YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
4
INKLYUZIV TA'LIMGA BO'LGAN EHTIYOJLAR VA ULARNING SABABLARI
Umaraliyeva Qoriyaxon
Ziyoiddinova Salomatoy
Andijon Davlat Pedagogika Instituti talabalari
Oxunov Ilxomjon
Ilmiy rahbar
https://doi.org/10.5281/zenodo.15331924
Annotatsiya:
Ushbu tezisda inklyuziv ta’limning mazmuni, unga bo‘lgan ehtiyojlar
hamda bu ehtiyojlarni keltirib chiqaruvchi asosiy omillar yoritilgan. Inklyuziv ta’limning har
bir bola uchun teng imkoniyat yaratish va shakllantirishdagi ahamiyati tahlil qilingan.
Абстрактный:
В данной диссертации освещается содержание инклюзивного
образования, потребности в нем и основные факторы, обусловливающие эти
потребности. Проанализирована важность инклюзивного образования в создании и
формировании равных возможностей для каждого ребенка.
Abstract:
This thesis discusses the content of inclusive education, the needs for it, and
the main factors that give rise to these needs. The importance of inclusive education in
creating and shaping equal opportunities for every child is analyzed.
Kalit so‘zlar:
Inklyuziv ta’lim, maxsus ehtiyojli bolalar, ta’limda tenglik, moslashtirilgan
ta’lim, gospital ta’lim, bag‘rikenglik, ta’lim huquqi.
Ключевые слова:
Инклюзивное образование, дети с особыми потребностями,
равенство в образовании, адаптированное образование, больничное образование,
толерантность, право на образование.
Keywords:
Inclusive education, children with special needs, equality in education,
adapted education, hospital education, tolerance, right to education.
Inklyuziv ta’lim – bu imkoniyati cheklangan bolalarni sog‘lom tengdoshlari bilan
birgalikda umumta’lim maktablarida o‘qitish tizimidir. Bunday ta’lim har bir bolaning shaxsiy
ehtiyojlarini hisobga olib, ularga teng imkoniyatlar yaratishni maqsad qiladi.
Zamonaviy ta’lim tizimi har bir insonning teng huquqliligini ta’minlashga intilmoqda.
Shu nuqtai nazardan inklyuziv ta’lim tushunchasi alohida ahamiyat kasb etadi. Inklyuziv
ta’lim – bu barcha bolalarni, jumladan, jismoniy yoki aqliy imkoniyati cheklangan, ijtimoiy
noqulay sharoitdagi hamda boshqa maxsus ehtiyojli o‘quvchilarni umumta’lim
muassasalarida birgalikda ta’lim-tarbiyalash tizimidir. Bunday yondashuv jamiyatda ijtimoiy
tenglik va adolat tamoyillarini ro‘yobga chiqarishda muhim ahamiyatga ega. Hozirgi kunda
O‘zbekiston ta’lim tizimida ham inklyuziv yondashuvni joriy etishga qaratilgan muhim
islohotlar olib borilmoqda.
Asosiy qism; Inklyuziv ta’limga bo‘lgan ehtiyojning shakllanishi quyidagi asosiy omillar
bilan bog‘liq: Huquqiy asoslar va inson huquqlari. Har bir bolaning ta’lim olish huquqi
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun, hamda BMTning
“Nogironlar huquqlari to‘g‘risida”gi konvensiyasida mustahkamlab qo‘yilgan. Bu huquqni
ta’minlashda inklyuziv ta’lim muhim rol o‘ynaydi. Maxsus ehtiyojli bolalar sonining ortishi.
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, nogironligi bor bolalar soni yildan-yilga ortmoqda. Ularni
alohida muassasalarda emas, balki sog‘lom tengdoshlari bilan birga o‘qitish ularning
jamiyatga moslashuvini ta’minlaydi. Ijtimoiy integratsiya va bag‘rikenglik muhitining
shakllanishi. Inklyuziv muhitda o‘qiyotgan o‘quvchilar bir-birlarini hurmat qilish, birga
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
5
yashash va ishlash madaniyatini o‘zlashtiradilar. Bu esa ijtimoiy jipslik va totuvlikka olib
keladi. Psixologik moslashuv va shaxsiy rivojlanish
Inklyuziv muhitda o‘qiyotgan maxsus ehtiyojli o‘quvchilar o‘zini jamiyatning to‘laqonli
a’zosi sifatida his qiladi. Bu ularning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi, mustaqil fikrlashga
undaydi. Pedagogik yondashuvlarning yangilanishi
Inklyuziv ta’lim pedagoglardan har bir o‘quvchining individual ehtiyojiga mos metodik
yondashuvni talab etadi. Bu esa umuman ta’lim sifati va samaradorligining oshishiga olib
keladi.
Xulosa
Inklyuziv ta’lim – bu nafaqat ta’lim tizimidagi islohot, balki jamiyat taraqqiyotining
muhim ko‘rsatkichidir. Har bir bolaning ta’lim olish huquqini teng asosda ta’minlash, ularning
jamiyatga moslashuvi va ijtimoiy jipslikni mustahkamlashda inklyuziv yondashuv beqiyos
ahamiyat kasb etadi. Shuning uchun O‘zbekistonda inklyuziv ta’limni rivojlantirishga oid
chora-tadbirlar izchil amalga oshirilmoqda. Bu esa kelajakda barqaror va bag‘rikeng jamiyatni
shakllantirishga xizmat qiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Jo‘rayev S. (2021). Maxsus pedagogika asoslari. – Toshkent: “Fan va texnologiya”
nashriyoti.
2.
Qurbonov A. (2020). Inklyuziv ta’lim asoslari. – Toshkent: “Ilm ziyo” nashriyoti.
3.
To‘raqulov M. (2018). Ijtimoiy pedagogika. – Toshkent: “O‘qituvchi” nashriyoti.
4.
O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni (2020).
5.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–327-sonli qarori, 2022-yil.
6.
BMTning “Nogironlar huquqlari to‘g‘risida”gi konvensiyasi.
