YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
64
O‘SMIRLAR AXBOROT OLISH KO‘NIKMASINI RIVOJLANTIRISHNING
PEDAGOGIK VA PSIXOLOGIK HUJJATLARI
Abdulxamidov Izzatullo Shuhratillo o`g`li
Andijon Davlat Pedagogika Instituti,
Pedagogika yo`nalishi 1-bosqich magistranti
izzatulloabdulxamidov@gmail.com
+998912917779
https://doi.org/10.5281/zenodo.15294442
Annotatsiya
Axborot texnologiyalari tez sur’atlar bilan rivojlanayotgan hozirgi zamonda o‘smir
yoshdagilar uchun axborot olish va undan samarali foydalanish ko‘nikmalarini shakllantirish
muhim o‘rin tutadi. Mazkur tezisda o‘smirlarning axborot olish ko‘nikmalarini rivojlantirishga
ta’sir etuvchi pedagogik va psixologik hujjatlar, ularning asosiy yo‘nalishlari va amaliy
tadbiqlari yoritib berilgan. Axborot olish ko‘nikmasi o‘quvchilarning mustaqil fikrlash,
ma’lumotni tanlash va tahlil qilish, kreativ muammolar yechimi topish qobiliyatlari bilan
chambarchas bog‘liq. O‘zbekiston Respublikasining ta’limga oid qonunlari, davlat dasturlari
va pedagogik hujjatlarida o‘smirlarni zamonaviy axborot texnologiyalaridan ongli
foydalanishga o‘rgatish asosiy maqsadlardan biri sifatida belgilangan. Shuningdek, psixologik
tadqiqotlar o‘smirlarning axborot qabul qilish va qayta ishlash qobiliyatini rivojlantirish
uchun individual yondashuv, motivatsiya va tanqidiy fikrlashni rag‘batlantirish zarurligini
ko‘rsatmoqda. Tezisda mavjud normativ hujjatlar tahlil qilinib, ularning amaliyotda qo‘llanish
mexanizmlari hamda pedagogik va psixologik nuqtayi nazardan tavsiyalar berilgan.
O‘smirlarning axborot olish ko‘nikmalarini rivojlantirish, ularni mustaqil ta’lim faoliyatiga
tayyorlash va raqamli madaniyatni shakllantirish uchun samarali usullar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
o‘smirlar
,
axborot olish
,
ko‘nikma rivojlantirish
,
pedagogik hujjatlar
,
psixologik asoslar
,
tanqidiy fikrlash
,
mustaqil o‘rganish
.
Kirish
Bugungi kunda jamiyat rivojlanishining asosiy omillaridan biri sifatida axborotga
bo‘lgan ehtiyoj va uni to‘g‘ri qabul qilish ko‘nikmasi e’tirof etilmoqda. Axborot maydonining
kengayishi, texnologiyalarning rivojlanishi natijasida o‘smirlarning mustaqil axborot izlash,
saralash va undan ongli ravishda foydalanish qobiliyatlarini shakllantirish dolzarb ahamiyat
kasb etmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ta’lim va raqamli texnologiyalar sohasidagi
farmon va qarorlarida yoshlarning axborot madaniyatini oshirish, ularni zamonaviy
texnologiyalardan foydalana olishga o‘rgatish masalalariga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Xususan, "Ta’lim to‘g‘risida"gi Qonun, "Raqamli O‘zbekiston – 2030" strategiyasi va boshqa
hujjatlarda o‘quvchilarda zamonaviy axborot ko‘nikmalarini rivojlantirish asosiy maqsad
sifatida belgilangan.
O‘smirlik davri psixologik rivojlanishning murakkab bosqichi bo‘lib, bu davrda shaxsiy
o‘zini anglash, mustaqil fikrlash va tashqi dunyo bilan faol aloqaga kirishish ehtiyoji
kuchayadi. Shu bois, axborot olish ko‘nikmasi nafaqat bilim orttirish, balki shaxsiy kamolot
uchun ham muhim rol o‘ynaydi. Psixologik nuqtayi nazardan qaraganda, o‘smirlar uchun
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
65
axborotni qabul qilish va tahlil qilish jarayonlari emotsional holat, ijtimoiy o‘zaro
munosabatlar va motivatsiya bilan chambarchas bog‘liq.
Pedagogik jihatdan esa, o‘smirlarga axborotni izlash va saralash bo‘yicha maxsus
o‘rgatish metodikalari ishlab chiqilgan. O‘qituvchilar uchun o‘quv dasturlari va metodik
tavsiyalar tayyorlanib, o‘quvchilarda axborotni tanqidiy baholash va ongli foydalanish
ko‘nikmalarini shakllantirish yo‘llari ko‘rsatib berilmoqda.
