YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
155
OTA-ONASI XORIJIY DAVLATLARGA KETGAN BOLALARNING PSIXOLOGIK
HOLATI
Sodiqova Zumradxon Abdunabiyevna
Andijon viloyati Oltinko’l tumani
Inson ijtimoiy xizmatlar markazi
Voyaga yetmaganlar bilan ishlash bo’yicha mutaxassis psixolog
+99850-300-68-87
sodiqovazumradhon@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15280702
Annotatsiya:
ushbu maqolada ota-onasi xorijiy davlatlarga ishlash uchun ketgan
bolalarning psixologik holati tahlil qilinadi. Bolaning shaxsiy rivojlanishida ota-onaning o‘rni,
ularning uzoqda bo‘lishi natijasida yuzaga keladigan ruhiy muammolar, bu muammolarning
sabablari va ularni bartaraf etish yo‘llari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, maktab va jamiyat
tomonidan ko‘rsatiladigan psixologik yordamning ahamiyati haqida fikr yuritiladi. Maqola
yosh avlodning sog‘lom psixikaga ega bo‘lib ulg‘ayishi uchun zarur bo‘lgan yondashuv va
choralarni o‘z ichiga oladi.
Kalit so’zlar:
psixologik holat, migratsiya, ota-onasiz tarbiya, bola psixologiyasi, ruhiy
salomatlik, ota-ona va bola munosabatlari, ijtimoiy yordam, maktab psixologi, depressiya,
mehr-muhabbat ehtiyoji.
Bugungi globallashuv jarayonida xalqaro migratsiya tobora keng ko‘lamga chiqmoqda.
Ko‘plab oilalar, ayniqsa rivojlanayotgan davlatlarda, iqtisodiy farovonlikni ta’minlash, uy-joy
sharoitini yaxshilash, farzandlariga yaxshi ta’lim va kelajak yaratish maqsadida xorijiy
davlatlarga ishlash uchun chiqib ketmoqda. Bu holat o‘z-o‘zidan ijtimoiy-iqtisodiy hayotga
o‘zgarishlar kiritadi. Ammo bunday o‘zgarishlarning eng muhim va ko‘pincha e’tibordan
chetda qoladigan jihati — bu bolalarning psixologik holatiga ta’siri hisoblanadi.
Ota-onaning oila ichidagi o‘rni, ayniqsa farzandlar tarbiyasidagi roli nihoyatda
beqiyosdir. Ota-ona – bu bola uchun nafaqat moddiy ta’minotchilar, balki birinchi navbatda
mehr, e’tibor, hissiy barqarorlik va tarbiyaning bevosita manbai hisoblanadi. Aynan ular
orqali bola o‘zini qadrlangan, sevib ardoqlangan inson sifatida his qiladi. Ota-onaning uzoqda
bo‘lishi esa bolaning psixologik ehtiyojlarining to‘liq qondirilmasligiga, ruhiy muvozanatning
buzilishiga olib kelishi mumkin.
So‘nggi yillarda O‘zbekiston va boshqa ko‘plab mamlakatlarda xorijda mehnat
qilayotganlar sonining ko‘payishi natijasida, ortida qolayotgan bolalar soni ham ortmoqda. Bu
esa ta’lim muassasalari, psixologlar, ijtimoiy xodimlar va jamiyat oldiga yangi vazifalarni
qo‘ymoqda. Xususan, bunday bolalarning ruhiy-psixologik holatini chuqur o‘rganish, yuzaga
kelayotgan muammolarni aniqlash va ularni hal qilish bo‘yicha tizimli yondashuvlar
zaruratini tug‘diradi.
Globalizatsiya, iqtisodiy migratsiya va ishchi kuchining chet elga chiqishi hozirgi zamon
jamiyatining ajralmas qismiga aylanmoqda. Ko‘plab oila a’zolari, ayniqsa ota-onalar, iqtisodiy
sharoitni yaxshilash maqsadida xorijiy davlatlarga ishlash uchun chiqib ketmoqda. Bu holat
jamiyatimizda turli ijtimoiy va psixologik muammolarni yuzaga keltiradi. Ayniqsa, ota-
onasidan uzoqda qolgan bolalar psixologik jihatdan qator sinovlarga duch kelishadi. Bu
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
156
maqolada ana shunday bolalarning psixologik holati, duch keladigan muammolari va ularni
yengib o‘tish yo‘llari tahlil qilinadi.
