YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
119
QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASIDA INTENSIV BALIQCHILIKNI
RIVOJLANTIRISHDA YANGI TEXNOLOGIYALARNI JORIY QILISH
Atanazarov K.M.
Dosekeyeva A.Yе.
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi, chorvachilik va biotexnologiyalar
universiteti Nukus filiali, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Nukus sh.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15273052
Annotatsiya:
Maqola intensiv baliqchilik sohasidagi yangi texnologiyalar, ularni joriy
etish va Qoraqalpog‘iston Respublikasida qishloq xo‘jaligini rivojlantirishga ta’siri tahliliga
bag‘ishlangan. Resurslar cheklangan va baliq mahsulotlariga talab ortib borayotgan sharoitda
akvaponika va jarayonlarni avtomatlashtirish kabi zamonaviy usullarni joriy etish tarmoqning
mahsuldorligini sezilarli darajada oshirishi mumkin. Mintaqada baliqchilikning dolzarb
muammolari, jumladan, zamonaviy texnologiyalar va moliyaviy resurslarning yetishmasligi,
shuningdek, ishchi kuchining malakasini oshirish zarurati ko‘rib chiqilgan. Maqolada,
shuningdek, ishlab chiqarishni ko‘paytirish va mahsulot sifatini yaxshilash kabi yangi
texnologiyalardan foydalanishning afzalliklari, shuningdek, davlat tomonidan qo‘llab-
quvvatlash va investitsiyalar zarurligi yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
baliqchilik, innovatsiyalar, akvaponika, barqaror rivojlanish,
Qoraqalpog‘iston respublikasi, oziq-ovqat xavfsizligi, ekologik texnologiyalar, ishchi kuchining
malakasi, investitsiyalar.
INTRODUCTION OF NEW TECHNOLOGIES IN THE DEVELOPMENT OF
INTENSIVE FISHERIES IN THE REPUBLIC OF KARAKALPAKSTAN
Atanazarov K.M.
Dosekeeva A.Ye.
Nukus branch of Samarkand State University of Veterinary Medicine, Animal
Husbandry and Biotechnologies Nukus city.
Abstract.
The article is devoted to the analysis of new technologies in the field of
intensive fisheries, their introduction and impact on the development of agriculture in the
Republic of Karakalpakstan. In conditions of limited resources and growing demand for fish
products, the introduction of modern methods such as aquaponics and automation of
processes can significantly increase the productivity of the industry. The current problems of
fisheries in the region are considered, including the lack of modern technologies and financial
resources, as well as the need to improve the skills of the workforce. The article also
highlights the benefits of using new technologies, such as increasing production and
improving product quality, as well as the need for state support and investment.
Keywords:
fisheries, innovations, aquaponics, sustainable development, Republic of
Karakalpakstan, food security, environmental technologies, workforce skills, investments.
Bugungi kunda Qoraqalpog‘istonda baliqchilik muammolari va imkoniyatlari
chorrahasida turibdi. Ushbu hudud tabiiy chuchuk va sho‘r suv havzalariga ega bo‘lib,
akvakulturani rivojlantirish uchun salohiyatga ega. Biroq, mavjud resurslardan foydalanishni
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
120
optimallashtirish va ushbu sohaning barqaror kelajagini ta’minlash uchun mavjud vaziyat
chuqur tahlil va adekvat yechimlarni talab qiladi. Qoraqalpog‘iston turli xil suv havzalariga
ega bo‘lib, ular baliqchilik uchun potensial qulay sharoitlarni yaratadi. Biroq, ushbu
resurslarning mavjudligi iqlim sharoitiga qarab o‘zgarishi mumkin [1,2]. Suv sathining
o‘zgarishi bilan kechadigan iqlim o‘zgarishi baliqchilik sohasi oldiga aniq vazifalarni
qo‘ymoqda. Baliqchilikda unumdorlikni ta’minlash uchun resurslarni boshqarish muhim
ahamiyat kasb etadi. Global iqlim o‘zgarishi sharoitida mintaqada suv resurslaridan barqaror
foydalanish masalalari faol muhokama qilinmoqda. Bu, ayniqsa, chuchuk suv tanqisligi
sharoitida dolzarbdir.