Shunday qilib, o‘smirlarning axborot olish ko‘nikmasini rivojlantirish, mavjud pedagogik
va psixologik hujjatlarga asoslanib amalga oshirilayotgan muhim vazifalardan biridir.
Asosiy qism
O‘smirlarning axborot olish ko‘nikmalarini rivojlantirishda bir qator pedagogik va
psixologik hujjatlar asosiy yo‘l ko‘rsatkich bo‘lib xizmat qiladi. Pedagogik hujjatlar, xususan,
"Umumiy o‘rta ta’lim davlat standarti", "Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini o‘rgatish
dasturi" kabi hujjatlar o‘quvchilarda axborotni izlash, tahlil qilish va foydalanish
ko‘nikmalarini shakllantirishni nazarda tutadi.
Psixologik hujjatlar esa o‘smirlarning psixik rivojlanish xususiyatlarini hisobga olib,
ularga mos yondashuvlarni belgilaydi. Masalan, "O‘quvchilarning ijtimoiy-psixologik
rivojlanish darajasini aniqlash" bo‘yicha ko‘rsatmalar o‘smirlarning qiziqishlari va
motivatsiyasiga mos metodlarni tanlashni tavsiya qiladi.
Amaliy tajriba shuni ko‘rsatadiki, o‘quvchilarda axborot olish ko‘nikmalarini
rivojlantirish uchun faqatgina nazariy bilim berish yetarli emas. Interaktiv mashg‘ulotlar,
jamoaviy tadqiqotlar, loyiha ishlarini tashkil qilish orqali o‘quvchilarni mustaqil axborot
izlash va ularni tahlil qilishga jalb etish samarali natijalar beradi.
O‘smirlarning axborot olish ko‘nikmalarini rivojlantirish jarayonida motivatsiya va
mustaqil fikrlashni rag‘batlantirish muhimdir. O‘qituvchilarning shaxsiy namuna ko‘rsatishi,
o‘quvchilarga o‘z g‘oyalarini erkin ifoda etish imkoniyatini berish orqali ularda axborotni
ongli ravishda tanlash va baholash qobiliyatini shakllantirish mumkin.
Xulosa
O‘smirlarning axborot olish ko‘nikmasini rivojlantirish zamonaviy ta’lim jarayonining
muhim vazifalaridan biridir. Tezis davomida ko‘rib chiqilgan pedagogik va psixologik
hujjatlar, ularning amaliy ahamiyati va qo‘llanilish usullari shuni ko‘rsatadiki, axborot olish
ko‘nikmasi faqat bilim berish emas, balki o‘quvchilarning shaxsiy rivojlanishida ham asosiy
omil hisoblanadi.
O‘smir yoshidagi o‘quvchilarda mustaqil axborot izlash, ma’lumotni tahlil qilish va to‘g‘ri
xulosa chiqarish ko‘nikmalarini shakllantirish uchun o‘qituvchilar va psixologlarning
hamkorlikdagi sa’y-harakatlari muhimdir. Bu jarayon interaktiv uslublardan, jamoaviy
tadqiqotlardan va shaxsiy rivojlanishni rag‘batlantiruvchi metodlardan keng foydalanishni
talab qiladi.
O‘zbekiston Respublikasida qabul qilingan davlat hujjatlari va dasturlar o‘quvchilarda
raqamli savodxonlikni oshirish, axborot madaniyatini shakllantirish va zamonaviy
texnologiyalardan ongli foydalanishga qaratilgan. Shunday ekan, ushbu hujjatlarga tayangan
holda amalga oshirilayotgan pedagogik va psixologik faoliyat o‘smirlarning ta’lim sifatini
oshirish va ularni kelajakda muvaffaqiyatli shaxs sifatida shakllantirishga xizmat qiladi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
66
Xulosa qilib aytganda, o‘smirlarning axborot olish ko‘nikmalarini rivojlantirish — bu
uzluksiz, bosqichma-bosqich tashkil etilishi kerak bo‘lgan murakkab, lekin zarur jarayon
bo‘lib, ularning hayotda mustaqil va ongli qarorlar qabul qilish qobiliyatini mustahkamlashga
xizmat qiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Axmedova M.M. O‘smirlarning axborot madaniyatini shakllantirishning psixologik
asoslari. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2021.
2.
G‘ulomov S.S. Pedagogik texnologiyalar va ta’limda innovatsiyalar. — Toshkent:
O‘zbekiston, 2020.
3.
Vygotskiy L.S. Fikrlash va nutq. — Toshkent: Sharq, 2019.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. Raqamli O‘zbekiston – 2030 strategiyasi. —
Toshkent, 2020.
