YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
149
SHAXSIY MA’LUMOTLARNI HIMOYA QILISH VA ULARNING NOQONUNIY
TARQALISHI: XALQARO VA MILLIY TAJRIBA
Saidabdullayev Orzubek
Qoraqalpogʻiston qishloq xoʻjaligi va agrotexnologiyalar instituti
Yurisprudensiya mutaxassislik bakalavriat 2-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15331578
ANNOTATSIYA:
Raqamli texnologiyalar hayotimizning ajralmas qismiga aylangan
bugungi kunda shaxsiy ma’lumotlarning himoyasi muhim dolzarb masala sifatida kun
tartibidan tushmay kelmoqda. Axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi natijasida turli
tashkilotlar, davlat idoralari va xususiy kompaniyalar fuqarolarning shaxsiy ma’lumotlarini
yig‘ish, qayta ishlash va saqlash imkoniyatiga ega bo‘lib qolgan, bu esa maxfiy
ma’lumotlarning noqonuniy tarqalish xavfini sezilarli darajada oshirmoqda. Ushbu maqolada
shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilishga doir xalqaro va milliy tajribalar atroflicha o‘rganilib,
yirik davlatlar va xalqaro tashkilotlar tomonidan qo‘llanilayotgan ilg‘or huquqiy hamda
texnologik mexanizmlar tahlil qilinadi. Ayniqsa, Yevropa Ittifoqining General Data Protection
Regulation (GDPR) qonunchiligi, AQShning California Consumer Privacy Act (CCPA) va boshqa
ilg‘or tajribalar O‘zbekiston qonunchiligi bilan solishtirib o‘rganiladi. Shuningdek, shaxsiy
ma’lumotlarni himoya qilishda mavjud bo‘lgan asosiy tahdidlar hamda ularning oldini olish
bo‘yicha samarali strategiyalar ko‘rib chiqiladi.
KALIT SO‘ZLAR.
Shaxsiy ma’lumotlar, axborot xavfsizligi, ma’lumotlarning noqonuniy
tarqalishi, maxfiylik, raqamli xavfsizlik, GDPR, CCPA, milliy qonunchilik, kiberxavfsizlik,
huquqiy mexanizmlar.
ЛИЧНЫХ ДАННЫХ И ИХ НЕЗАКОННОЕ РАСПРОСТРАНЕНИЕ:
МЕЖДУНАРОДНЫЙ И НАЦИОНАЛЬНЫЙ ОПЫТ
Саидабдуллаев Орзубек
Каракалпакский институт сельского хозяйства и агротехнологий Студент 2-го
курса бакалавриата по специальности "Юриспруденция"
АННОТАЦИЯ.
В условиях стремительного развития цифровых технологий защита
личных данных становится важнейшей актуальной проблемой. Благодаря быстрому
прогрессу информационных технологий различные организации, государственные
органы и частные компании получили возможность собирать, обрабатывать и хранить
личные данные граждан, что значительно увеличивает риск незаконного
распространения конфиденциальной информации. В статье подробно изучен
международный и национальный опыт защиты личных данных, а также
проанализированы передовые юридические и технологические механизмы,
применяемые крупными государствами и международными организациями. Особое
внимание уделяется законодательству Европейского Союза General Data Protection
Regulation (GDPR), Закону Калифорнии о защите конфиденциальности потребителей
(CCPA) США и другим передовым практикам, которые сравниваются с
законодательством Узбекистана. Также рассматриваются основные угрозы в области
защиты личных данных и эффективные стратегии для их предотвращения.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
150
КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА:
Личные данные, информационная безопасность, незаконное
распространение данных, конфиденциальность, цифровая безопасность, GDPR, CCPA,
национальное законодательство, кибербезопасность, правовые механизмы.
PROTECTION OF PERSONAL DATA AND THEIR ILLEGAL DISTRIBUTION:
INTERNATIONAL AND NATIONAL EXPERIENCE
Saidabdullayev Orzubek
Karakalpakstan Institute of Agriculture and Agrotechnologies
2nd-year Bachelor’s student in Jurisprudence
ANNOTATION.