Baliqchilikda suvdan foydalanishni optimallashtirishga qaratilgan dasturlar atrof-
muhitga salbiy ta’sirni kamaytirishi va sohaning iqtisodiy samaradorligini oshirishi mumkin.
Mahalliy amaliyotlarni barqaror rivojlanish talablariga moslashtirish muhim bo‘lib, bu
mintaqa ekotizimini saqlab qolishga yordam beradi. Zarur infratuzilma bo‘lmasa, baliqchilikni
rivojlantirish mumkin emas. Hovuzlar, to‘siqlar va suv sifatini boshqarish tizimlarini qurish -
bu baliqchilar duch keladigan vazifalarning bir qismidir. Ushbu sohaga yo‘naltirilgan
investitsiyalar baliq yetishtirish hajmini sezilarli darajada oshirishi, ish o‘rinlari yaratishi va
iqtisodiy o‘sishga hissa qo‘shishi mumkin. Zamonaviy texnologik innovatsiyalar baliqchilik
uchun ham yangi ufqlarni ochmoqda. Akvaponika va jarayonlarni avtomatlashtirish orqali
ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, xarajatlarni kamaytirish va atrof-muhitga ta’sirini
minimallashtirish mumkin. Bu sohadagi texnologik taraqqiyot resurslardan yanada barqaror
foydalanish imkoniyatlarini yaratmoqda. Baliqchilikning muvaffaqiyati uchun kadrlar muhim
rol o‘ynaydi. Mutaxassislarni o‘qitish va tayyorlash soha rivojiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi
mumkin. Malakali ishchilarning mavjudligi nafaqat ish unumdorligini oshiradi, balki yangi
texnologiyalar va barqaror amaliyotlarni joriy etishga yordam beradi. Baliqchilikni barqaror
rivojlantirish ekologik masalalarga e’tiborsiz bo‘lishi mumkin emas. Ifloslanishni kamaytirish,
resurslardan oqilona foydalanish va mahalliy flora va faunani himoya qilish muvaffaqiyatli
akvakulturaning ajralmas qismidir. Baliqchilikni tabiiy resurslarni boshqarishning kengroq
kontekstiga integratsiya qilish kerak, bu esa mintaqa ekotizimini saqlab qolish imkonini
beradi. Shunday qilib, Qoraqalpog‘iston baliqchilikdagi mavjud vaziyat ekologik, iqtisodiy va
ijtimoiy jihatlarni qamrab oluvchi kompleks yondashuvni talab qiladi. Resurslardan oqilona
foydalanish, texnologik yangiliklar, kadrlarning kasbiy tayyorgarligi va barqaror rivojlanish
masalalariga e’tibor mavjud muammolarni yengib o‘tish va mavjud imkoniyatlardan
foydalanishga yordam beradigan asosiy elementlardir. Faqat kompleks yondashuv bilangina
ushbu noyob mintaqada baliqchilikni muvaffaqiyatli va barqaror rivojlantirishga erishish
mumkin [3].
Zamonaviy baliqchilik ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, barqarorlikni
ta’minlash va atrof-muhitga salbiy ta’sirni minimallashtirishga qaratilgan texnologik
o‘zgarishlar to‘lqinini boshdan kechirmoqda. Iqlim o‘zgarishi va tabiiy resurslar tanqisligi kabi
global tahdidlar sharoitida yangi texnologiyalarni joriy etish nafaqat maqsadga muvofiq, balki
hayotiy zaruratga aylanmoqda. Akvakulturaning kelajagini shakllantiradigan bir nechta asosiy
innovatsiyalarni ko‘rib chiqamiz. Eng istiqbolli texnologiyalardan biri akvaponika bo‘lib, u
yagona yopiq siklda baliq va o‘simliklarni ko‘paytirishni birlashtiradi. Ushbu tizimda baliq
chiqindilari o‘simliklar uchun tabiiy o‘g‘it bo‘lib xizmat qiladi, ular o‘z navbatida suvni
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
121
tozalaydi va shu bilan baliqlarning yashashi uchun qulay sharoit yaratadi. Bunday yondashuv
nafaqat suv va fazoviy resurslar sarfini minimallashtiradi, balki uyg‘un ekotizimni ham
yaratadi. Zamonaviy datchiklar va buyumlar interneti texnologiyalari suvning harorati,
kislorod darajasi va pH kabi parametrlarini uzluksiz monitoring qilish imkonini beradi.
