YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
143
SMARTFON VA UNING ZAMONAVIY JAMOYATDAGI RO`LI
Lolayev Fayziddin Faxriddinovich
Toshkent kimyo xalqaro universiteti
Ijtimoiy psixologiya yo`nalishi 1-kurs magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15321557
Annotatsiya:
Ushbu maqolada smartfonlarning zamonaviy jamiyatdagi o‘rni va ularning
ijtimoiy, iqtisodiy hamda madaniy hayotga ta’siri tahlil qilingan. Muallif maqolada
smartfondan oqilona foydalanish bo‘yicha tavsiyalar ham beradi. Maqola raqamli
texnologiyalar davrida ijtimoiy muvozanatni saqlash masalalariga e’tibor qaratadi.
Kalit so‘zlar: s
martfon, raqamli texnologiyalar, jamiyat, ta’lim, kommunikatsiya,
qaramlik, axborot xavfsizligi, raqamli madaniyat.
Аннотация.
В этой статье анализируется роль смартфонов в современном
обществе и их влияние на социальную, экономическую и культурную жизнь. В статье
автор также дает рекомендации по рациональному использованию смартфона. В
статье основное внимание уделяется вопросам социального баланса в эпоху цифровых
технологий.
Ключевые слова:
смартфон, цифровые технологии, общество, образование,
коммуникация, зависимость, информационная безопасность, цифровая культура.
Annotation.
This article analyzes the role of smartphones in modern society and their
impact on social, economic and cultural life. In the article, the author also gives
recommendations on the rational use of a smartphone. The article focuses on issues of social
balance in the digital age.
Keywords:
smartphone, digital technologies, society, education, communication,
addiction, information security, digital culture.
Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi inson hayot
tarzini tubdan o‘zgartirib yubordi. Ayniqsa, mobil texnologiyalar, xususan smartfonlar,
kundalik turmushimizning ajralmas qismiga aylandi. Bugungi kunda smartfonsiz hayotni
tasavvur qilish mushkul. Ular nafaqat aloqa vositasi, balki bilim olish, ish yuritish, ijtimoiy
muloqot va hatto sog‘liqni nazorat qilish vositasi sifatida keng qo‘llanilmoqda.
1. Smartfonlarning taraqqiyoti va ommalashuvi
Ilk mobil telefonlardan boshlab smartfonlarga qadar bo‘lgan yo‘l texnologik inqilobning
aniq namunasi hisoblanadi. Dastlab faqat qo‘ng‘iroq qilish va SMS yuborish uchun
mo‘ljallangan mobil telefonlar bugungi kunda internetga ulangan, kuchli dasturiy ta’minotga
ega ko‘p funksiyali qurilmalarga aylandi.
Smartfonlarning keng tarqalishiga sabab bo‘lgan asosiy omillar quyidagilardir:
Internet texnologiyalarining arzonlashuvi;
Mobil ilovalar ekotizimining kengayishi (App Store, Google Play);
Arzon va sifatli qurilmalar ishlab chiqaruvchilarning ko‘payishi.
Bugungi kunda deyarli har bir insonda smartfon mavjud bo‘lib, bu omil jamiyatda
axborot oqimini tezlashtirmoqda.
2. Smartfonlarning ijtimoiy hayotdagi o‘rni
Smartfonlar nafaqat shaxsiy muloqot balki jamoaviy axborot almashinuvida ham muhim
rol o‘ynaydi. Ularning ijtimoiy hayotdagi asosiy funksiyalariga quyidagilar kiradi:
Kommunikatsiya vositasi
: telefon qo‘ng‘iroqlari, SMS, ijtimoiy tarmoqlar, messenjerlar
(Telegram, WhatsApp, Messenger).
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
144
Ma’lumot manbai
: yangiliklar portallari, Wikipedia, ilmiy maqolalar, video darsliklar va
boshqa.
Ko‘ngilochar vosita
: musiqa, kino, o‘yinlar, kontent platformalari (YouTube, TikTok).
Ijtimoiy tarmoqlar
: insonlar o‘z fikrlarini ifoda etadi, suhbat quradi, bahs-
munozaralarda qatnashadi.
Onlayn xizmatlar
: internet banking, xarid qilish, oziq-ovqat buyurtma qilish, davlat
xizmatlaridan foydalanish.