In today’s world, where digital technologies have become an inseparable
part of our lives, the protection of personal data remains a crucial and ongoing issue. Due to
the rapid development of information technologies, various organizations, government
agencies, and private companies now have the ability to collect, process, and store citizens'
personal data, significantly increasing the risk of illegal distribution of confidential
information. This article thoroughly examines international and national experiences in
personal data protection, analyzing advanced legal and technological mechanisms employed
by major countries and international organizations. Special attention is given to the European
Union’s General Data Protection Regulation (GDPR), the United States’ California Consumer
Privacy Act (CCPA), and other leading practices, which are compared with the legislation of
Uzbekistan. Additionally, the article discusses the main threats in personal data protection
and effective strategies for preventing them.
KEYWORDS:
Personal data, information security, illegal data distribution,
confidentiality, digital security, GDPR, CCPA, national legislation, cybersecurity, legal
mechanisms.
KIRISH.
Axborot texnologiyalarining beqiyos tezlikda rivojlanishi natijasida shaxsiy
ma’lumotlar ulkan iqtisodiy va strategik resursga aylangan bo‘lib, bugungi global jamiyatda
ular nafaqat tijorat manfaatlari uchun, balki turli davlat va nodavlat tashkilotlari tomonidan
ijtimoiy boshqaruvning muhim vositasi sifatida ham foydalanilmoqda. Ko‘pgina xizmatlar,
xususan, bank-moliya sektori, ijtimoiy tarmoqlar, sog‘liqni saqlash tizimi va elektron savdo
sohasi foydalanuvchilarning shaxsiy ma’lumotlariga asoslangan holda ishlaydi, bu esa
ma’lumotlarning xavfsizligi masalasini yanada dolzarb qiladi.
Shaxsiy ma’lumotlarning noqonuniy tarqalishi va ulardan suiiste’mol qilinishi nafaqat
alohida shaxslar uchun jiddiy muammo tug‘diradi, balki milliy xavfsizlik darajasida ham jiddiy
tahdid tug‘dirishi mumkin. So‘nggi yillarda dunyo bo‘ylab ko‘plab yirik kompaniya va
tashkilotlar ma’lumotlar bazasining buzilishi natijasida millionlab foydalanuvchilarning
maxfiy ma’lumotlari noqonuniy ravishda tarqalib ketdi. Misol tariqasida, Cambridge Analytica
mojarosini keltirish mumkin bo‘lib, unda millionlab Facebook foydalanuvchilarining shaxsiy
ma’lumotlari ularning roziligisiz yig‘ilib, siyosiy maqsadlarda ishlatilgan. Yana bir jiddiy holat
2023-yilda sodir bo‘lib, MOVEit tizimi orqali amalga oshirilgan kiberhujum natijasida turli
kompaniya va davlat tashkilotlarining maxfiy ma’lumotlari keng miqyosda fosh etildi.
Bugungi kunda dunyoning turli davlatlari va xalqaro tashkilotlari shaxsiy
ma’lumotlarning himoyasini ta’minlash maqsadida samarali huquqiy va texnologik
mexanizmlar ishlab chiqish hamda amaliyotga joriy etish borasida faol ish olib bormoqda.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
151
Ushbu maqolada xalqaro va milliy tajribalarga tayanilgan holda shaxsiy ma’lumotlarni himoya
qilishga qaratilgan huquqiy me’yorlar, ularning amaliy samaradorligi va mavjud kamchiliklar
atroflicha tahlil qilinadi.
TAHLIL VA MUHOKAMALAR
2018-yilda Yevropa Ittifoqi tomonidan kuchga kiritilgan General Data Protection
Regulation (GDPR) qonunchiligi bugungi kunda shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish bo‘yicha
eng mukammal va qat’iy xalqaro huquqiy me’zonlardan biri hisoblanadi. Ushbu qonunning
asosiy maqsadi fuqarolarning shaxsiy ma’lumotlari ustidan nazoratini kuchaytirish va
ularning ruxsatisiz ma’lumotlar yig‘ilishini oldini olishdan iborat.