Ma’lumotlarni yig‘ishning avtomatlashtirilgan tizimlari baliqlarning yashash muhitidagi
o‘zgarishlarga tezkor javob berishni ta’minlaydi, bu esa ularni optimal sharoitda ushlab turish
imkonini beradi. Resurslarni samarali boshqarish aniq ma’lumotlar tufayli mumkin bo‘ladi, bu
esa xavflarni kamaytiradi va samaradorlikni oshiradi. Turlarni genetik jihatdan yaxshilash va
kasalliklarga chidamli baliqlar seleksiyasi ishlab chiqarish hajmini sezilarli darajada oshiradi
va populyatsiyalarning umumiy salomatligini yaxshilaydi. Ushbu texnologiyalardan
foydalanish yanada mahsuldor va noqulay sharoitlarga chidamli turlarni rivojlantirish
imkonini beradi, bu esa o‘z navbatida yuqori mahsuldorlik va iqtisodiy samaradorlikni
ta’minlaydi. Hasharotlar, suv o‘tlari va o‘simlik ingrediyentlari asosidagi qo‘shimcha ozuqalar
kabi muqobil ozuqalarni o‘rganish an’anaviy baliq ozuqalariga qaramlikni kamaytirish
imkonini beradi. Bu nafaqat ekotizimlarning barqarorligini yaxshilashga yordam beradi, balki
baliq mahsulotlari ishlab chiqaruvchilarga ekologik toza usullar yo‘nalishida ilgari siljishga
imkon beradi. Demak, baliqchilikdagi yangi texnologiyalar ushbu sohaning samaradorligi va
barqarorligini oshirish uchun keng imkoniyatlar ochadi [4].
Iqlim o‘zgarishi va resurslar tanqisligi kabi global tahdidlar sharoitida ilg‘or
texnologiyalarni joriy etish nafaqat strategik zaruriyat, balki ishlab chiqarish va atrof-muhitni
muhofaza qilish o‘rtasidagi muvozanatga erishish imkoniyatiga aylanmoqda. Baliqchilikni
barqaror rivojlantirish innovatsiyalarni, bilimlarni va tabiatga mas’uliyatli munosabatni
integratsiyalashni talab qiladi, bu esa baliqchilar uchun ham, butun jamiyat uchun ham
farovonlikni ta’minlaydi.
Qoraqalpog‘iston tabiiy xilma-xillikka va turli xil suv havzalariga ega noyob hudud bo‘lib,
bu baliqchilikni rivojlantirish uchun ajoyib shart-sharoitlarni yaratadi. Ichki va tashqi bozorda
baliq va dengiz mahsulotlariga bo‘lgan talabning ortib borishi sharoitida mintaqada nafaqat
ushbu ehtiyojlarni qondirish, balki zamonaviy texnologiyalarni joriy etish va tabiiy
resurslardan foydalanishga barqaror yondashuv orqali mintaqadagi iqtisodiy vaziyatni
sezilarli darajada o‘zgartirish imkoniyati mavjud. Qoraqalpog‘istonda turli xil suv havzalari,
jumladan, Orol dengizi (uning g‘arbida) va sun’iy suv havzalari kabi katta ko‘llar mavjud
bo‘lib, ular baliqchilikni rivojlantirish uchun imkoniyat yaratadi. Boy tabiiy sharoitlar nafaqat
ko‘p qirrali baliqchilik uchun asos yaratadi, balki mintaqaning biologik xilma-xilligini qo‘llab-
quvvatlashi mumkin bo‘lgan sinergetik ekotizimlarni ham yaratadi. Qoraqalpog‘istonda
akvakulturaning rivojlanishi baliq yetishtirish hajmini oshirishi mumkin, bu nafaqat o‘sib
borayotgan ichki talabni qondirishga, balki eksportni ham yo‘lga qo‘yishga yordam beradi.
