YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
7
MOLIYAVIY BOSHQARUV TIZIMI VA UNING AHAMIYATI
FINANCIAL MANAGEMENT SYSTEM AND ITS SIGNIFICANCE
Odilbekov Shaxbozbek Shuxratjon o'g'li
Andijon davlat texnika instituti
“Muhandislik Iqtisodiyot va boshqaruv” fakulteti dotsenti
Komilov Omadjon Xursandbek o‘g‘li
Bank ishi va audit yo‘nalishi “116”- guruh 4-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15223179
ANNOTATSIYA
Mazkur maqolada moliyaviy boshqaruvning mazmuni, tizimi, funksiyalari va davlat
iqtisodiyotidagi o‘rni tahlil qilinadi. Shu bilan birga, moliyaviy boshqaruv organlari va
moliyaviy oqimlarni samarali boshqarish mexanizmlari yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
Moliyaviy boshqaruv, moliyaviy tizim, byudjet, moliyaviy nazorat,
moliyaviy oqimlar.
ABSTRACT
This article analyzes the content, system, functions and role of financial management in
the state economy. At the same time, it highlights financial management bodies and
mechanisms for effective management of financial flows.
Keywords:
Financial management, financial system, budget, financial control, financial
flows.
Kirish
Moliyaviy boshqaruv davlatning iqtisodiy siyosatini amalga oshirishda muhim o‘rin
egallaydi. U moliyaviy resurslarni shakllantirish, taqsimlash va ulardan oqilona foydalanishni
tashkil etish orqali mamlakat iqtisodiy barqarorligini ta’minlashga xizmat qiladi. Zamonaviy
iqtisodiyotda moliyaviy boshqaruv samaradorligi davlat moliyasining holati, makroiqtisodiy
muvozanat va investitsion faoliyat bilan chambarchas bog‘liq.
Moliyaviy boshqaruvning mazmuni va mohiyati
Moliyaviy boshqaruv – bu moliyaviy resurslardan maqsadli foydalanishni tashkil etish,
ularni rejalashtirish, tahlil qilish, tartibga solish va nazorat qilishdan iborat boshqaruv
tizimidir. U davlat, xo‘jalik yurituvchi subyektlar va aholi o‘rtasidagi pul munosabatlarini
samarali yo‘naltirishni ko‘zda tutadi.
Moliyaviy boshqaruv quyidagi asosiy tamoyillarga tayanadi:
- Pirovard maqsadga yo‘naltirilganlik;
- Makroiqtisodiy muvozanatga xizmat qilish;
- Huquqiy asoslanganlik va moliyaviy intizom;
- Resurslardan samarali foydalanish.
Moliyaviy boshqaruvning konkret metodlari va shakllari quyidagilardan iborat bo’lishi
mumkin:
– Moliyaviy rejalashtirish;
– Bashoratlash (prognozlashtirish);
– Dasturlashtirish;
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
8
– Moliyaviy tartibga solish;
– Moliyaviy nazorat;
– Moliyaviy qonunlarni (qonunchilikni) qabul qilish;
– Moliyaviy resurslarni jalb qilish metodlari tizimi.
Moliyaviy boshqaruv organlari
Moliyaviy boshqaruv tizimi bir nechta muhim davlat institutlari tomonidan amalga
oshiriladi. Jumladan:
- Prezident va Oliy Majlis – moliyaviy siyosatni belgilaydi, qonunlar qabul qiladi;
- Vazirlar Mahkamasi – davlat moliyaviy siyosatini muvofiqlashtiradi;
- Moliya vazirligi – byudjet loyihasini tayyorlaydi, moliyaviy nazoratni amalga oshiradi;
- Markaziy bank – pul-kredit siyosatini yuritadi;
- Hisob palatasi – byudjet mablag‘lari sarflanishini nazorat qiladi;
- Davlat soliq qo‘mitasi – soliqlarning to‘g‘ri hisoblanishi va tushumini ta’minlaydi.
Davlat moliyaviy nazorat organi sifatida Hisob palatasi moliyaviy boshqaruvga oid
quyidagi vazifalarni bajaradi:
– Hajmi va maqsadga mo’ljallanganligi bo’yicha davlat byudjeti va davlat maxsus fondlari
daromadlar va xarajatlarining o’z vaqtida ijro etilishi ustidan nazoratni tashkil qilish va amalga
oshirish;
– Davlat mablag’larining sarflanish va davlat mulkidan foydalanishning maqsadga
muvofiqligi va samaradorligini aniqlash;
– Davlat byudjeti va davlat maxsus fondlarini shakl-lantirish va ulardan foydalanishga
ta’sir ko’rsatadigan yoki xarajatlarning davlat byudjeti hisobidan qoplanishini ko’zda
tutayotgan davlat hokimiyatining qonunlari va normativhuquqiy aktlarini moliyaviy ekspertiza
qilish;
– Davlat byudjetining ijrosi va amalga oshirilayotgan nazorat tadbirlarining natijalari
to’g’risida Oliy Majlisning Senati va Qonunchilik palatasiga doimiy ravishda ma’lumotlarni
taqdim etish.
Moliyaviy boshqaruvning markaziy organi Moliya vazirligi va uning joylardagi organlari
hisoblanadi. U mamlakat miqyosida yagona moliya, byudjet, soliq va valyuta siyosatining
amalga oshirilishini ta’minlaydi. Moliya vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
Moliyaviy oqimlarni boshqarish
Moliyaviy oqimlar – bu moliyaviy resurslarning harakati bo‘lib, ularning miqdoriy va sifat
ko‘rsatkichlari orqali iqtisodiy faoliyatning samaradorligi baholanadi. Moliyaviy oqimlar
quyidagilarga bo‘linadi:
- Byudjetli-soliqli oqimlar – davlat darajasida;
- Tijorat oqimlari – korxonalar faoliyatida;
- Nobyudjet oqimlar – notijorat sektorida.
Moliyaviy oqimlarni samarali boshqarish uchun quyidagi usullar qo‘llaniladi:
- Moliyaviy rejalashtirish;
- Bashoratlash;
- Moliyaviy nazorat;
- Hisobotlar va tahlillar orqali monitoring.
Xulosa
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
9
Moliyaviy boshqaruv – bu davlat va xo‘jalik yurituvchi subyektlarning iqtisodiy
muvaffaqiyatiga bevosita ta’sir etuvchi asosiy omil hisoblanadi. Uning samarali tashkil etilishi
orqali moliyaviy intizom, iqtisodiy barqarorlik va investitsion faollik ta’minlanadi. Kelgusida
raqamli texnologiyalar asosida moliyaviy boshqaruv tizimini yanada takomillashtirish – davlat
moliyasining ochiqligi va samaradorligini oshirishda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi.
Adabiyotlar:
1.
Omonov A., Qoraliyev T.M.
Moliya va moliyaviy boshqaruv asoslari
. – T.: “Iqtisod-Moliya”,
2021. – 432 b.
2.
Usmonov Yo., To‘rayev A.
Davlat moliyasi
. – T.: “Iqtisodiyot”, 2020. – 388 b.
3.
Karimov N.G‘., Navro‘zova K.N.
Banklarda buxgalteriya hisobi
. – T.: “Moliya”, 2012. – 320
b.
4.
Hamidov A.X., Qurbonov Q.Q.
Moliyaviy menejment
. – T.: “Fan va texnologiya”, 2018. – 276
b.
5.
Qodirov R.X., Kattayev M.M.
Byudjet tizimi va moliyaviy boshqaruv
. – T.: “Moliya”, 2016. –
364 b.