GDPRning asosiy tamoyillari quyidagilardan iborat:
Rozilik tamoyili – har qanday shaxsiy ma’lumot faqat foydalanuvchining aniq va ongli
roziligi asosida to‘planishi va qayta ishlanishi lozim.
"Unutilish huquqi" – fuqarolar o‘z shaxsiy ma’lumotlarini o‘chirishni talab qilish
huquqiga ega.
Ma’lumotlarni himoya qilish bo‘yicha javobgarlik – kompaniyalar o‘z tizimlarida
ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlamasa, katta miqdorda jarimaga tortilishi mumkin.Yevropa
Ittifoqida ushbu qonun qabul qilinganidan beri turli kompaniyalarga nisbatan qator yirik
jarimalar qo‘llanildi. Masalan, Google kompaniyasi 2019-yilda 50 million yevro jarimaga
tortildi, chunki u foydalanuvchilarning ma’lumotlarini ularning yetarlicha xabardor bo‘lmagan
holda qayta ishlagan.
AQShda shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish bo‘yicha yagona federal qonun mavjud
emas, biroq ayrim shtatlar o‘z hududida qat’iy maxfiylik qonunlarini joriy etgan. Ularning eng
mashhuri – California Consumer Privacy Act (CCPA) bo‘lib, ushbu huquqiy hujjat quyidagi
imkoniyatlarni taqdim etadi:
-Har bir fuqaro o‘z shaxsiy ma’lumotlari qaysi maqsadda ishlatilayotganini bilish
huquqiga ega.
-Foydalanuvchilar kompaniyalarga o‘z ma’lumotlarini uchinchi tomonlarga sotishni
taqiqlash huquqiga ega.
-Kompaniyalar ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlamagan taqdirda, ularga nisbatan qattiq
jarimalar va sanktsiyalar qo‘llanadi.
Ushbu qonun AQShda shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish bo‘yicha muhim qadam
hisoblanadi, ammo u hali ham Yevropa Ittifoqining GDPR qoidalariga qaraganda kamroq
tartibga solish mexanizmlariga ega.
XULOSA
. Yuqorida keltirilgan tahlillar shuni ko‘rsatadiki, shaxsiy ma’lumotlarni himoya
qilish bo‘yicha xalqaro huquqiy mexanizmlar yetarlicha rivojlangan bo‘lsa-da, bu sohada hali
ham dolzarb muammolar mavjud. Ayniqsa, O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan davlatlar xalqaro
tajribadan o‘rganib, huquqiy bazani takomillashtirishi hamda texnologik xavfsizlik choralarini
kuchaytirishi zarur. Kelajakda ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlash uchun innovatsion
texnologiyalar va mustaqil nazorat mexanizmlarini joriy etish muhim ahamiyat kasb etadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
152
1.
General Data Protection Regulation (GDPR). Regulation (EU) 2016/679 of the European
Parliament and of the Council on the protection of natural persons with regard to the
processing of personal data and on the free movement of such data. URL: https://eur-
lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32016R0679
2.
California Consumer Privacy Act (CCPA). California Civil Code Title 1.81.5. URL:
https://oag.ca.gov/privacy/ccpa
3.
United Nations Digital Cooperation Roadmap. Office of the United Nations Secretary-
General's Special Advocate for Inclusive Finance for Development (UNSGSA), 2020. URL:
https://www.un.org/en/content/digital-cooperation-roadmap/
4.
OECD Guidelines on the Protection of Privacy and Transborder Flows of Personal Data.
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), 2013. URL:
https://www.oecd.org/sti/ieconomy/oecdguidelinesontheprotectionofprivacyandtransborde
rflowsofpersonaldata.htm
5.
“Shaxsiy ma’lumotlar to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. O‘zbekiston
Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlar bazasi. URL: https://lex.uz/docs