Ushbu tadbir yangi ish o‘rinlarini yaratish, mahalliy aholining turmush darajasini oshirish va
ekologiyaga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan baliqchilikka qaramlikni kamaytirish imkonini
beradi. Yopiq suv ta’minoti tizimi (RAS) kabi zamonaviy texnologiyalarni joriy etish
baliqchilik jarayonlarini optimallashtirishda hal qiluvchi qadam bo‘ladi. Ushbu tizimlar
resurslardan samarali foydalanish, atrof-muhitga ta’sirni minimallashtirish imkonini beradi,
bu ayniqsa mintaqada suv resurslari tanqisligi sharoitida muhimdir. Shunday qilib,
Qoraqalpog‘istonda baliqchilikning kelajagi istiqbolli. Zamonaviy texnologiyalardan faol
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
122
foydalanish, atrof-muhitga barqaror yondashish va resurslarni samarali boshqarish sohani
rivojlantirishning garovi bo‘lishi mumkin. Noyob tabiiy sharoiti va baliq mahsulotlariga
bo‘lgan talabning ortib borayotganini hisobga olgan holda Qoraqalpog‘iston jahon bozorida
munosib o‘rin egallash uchun barcha imkoniyatlarga ega.
Xulosa qilib aytganda, Qoraqalpog‘istonda baliqchilik noyob tabiiy resurslari,
innovatsion texnologiyalarni joriy etish imkoniyatlari va barqaror ishlab chiqarish usullari
tufayli rivojlanish uchun katta salohiyatga ega. Infratuzilmaga sarmoya kiritish, malakali
kadrlar tayyorlash va xalqaro hamkorlik orqali mintaqa nafaqat baliq va dengiz mahsulotlari
ishlab chiqarish hajmini yaxshilashi, balki o‘zining iqtisodiy barqarorligini ham oshirishi
mumkin. Shuningdek, sohaning uzoq muddatli rivojlanishini ta’minlaydigan ekologik jihatlar
va bioxilma-xillikni saqlashga e’tibor qaratish muhimdir. Xususan, baliqchilikning turizm kabi
boshqa iqtisodiy yo‘nalishlar bilan uyg‘unlashuvi mintaqa iqtisodiyotining o‘sishi va
diversifikatsiyasi uchun yangi imkoniyatlar ochishi mumkin. Shunday qilib, baliqchilikni
rivojlantirishda innovatsiyalar va resurslardan barqaror foydalanishga asoslangan strategik
yondashuv kelajakda Qoraqalpog‘istonning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotiga hissa qo‘shadigan
asosiy omillardan biri bo‘lishi mumkin.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Атаназаров К.М. К вопросу системы управления качеством воды водных
экосистем Южного Приарля в связи с усилением влияния антропогенных факторов.
//В сб.тез.Межд.научн.практ.конф. «Проблемы рационального использования и охрана
биоресурсов Южного Приаралья» Нукус, 2010. 65-66 с.
2.
Atanazarov К., Davletmuratova V., Kidirbaeva
A. GIS technologies for assessing
hydroecological state of rivers in the Aral sea basin. -/BIO Web of Conferences 113, 04011
(2024) https://doi.org/10.1051/bioconf/202411304011 INTERAGROMASH, 2024
3.
Atanazarov К. Growing african in reservoirs. /EPRA International Journal of Research
and Development. Volume: 8, Issue: 12, December 2023. Р.79-80.
4.
Каримов, Б. К., Камилов, Б. Г., Мароти, У., Анрой, Р. В., Буэно, П., & Шохимардонов, Д.
Р. Аквакультура и рыболовство в Узбекистане: современное состояние и концепция
развития.
Т., ФАО
. (2008).