Asosiy qism
1. Ota-onaning muhim roli va ularning yo‘qligi oqibatlari
Ota-onalar bolaning rivojida asosiy tayanch hisoblanadi. Ular nafaqat moddiy ta’minot balki
ma’naviy qo‘llab-quvvatlash, mehr-muhabbat manbai hamdir. Bola uchun ota-ona bilan
bevosita muloqot, e’tibor, qabul qilish va doimiy aloqada bo‘lish ruhiy barqarorlikni
ta’minlaydi. Ota-onaning uzoqqa ketishi bolada beqarorlik, yolg‘izlik, tashvish, xavotir va
depressiv holatlarni yuzaga keltiradi. Ayniqsa, maktab yoshidagi bolalar o‘z his-tuyg‘ularini
to‘liq ifodalay olmaganlari bois ichki ziddiyatlarga duch keladilar.
2. Ruxiy muammolar va ularning shakllanish sabablari
Ota-onasidan uzoqlashgan bolalarda bir necha asosiy psixologik muammolar kuzatiladi:
Tashvish va xavotir: Bola har kuni ota-onasi haqida xavotirda bo‘ladi, ularning sog‘ligi,
xavfsizligi, kelib-kelmasligi haqida ortiqcha o‘ylaydi.
O‘ziga bo‘lgan ishonchning pasayishi: Bola o‘zini yetarlicha qadrlanmayotgandek his
qiladi, bu esa uning ijtimoiy faolligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Davranishdagi buzilishlar: Ayrim hollarda bolalar tajovuzkor, itoatsiz yoki o‘ziga
tortilgan bo‘lib qoladi. Ular muloqotda injiqlik, jizzakilik yoki sovuqqonlik bilan ajralib turadi.
Depressiya va yolg‘izlik hissi: Bola doimiy ravishda o‘zini yolg‘iz his qilishi, hayotdan
zavqlanmasligi, o‘qishga yoki do‘stlar bilan muloqotga qiziqishni yo‘qotishi mumkin.
3. Ijtimoiy muhit va tarbiya muammolari
Ota-onaning o‘rnini ko‘pincha bobo-buvilar, qarindoshlar yoki hatto qo‘shnilar egallaydi.
Biroq ular bolaning ruhiy holatini to‘g‘ri anglab, unga kerakli darajada mehr bera olmasligi
mumkin. O‘z navbatida, nazoratsiz qolgan bolalar yomon muhitga tushib qolishi, salbiy
guruhlar ta’siriga tushishi ehtimoldan xoli emas.
Ta’lim muassasalarida bunday bolalar bilan individual ishlash, ularning ruhiy holatini kuzatib
borish muhimdir. Psixologlar, sinf rahbarlari va ijtimoiy pedagoglar bu borada faol ishtirok
etishi lozim.
4. Psixologik yordam va reabilitatsiya choralarining ahamiyati
Ota-onasi xorijda bo‘lgan bolalarga nisbatan ijobiy ruhiy-psixologik muhit yaratish zarur.
Quyidagi yondashuvlar samarali hisoblanadi:
Doimiy muloqotni ta’minlash: Texnologiyalar yordamida ota-onalar va bolalar
o‘rtasidagi aloqa uzilmasligi kerak.
Maktab psixologlari bilan ish: Har bir maktabda maxsus reja asosida ota-onasi xorijda
bo‘lgan bolalar bilan alohida ishlash lozim.
Guruh terapiyalari va motivatsion treninglar: Bunday mashg‘ulotlar bolalarda o‘ziga
bo‘lgan ishonchni mustahkamlashga yordam beradi.
Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash: Davlat va nodavlat tashkilotlar tomonidan bolalar uchun
turli madaniy va sport tadbirlarini tashkil etish ruhiy sog‘lomlikni ta’minlaydi.
Xulosa
Ota-onaning chet elga chiqishi ijtimoiy-iqtisodiy zarurat bo‘lsa-da, bu holat bolaning
ruhiy sog‘lig‘iga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Bola o‘z hayotida eng ko‘p mehr va e’tibor kerak
bo‘lgan davrda bu ehtiyojdan mahrum bo‘lishi salbiy oqibatlarga olib keladi. Shuning uchun
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
157
ota-onalar imkon qadar bolalari bilan doimiy aloqada bo‘lishlari, maktab va jamiyat esa bu
bolalar bilan alohida ishlash tizimini yo‘lga qo‘yishlari zarur. Shundagina biz sog‘lom,
barqaror psixikaga ega, kelajakka ishonch bilan qaraydigan yosh avlodni tarbiyalay olamiz.
Ota-onasining xorijiy davlatlarga ishlash maqsadida chiqib ketishi, albatta, oilaning
moddiy ahvolini yaxshilashi mumkin, biroq bu holat bolalarning psixologik holatiga jiddiy
salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Bola mehr, e’tibor va hissiy qo‘llab-quvvatlashga muhtoj bo‘lgan eng
muhim davrida ota-onadan uzoqlashishi tufayli ruhiy beqarorlik, yolg‘izlik, depressiya,
tashvish va o‘ziga bo‘lgan ishonchning pasayishi kabi holatlarga duch keladi. Bunday bolalarni
ruhiy qo‘llab-quvvatlashda maktab psixologlari, o‘qituvchilar, ijtimoiy xizmatlar va
qarindoshlar muhim rol o‘ynaydi. Bola atrofida ijobiy muhit yaratish, muntazam ravishda ota-
onasi bilan aloqa o‘rnatish, motivatsion va tarbiyaviy ishlarni yo‘lga qo‘yish orqali ularning
psixologik muvozanatini saqlab qolish mumkin. Shu boisdan jamiyat, ta’lim muassasalari va
oilaning har bir a’zosi bu jarayonda faol ishtirok etishi zarur.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Fayziyev I. Sh. & Toshpoʻlatov A. (2022) O`ZBEKISTON RESPUBLIKASINING
MUSTAQILLIKDAN OLDINGI VA KEYING SIYOSIY HAYOTI. British Journal of Global Ecology
and Sustainable DevelopmentVolume-10, Nov., 2022 31-34b
2.
Toshpo‘latov,
A.
(2023).
SHAXS
PSIXODIAGNOSTIKASIDA
PROYEKTIV
METODIKALARDAN FOYDALANISH. Евразийский журнал социальных наук, философии и
культуры, 3(5 Part 2), 170–178.
3.
Temirov, J. ., & Toshpo‘latov , A. (2023). TYUTOR PEDAGOGIK FAOLIYATINI TASHKIL
ETISHNING PSIXOLOGIK ASOSLARI. Наука и инновация, 1(28), 29–32.
4.
Umarova , G. ., & Toshpoʻlatov , A. . (2024). Klaster tanqidiy fikrlash texnologiyasi
texnikasi sifatida. Центральноазиатский журнал междисциплинарных исследований и
исследований в области управления, 1(10), 49–55.
5.
Toshpo‘latov Abdulaziz Quvondiq o‘g‘li, Ummatova Zamira Atamuradovna. (2023).
SHAXSLARARO MUNOSABATLARDA SHAXS AGRESSIYA. CENTRAL ASIAN JOURNAL OF
EDUCATION AND INNOVATION, 2(4), 30–31.
6.
Toshpo‘latov Abdulaziz Quvondiq o‘g‘li, Ummatova Zamira Atamuradovna. (2023).
IJTIMOIY TARMOQLARIDA "OMMAVIY MADANIYATGA" QARSHI KURASHISHNING DIDAKTIK
VOSITALARI. CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION AND INNOVATION, 2(4), 27–29.