3. Smartfonlar orqali raqamli savodxonlik va ta’lim
Smartfonlar orqali ko‘plab insonlar onlayn ta’lim platformalari yordamida bilim olish
imkoniyatiga ega bo‘lishmoqda. Masofaviy ta’lim tizimlari, video darslar, test ilovalari ta’lim
jarayonining ajralmas qismiga aylandi.
Raqamli savodxonlik bugungi kunda zamonaviy fuqaroning asosiy kompetensiyalaridan
biri bo‘lib, bu borada smartfonlar samarali vosita bo‘lib xizmat qilmoqda.
4. Smartfonlarning iqtisodiy va mehnat faoliyatidagi roli
Smartfonlar orqali odamlar ish joyiga bog‘lanmasdan turib ham ish yurita oladi.
Frilanserlik, onlayn biznes, marketing, ijtimoiy media menejment, kuryerlik xizmatlari va
boshqa ko‘plab sohalarda smartfonlar mehnat quroli sifatida ishlatilmoqda.
Shuningdek, mobil to‘lovlar, elektron hamyonlar, QR-kodli savdo tizimlari orqali
iqtisodiy munosabatlar ham soddalashmoqda.
5. Salbiy jihatlar va xavflar
Smartfonlarning imkoniyatlari bilan bir qatorda, ular ayrim salbiy oqibatlarga ham olib
kelmoqda:
Qaramlik shakllanishi
: smartfonlarga haddan ortiq bog‘lanish psixologik
muammolarga sabab bo‘ladi.
Sog‘liqka salbiy ta’sir
: uzoq vaqt ekran oldida bo‘lish ko‘z, orqa umurtqa, uyqu sifatiga
zarar yetkazadi.
Ijtimoiy izolyatsiya
: odamlar real hayotdagi muloqotdan yiroqlashib, virtual dunyoga
ko‘proq bog‘lanib qolmoqda.
Axborot xavfsizligi
: shaxsiy ma’lumotlar o‘g‘irlanishi, kiberjinoyatlarning ko‘payishi.
6. Smartfondan samarali foydalanish bo‘yicha tavsiyalar
Smartfondan to‘g‘ri va maqsadga muvofiq foydalanish ijobiy natijalarga olib keladi.
Quyidagi tavsiyalar shular jumlasidan:
Foydalanish vaqtini chegaralash (digital detox);
Foydali ilovalardan foydalanish (ta’lim, sog‘liq, moliya boshqaruvi);
Axborot xavfsizligiga e’tibor berish (parollar, antiviruslar);
Ijtimoiy tarmoqlardan oqilona foydalanish;
Real hayotdagi muloqotni asrash.
Xulosa qilib aytganda, smartfonlar zamonaviy jamiyatda nihoyatda muhim o‘rin
egallagan. Ular hayotni yengillashtiradi, tezlashtiradi va yangicha imkoniyatlar yaratadi.
Biroq, ularning salbiy oqibatlaridan ogoh bo‘lish, muvozanatni saqlash, ongli va mas’uliyatli
foydalanish dolzarb ahamiyatga ega. Faqat shundagina biz texnologiyani inson manfaatlariga
xizmat qiladigan vositaga aylantira olamiz
References:
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
145
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Karimov, A. (2022).
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va raqamli madaniyat
.
Toshkent: Ilm Ziyo nashriyoti.
2.
G‘ofurova, D. (2021). “Smartfonlardan foydalanishning psixologik jihatlari”.
Yosh olimlar
jurnali
, №4, 45–49-betlar.
3.
Murodov, S. (2023).
Zamonaviy axborot texnologiyalari va ularning ta’lim tizimidagi o‘rni
.
Samarqand: Registon nashriyoti.
4.
Anderson, M. & Jiang, J. (2018).
Teens, Social Media & Technology 2018
. Pew Research
5.
Turkle, Sherry. (2015).
Reclaiming Conversation: The Power of Talk in a Digital Age
. New
York: Penguin Press.
6.
Boyd, D. (2014).
It's Complicated: The Social Lives of Networked Teens
. Yale University
Press.
7.
Войскунский, А. Е. (2019). “Цифровая зависимость: психологические аспекты”.
Психологический журнал
, №3, с. 33–40.
8.
Tapscott, D. (2009).
Grown Up Digital: How the Net Generation is Changing Your World
.
McGraw-Hill.
9.
Statista Research Department. (2023).
Global smartphone penetration rate 2016–2023
.
10.
World Health Organization (2020).
Adolescent health risks related to screen time
. WHO
Publications.
