см гача (ўртача 170,5 см), вазни – 56,3 дан 97,2 кг гача
(ўртача 76,75 кг). Тадқиқот бошланишидан камида 6 ой олдин барча беморлар чап ёки
ўнг ўрта мия артерияси ҳавзаларида инсульт утказишган. Етакчи синдром гемипарез
бўлиб, ҳаракатнинг бузилиши (шу жумладан юриш) ва бир томондан оёқ ва қўлда
мушакларнинг кучсизлиги билан намоён бўлди. Беморлар 21 кун давомида комплекс
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
11
реабилитациянинг стандарт курсини олдилар, унга қуйидаги тадбирлар киради:
физиотерапия, кинезиотерапия ва механотерапия, терапевтик массаж, физиотерапия
муолажалари, нейропсикологик, нутқ терапиясини реабилитация қилиш, ижтимоий ва
маиший мослашув. Киёсий гуруҳи 18 ёшдан 74 ёшгача бўлган 26 кишидан иборат эди.
Натижалар:
Тадкикот давомида амалий соғлом инсонларнинг горизонтал юзада
юришини баҳолашда тезлик 92 қадам/мин, ўртача тезлик 1,22 м/с (4,4 км / соат) эди.
Горизонтал юзада юришнинг вақт кўрсаткичлари адабиёт маълумотларига мос келади
[8, 13]. Тадқиқот гуруҳида горизонтал юзада юриш тезлигини баҳолашда юриш тезлиги
49 қадам/мин ни ташкил этди, бу соғлом одамларга қараганда деярли икки баравар кам.
Ўртача юриш тезлиги 0,28 м/с (1 км/соат) ни ташкил этди, бу ҳам киёсий гуруҳидаги
субъектларга қараганда анча паст. Ушбу параметрларнинг пасайиши юришнинг
патологик стереотипини шакллантиришга олиб келадиган оғир ёки сезиларли
даражада аниқланган статодинамик касалликлари бўлган беморларга хосдир. Шуни
таъкидлаш мумкинки, текширилган беморларнинг аксарияти юриш тезлиги ва
тезлигини пасайтириш орқали юриш самарадорлигини пасайтирадиган стереотипни
шакллантирган. Чап томонлама гемипарез билан оғриган беморларда чап укининг х
ўқида (-4. 93; 30) sensor бўйича аниқ ассиметрия аниқланди. Шундай қилиб, чап
томонлама гемипарез билан оғриган беморларда юришнинг яна бир патологик
стереотипи тизза ва тўпиқ бўғимлари даражасида қадам биомеханикасининг аниқ
бузилиши билан шаклланади. Шу билан бирга, биомеханик кўрсаткичларга кўра,
биомеханик кўрсаткичлар ва назорат гуруҳи ўртасида сезиларли фарқлар йўқ еди. Бу
патологик стереотипда таъсирланмаган аъзонинг камроқ аниқ иштирокини кўрсатиши
мумкин.
Аниқланган ўзгаришлар инсультнинг кеч тикланиш даврида беморларда
биомеханик параметрларнинг ўзгаришида ифодаланган патологик стереотипларнинг
шаклланишида фарқлар мавжудлигини кўрсатади. Тадқиқот доирасини янада ишончли
корреляцияларни олиш ва инсултдан кейин беморларда юриш биомеханикасидаги
биомеханик ўзгаришларни аниқлайдиган омилларни топиш учун кенгайтириш керак.
Хулоса
шуни аниқладики, ҳаракатни таҳлил қилиш усулларидан фойдаланиш
ҳаракатни ташкил етишнинг патологик вариантини кўрсатадиган биомеханик
хусусиятларни аниқлашга имкон беради, бу восита маҳоратини тиклаш ёки
компенсацион механизмларни ривожлантиришда башорат қилувчи омил бўлиши
мумкин. Ушбу услуб, шунингдек, ҳаракат бузилишларининг моделини яратишга ва
клиник яхшиланишларнинг биомеханик жараёнларга таъсирини баҳолашга имкон
беради.
Adabiyotlar:
1.
Аброськина М.В., Протопенко С.В., Ондар В.С., Кайгородцева С.А., Гасымлы Э.Д.
Коррекция стереотипа ходьбы у больных с синдромом центрального гемипареза
методом активизации заднего толчка стопы // Вестник восстановительной медицины.
– 2015. – № 1. – С. 14–18.
2.
Бирюкова Е.В., Гурьев В.В., Зоря В.И., Прокопенко Р.А., Фролов А.А. Биомеханический
анализ показателей движений в тазобедренном, коленном и голеностопном суставах у
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
12
больных с коксартрозом как метод функциональной диагностики // Acta Biomedica
Scientifica. – 2010. – Vol. 6, № 1. – P. 21–30.
3.
Бронников В.А., Смычек В.Б., Мавликаева Ю.А., Склянная К.А., Кравцов Ю.И.,
Плотникова О.А., Вильдеман А.В. Оценка восстановления двигательных функций у
постинсультных пациентов в процессе комплексной реабилитации с использованием
роботизированной кинезиотерапии // Журнал неврологии и психиатрии им. С.С.
Корсакова. – 2016. – Т. 116, № 9. – С. 30–34.
4.
Бронников В.А., Смычек В.Б., Мавликаева Ю.А., Склянная К.А., Кравцов Ю.И.,
Горбачева А.О., Вильдеман А.В. Характеристика стабилометрических и клинических
показателей у пациентов с последствиями инсульта в процессе комплексной
реабилитации // Журнал неврологии и психиатрии им. С.С. Корсакова. – 2016. – Т. 116,
№ 8. – С. 65–70.
5.
Витензон А.С., Петрушанская К.А. К фазовому анализу ходьбы и некоторых
ритмических движений человека // Российский журнал биомеханики. – 2005. – № 1. – С.
19–35.